Trung Quốc vừa đưa vào hoạt động một cơ sở quân sự hợp tác với Lào, nằm sát sườn phía tây Việt Nam. Sau nhiều tuần giữ im lặng, Hà Nội cuối cùng đã lên tiếng. Phải chăng phi trường Ban Keun đang dần trở thành một bàn đạp chiến lược mới của Bắc Kinh trên bán đảo Đông Dương?…
Ngày 5 tháng 11 năm 2026, tại cuộc họp báo thường kỳ ở Hà Nội, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Việt Nam -Phạm Thu Hằng lần đầu tiên công khai đề cập đến cơ sở huấn luyện quân sự Trung Quốc – Lào đặt tại phi trường Ban Keun, tỉnh Vientiane, cách thủ đô Lào khoảng 50 cây số về phía bắc. Theo hãng thông tấn Reuters, bà Hằng tuyên bố Việt Nam luôn mong muốn Lào phát triển trong hòa bình, duy trì nền độc lập và quyền tự chủ. Bà đồng thời nhấn mạnh rằng mọi sự hợp tác giữa các quốc gia phải phù hợp với công pháp quốc tế, Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á (TAC), cùng những nguyên tắc căn bản của Hiến chương Liên Hiệp Quốc. Bà cũng nói rằng các hoạt động hợp tác cần góp phần duy trì hòa bình, an ninh, ổn định và thịnh vượng cho khu vực cũng như toàn thế giới. Mặc dù không trực tiếp chỉ trích Bắc Kinh, cũng không gọi Ban Keun là một căn cứ quân sự ngoại quốc, nhưng giới quan sát nhận định lời tuyên bố này mang ý nghĩa ngoại giao đáng chú ý, trong lúc Trung Quốc ngày càng gia tăng ảnh hưởng quân sự tại Đông Nam Á.
Trước đó, ngày 29 tháng 9 năm 2026, Bộ Quốc Phòng Trung Quốc loan báo Trung tâm Hỗ trợ và Huấn luyện Liên hợp Trung Quốc – Lào cùng Học viện Hàng không Hữu nghị Trung Quốc – Lào đã chính thức hoạt động tại phi trường Ban Keun. Theo Bắc Kinh, hai cơ sở này do Trung Quốc và Lào cùng duy trì và điều hành, với mục tiêu giúp Không quân Lào nâng cao khả năng huấn luyện phi công. Trung Quốc khẳng định chương trình hợp tác không nhằm chống lại bất cứ quốc gia thứ ba nào, mà chỉ nhắm tới việc tăng cường quan hệ quân sự và góp phần duy trì hòa bình trong khu vực. Trong buổi lễ khai trương, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc Phòng Lào Khamlieng đã hiện diện cùng phái đoàn quân sự Trung Quốc. Tuy nhiên, cho đến nay, cả hai phía vẫn chưa công bố đầy đủ số quân nhân Trung Quốc đang hiện diện tại đây, thể thức sử dụng phi trường, cũng như quyền hạn triển khai phi cơ quân sự lâu dài của Bắc Kinh trên lãnh thổ Lào.
Những nghi vấn về mục đích thực sự của Ban Keun bắt đầu xuất hiện ngay sau khi cơ sở này đi vào hoạt động. Ngày 6 tháng 10, Reuters công bố những hình ảnh vệ tinh do hãng Vantor cung cấp, ghi nhận khoảng tám phi cơ mà các chuyên gia nhận diện thuộc loại K-8/JL-8, cùng hơn hai chục phương tiện yểm trợ quân sự tại phi trường. Đây là loại phi cơ phản lực dùng để huấn luyện phi công, đồng thời có khả năng thực hiện một số nhiệm vụ oanh kích nhẹ, hiện được cả Trung Quốc lẫn Lào sử dụng. Hình ảnh vệ tinh cho thấy phi đạo dài khoảng 2.000 mét, có đường lăn song song và khu vực đậu phi cơ; những công trình phụ cận vẫn đang tiếp tục được xây cất.
Các chuyên gia nhận định phi đạo có thể được kéo dài thêm khoảng 1.000 mét, qua đó mở ra khả năng tiếp nhận những loại phi cơ lớn hơn trong tương lai. Reuters cho biết giới phân tích đặc biệt chú ý đến khả năng xây dựng thêm hệ thống phòng không, kho chứa nhiên liệu, đạn dược và các cơ sở giám sát. Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy nhiệm vụ của phi trường Ban Keun không đơn thuần chỉ giới hạn trong việc huấn luyện phi công như lời giải thích chính thức.
Đối với Việt Nam, điều đáng quan ngại không hẳn là tám chiếc phi cơ hiện diện tại Ban Keun có thể lập tức tạo thành một mối đe dọa quân sự trực tiếp. Vấn đề nghiêm trọng hơn nằm ở vị trí chiến lược của cơ sở này và khả năng mở rộng hoạt động trong tương lai. Trung Quốc vốn đang có những tranh chấp chủ quyền với Việt Nam tại Biển Đông, nay lại có thêm một địa điểm tiếp cận quân sự tại Lào, quốc gia nằm sát sườn phía tây Việt Nam và từ lâu có quan hệ chính trị, quốc phòng đặc biệt gần gũi với Hà Nội. Nhà phân tích Alexander Vuving, một chuyên gia nghiên cứu về Việt Nam tại Trung tâm Nghiên cứu An ninh châu Á – Thái Bình Dương Daniel K. Inouye ở Hawaii, từng được truyền thông quốc tế dẫn lời cảnh báo rằng sự hiện diện của Trung Quốc tại Ban Keun, kết hợp với căn cứ hải quân Ream ở Campuchia, có thể làm gia tăng sức ép chiến lược đối với Việt Nam từ hướng tây và tây nam.
Xét trên phương diện quân sự, Ban Keun có thể trở thành một mắt xích quan trọng, hỗ trợ các hoạt động không quân, tình báo, trinh sát và tiếp vận của Trung Quốc trên lục địa Đông Nam Á. Nếu phi đạo tiếp tục được mở rộng, những phương tiện giám sát tối tân, hệ thống phòng không và các kho tiếp liệu được thiết lập thêm, giá trị quân sự của nơi này sẽ vượt xa phạm vi một trường huấn luyện phi công thông thường. Bắc Kinh không nhất thiết phải lập tức biến Ban Keun thành một căn cứ không quân chiến đấu quy mô lớn. Chỉ cần duy trì quyền lui tới thường xuyên, luân phiên nhân viên quân sự, tổ chức những cuộc tập trận và hỗ trợ tiếp vận, Trung Quốc cũng đã có thêm một bàn đạp chiến lược đáng kể tại khu vực. Đặc biệt, khả năng thu thập tin tức về hoạt động quân sự của các quốc gia lân cận, theo dõi những trục giao thông quan trọng và phối hợp với các cơ sở quân sự khác có thể đem lại nhiều lợi thế cho Bắc Kinh.
Việc bà Phạm Thu Hằng lên tiếng ngày 5 tháng 11 cho thấy Hà Nội không thể tiếp tục đứng ngoài trước những diễn biến quân sự ngày càng đáng chú ý tại quốc gia láng giềng. Thông điệp nhấn mạnh đến một nước Lào độc lập, tự chủ và những hoạt động hợp tác quân sự phải tuân thủ công pháp quốc tế có thể được hiểu như một lời nhắc nhở ngoại giao rằng quan hệ hợp tác giữa Bắc Kinh và Vientiane không nên làm phương hại đến nền an ninh chung của khu vực. Trong bối cảnh Trung Quốc đang từng bước mở rộng ảnh hưởng, từ Biển Đông đến toàn bán đảo Đông Dương, Ban Keun không còn đơn thuần là một phi trường mới của Lào. Cơ sở này có thể trở thành một phép thử quan trọng đối với khả năng giữ vững thế quân bình chiến lược của Việt Nam trong những năm sắp tới.
NGƯỜI QUAN SÁT
