Iran bất ngờ chuyển một đề nghị liên quan đến chương trình nguyên tử đến Hoa Kỳ thông qua Qatar, kèm theo bảy điều kiện mà Washington phải đáp ứng trước khi Tehran chấp thuận ngồi vào bàn thương lượng. Trong lúc cánh cửa ngoại giao bắt đầu hé mở, chiến sự tại Trung Đông vẫn hết sức căng thẳng, eo biển Hormuz tiếp tục bất ổn, trong khi những cáo buộc vi phạm nhân quyền tại Iran ngày càng thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế…
Iran đã chuyển một đề nghị liên quan đến chương trình nguyên tử cho Hoa Kỳ thông qua Qatar, trong bối cảnh cuộc chiến giữa hai quốc gia vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt và nguy cơ những cuộc oanh kích mới tiếp tục gia tăng. Tehran tuyên bố Washington phải đáp ứng bảy điều kiện do Iran đưa ra trước khi hai bên có thể chính thức bước vào các cuộc thương lượng. Thông tin này được một giới chức Iran tiết lộ với hãng thông tấn Reuters hôm 5 tháng 11 năm 2026. Theo nguồn tin, chính quyền Hoa Kỳ hiện đang cứu xét đề nghị của Tehran, nhưng phía Iran chưa công bố đầy đủ nội dung văn kiện cũng như những nhượng bộ mà họ có thể chấp nhận trong vấn đề nguyên tử.
Theo Reuters, điều đáng chú ý là Iran không muốn tách riêng vấn đề nguyên tử khỏi những tranh chấp về quân sự, kinh tế và an ninh đang diễn ra. Tehran muốn Washington giải quyết những đòi hỏi của mình trước, rồi sau đó mới bàn đến tương lai chương trình nguyên tử của Iran. Đây là lập trường khác biệt căn bản với chính quyền Tổng thống Donald Trump, vốn muốn vấn đề nguyên tử phải được đưa ra ngay từ giai đoạn đầu của bất cứ cuộc thương lượng nào.
Một trong những nhân vật công khai thể hiện lập trường cứng rắn của Tehran là ông Mohsen Rezaei, một giới chức an ninh hàng đầu của Iran. Trong chuyến viếng thăm Nga hôm 5 tháng 11, ông Rezaei tuyên bố Iran đã thông báo cho Hoa Kỳ bảy điều kiện ngoại giao và sẽ không mở lại eo biển Hormuz, cũng như không tiến hành thương lượng nếu Washington chưa thực hiện những điều kiện này. Ông không công bố đầy đủ cả bảy đòi hỏi, nhưng theo những tin tức Reuters thu thập được, các yêu cầu quan trọng bao gồm Hoa Kỳ phải bãi bỏ những biện pháp cấm vận kinh tế, giải tỏa những tài sản của Iran đang bị phong tỏa ở ngoại quốc và bồi thường những thiệt hại do chiến tranh gây ra.
Đòi hỏi bồi thường chiến tranh đặc biệt đáng chú ý, bởi điều này cho thấy Iran không chỉ muốn đạt được một thỏa thuận đình chiến, mà còn muốn đưa những thiệt hại mà quốc gia này phải gánh chịu trong cuộc chiến trở thành một phần của thỏa thuận chính trị. Nếu Washington chấp thuận yêu cầu ấy, đây sẽ là một sự nhượng bộ rất lớn về phương diện chính trị đối với chính quyền Donald Trump. Ngược lại, nếu Hoa Kỳ bác bỏ, khoảng cách giữa hai bên có thể tiếp tục gia tăng, bất chấp những cố gắng hòa giải của Qatar.
Về phía Washington, Tổng thống Donald Trump nhiều lần khẳng định mục tiêu quan trọng của chiến dịch quân sự là ngăn chặn Iran sở hữu võ khí nguyên tử. Chính quyền Hoa Kỳ muốn bất cứ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm những cam kết rõ ràng, có thể kiểm chứng liên quan đến chương trình nguyên tử của Tehran. Đây cũng là một trong những vấn đề khó giải quyết nhất, bởi Iran từ lâu vẫn khẳng định chương trình nguyên tử của họ chỉ phục vụ những mục đích dân sự, trong khi Hoa Kỳ và Israel lo ngại Tehran có thể tiến tới khả năng chế tạo võ khí nguyên tử.
Hiện nay, Qatar giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trong nỗ lực trung gian hòa giải. Trong những ngày cuối tháng 10 và đầu tháng 11, các giới chức Iran đã nhiều lần tiếp xúc với những người trung gian Qatar tại thủ đô Doha và Tehran nhằm tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Theo Reuters ngày 2 tháng 11, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi xác nhận những cuộc tham khảo thông qua các bên trung gian vẫn đang tiếp diễn. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cũng cho biết kế hoạch bảy bước trước đó của Tehran đã được thu gọn nhằm giúp việc thi hành thỏa thuận có thể diễn ra nhanh chóng hơn, thậm chí chỉ trong khoảng hai ngày nếu các bên đạt được sự đồng thuận.
Tuy nhiên, những cuộc tiếp xúc tại Doha vẫn chưa đem lại kết quả đáng kể. Phía Iran khẳng định họ không chấp nhận những đòi hỏi mà họ cho là quá đáng từ Hoa Kỳ. Trong khi đó, Washington vẫn chưa công khai chấp thuận các điều kiện của Tehran. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Qatar, ông Majed al-Ansari, cho biết cả Hoa Kỳ lẫn Iran đều đang cứu xét những đề nghị do các nhà trung gian đưa ra. Qatar hy vọng những nỗ lực ngoại giao hiện nay có thể tạo điều kiện cho một thỏa thuận, qua đó ngăn chặn nguy cơ chiến tranh tiếp tục lan rộng.
Một diễn biến đáng chú ý khác là những thay đổi trong tình hình chính trị nội bộ Hoa Kỳ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump đã chịu thất bại nặng nề và mất quyền kiểm soát Quốc hội, theo tin tức Reuters ngày 5 tháng 11. Phó Tổng thống JD Vance công khai đề cập đến cái giá về chính trị và kinh tế mà cuộc chiến Iran gây ra, đồng thời cho rằng cuộc xung đột đã góp phần khiến Đảng Cộng hòa thất thế trong cuộc bầu cử. Điều này có thể tạo thêm áp lực đối với chính quyền Trump trong việc cân nhắc giữa tiếp tục chiến dịch quân sự hay tìm kiếm một giải pháp ngoại giao.
Tuy nhiên, thất bại trong cuộc bầu cử không có nghĩa Hoa Kỳ chắc chắn sẽ chấm dứt chiến tranh. Tổng thống Donald Trump vẫn bảo vệ quyết định phát động chiến dịch quân sự và không loại trừ khả năng tái diễn những cuộc tấn công nếu tình hình đòi hỏi. Reuters dẫn lời hai nguồn tin cho biết một số nhân vật trong chính quyền Hoa Kỳ vẫn tin rằng ông Trump có thể ra lệnh tái khởi động những hoạt động quân sự chống Iran sau cuộc bầu cử.
Eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng
Trong lúc những nỗ lực ngoại giao vẫn đang diễn ra, tình hình an ninh hàng hải tại Trung Đông tiếp tục hết sức căng thẳng. Theo bản tin Reuters ngày 5 tháng 11 năm 2026, ít nhất năm chiếc tàu đã báo cáo những sự cố liên quan đến an ninh hàng hải kể từ Chủ nhật, ngày 1 tháng 11, theo thống kê của Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). Riêng trong ngày 5 tháng 11, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết hai chiếc tàu chở dầu đã va phải thủy lôi và một chiếc tàu khác bốc cháy. Trước đó, UKMTO cũng ghi nhận một chiếc tàu bị trúng hai vật thể chưa xác định vào tối 4 tháng 11. Reuters cho biết trong tháng 10, cơ quan này ghi nhận 35 chiếc tàu gặp sự cố, mức cao nhất kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.
Những diễn biến trên cho thấy eo biển Hormuz tiếp tục là một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của cuộc xung đột. Đây là tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với biển Oman, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động xuất cảng dầu khí của những quốc gia vùng Vịnh. Bất cứ sự gián đoạn nghiêm trọng nào tại khu vực này cũng có thể tác động trực tiếp đến nguồn cung năng lượng toàn cầu, hoạt động vận tải biển và giá dầu trên thị trường quốc tế.
Trên mặt trận quân sự, cuộc chiến khởi đầu ngày 28 tháng 2 năm 2026 bằng những cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel nhắm vào Iran. Tehran sau đó trả đũa bằng những đợt tấn công nhắm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh có đặt căn cứ quân sự Hoa Kỳ. Xung đột còn lan sang Lebanon, nơi lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn tiếp tục đối đầu với Israel. Tại Yemen, lực lượng Houthi thân Iran cũng gia tăng những hoạt động quân sự, nhắm vào các cơ sở năng lượng, phi trường và những mục tiêu khác tại Saudi Arabia.
Đáng chú ý, Reuters ngày 3 tháng 11 cũng đưa tin Hoa Kỳ đã thực hiện những cuộc không kích có tính cách phòng vệ nhắm vào các hệ thống hỏa tiễn phòng không trên đảo Qeshm của Iran. Một giới chức Hoa Kỳ mô tả đây là hoạt động có giới hạn, chưa phải dấu hiệu cho thấy Washington đã quyết định mở lại một chiến dịch quân sự quy mô lớn. Tuy nhiên, Tổng thống Trump vẫn để ngỏ khả năng sử dụng sức mạnh quân sự nếu những cuộc thương lượng thất bại.
Ở chiều ngược lại, lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei hôm 4 tháng 11 tiếp tục đưa ra thông điệp cứng rắn, khẳng định Tehran không được tỏ ra khuất phục trước Hoa Kỳ. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf cũng chỉ trích những tính toán quân sự của Washington và cho rằng chính quyền Trump đang đứng trước nguy cơ sa lầy trong một cuộc chiến kéo dài.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
