Chỉ trong vòng hai ngày, Trung Quốc liên tiếp xảy ra ba vụ án gây chú ý dư luận: một cựu nghị sĩ Ma Cao lãnh án tù nặng, nhà hoạt động dân chủ Joshua Wong bị tuyên thêm 10 năm tù, trong khi cựu Ủy viên Bộ Chính trị Mã Hưng Thụy bị truy tố về tội nhận hối lộ. Những diễn biến này cho thấy bộ máy quyền lực Bắc Kinh tiếp tục siết chặt an ninh chính trị và tiến hành thanh lọc nội bộ…
Trong hai ngày 5 và 6 tháng 11 năm 2026, ba diễn biến đáng chú ý liên tiếp xảy ra tại Trung Quốc đại lục, Ma Cao và Hồng Kông: một cựu nghị sĩ Ma Cao bị kết án 12 năm 6 tháng tù trong vụ án an ninh quốc gia đầu tiên tại đặc khu; cựu Ủy viên Bộ Chính trị Mã Hưng Thụy bị truy tố về tội nhận hối lộ; trong khi nhà hoạt động dân chủ Hồng Kông Joshua Wong bị tuyên thêm 10 năm tù vì cáo buộc thông đồng với các thế lực nước ngoài. Ba vụ án có những căn bản pháp lý khác nhau, nhưng đều phản ảnh những chuyển biến sâu sắc trong chính sách quản trị chính trị và việc thi hành pháp luật dưới quyền lãnh đạo của Bắc Kinh.
Tại Ma Cao, ngày 6 tháng 11, Tòa án sơ thẩm đã tuyên phạt ông Au Kam San, 69 tuổi, cựu nghị sĩ và nhà hoạt động dân chủ nổi tiếng, 12 năm 6 tháng tù. Đây là bản án trong vụ truy tố về an ninh quốc gia đầu tiên được công bố tại đặc khu kể từ khi Luật Bảo vệ An ninh Quốc gia của Ma Cao được ban hành năm 2009. Theo hãng thông tấn Associated Press (AP), ông Au bị kết tội lật đổ chính quyền, thiết lập quan hệ với những tổ chức hoặc cá nhân bên ngoài Ma Cao nhằm thực hiện các hành vi bị xem là gây nguy hại cho an ninh quốc gia, cùng cáo buộc vi phạm nghĩa vụ bảo mật thông tin.
Theo tin tức từ tòa án, cơ quan công tố cáo buộc ông Au có quan hệ và hợp tác với một số tổ chức ở ngoại quốc trong việc thu thập và phổ biến những thông tin mà nhà chức trách cho là sai lệch, xuyên tạc, nhằm kích động sự thù nghịch đối với chính quyền trung ương cũng như chính quyền Ma Cao. Vụ án còn liên quan đến những tin tức mật mà ông bị cáo buộc đã tiết lộ cho các tổ chức bên ngoài trong thời gian làm nghị sĩ, đặc biệt là những thông tin về các cuộc họp kín liên quan đến việc gia hạn giấy phép kinh doanh sòng bạc. Tòa án cho rằng những hành vi này có liên quan đến việc gây ảnh hưởng đối với cuộc bầu cử lãnh đạo Ma Cao năm 2024.
Ông Au Kam San từng giữ chức nghị sĩ trong suốt 20 năm, trước khi rời cơ quan lập pháp vào năm 2021. Ông cũng là một trong những người tổ chức các buổi tưởng niệm cuộc đàn áp phong trào dân chủ tại Thiên An Môn năm 1989. Trước khi bị bắt vào tháng 7 năm 2025, ông thường xuyên lên tiếng chỉ trích một số chính sách của chính quyền Ma Cao và bày tỏ quan điểm trên mạng xã hội. Phiên xử được tổ chức kín trong hai ngày 16 và 18 tháng 9 năm 2026, với lý do bảo vệ an ninh quốc gia.
Bản án lập tức gây ra những phản ứng trái ngược. Chính quyền Ma Cao kêu gọi các thành phần trong xã hội tôn trọng phán quyết của tòa án và khẳng định sẽ tiếp tục nghiêm chỉnh thi hành luật an ninh quốc gia. Văn phòng Các vấn đề Hồng Kông và Ma Cao thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc cũng tuyên bố phán quyết này thể hiện quyết tâm bảo vệ an ninh quốc gia của đặc khu. Trái lại, vợ ông Au, bà Virginia Cheang, gọi đây là một phiên tòa mang động cơ chính trị và cho rằng những cáo buộc nhắm vào chồng bà hoàn toàn vô căn cứ. Tổ chức Human Rights Watch cũng lên tiếng cảnh báo rằng bản án nặng nề này có thể tạo ra hiệu ứng răn đe đối với những người ôn hòa lên tiếng chỉ trích chính quyền.
Trong khi đó, tại Trung Quốc đại lục, chiến dịch chống tham nhũng tiếp tục thu hút sự chú ý khi ông Mã Hưng Thụy, 67 tuổi, cựu Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc, chính thức bị truy tố về tội nhận hối lộ. Theo Tân Hoa Xã ngày 5 tháng 11, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đã ra quyết định bắt giữ ông Mã với cáo buộc nhận hối lộ, đồng thời chỉ định Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc, thụ lý vụ án. Sau đó, cơ quan công tố địa phương đã chuyển hồ sơ truy tố lên Tòa án Nhân dân Trung cấp thành phố Nghi Xương.
Theo cáo trạng được công bố, ông Mã bị cáo buộc đã lợi dụng những chức vụ từng nắm giữ để tạo điều kiện cho người khác thu đạt quyền lợi, đồng thời nhận những khoản tiền bạc và tài sản có giá trị đặc biệt lớn. Những chức vụ được nêu trong hồ sơ bao gồm lãnh đạo Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc, Bí thư Thành ủy Thâm Quyến, Tỉnh trưởng Quảng Đông và Ủy viên Bộ Chính trị. Đây đều là những chức vụ có ảnh hưởng lớn trong các lãnh vực kỹ nghệ, kinh tế và bộ máy lãnh đạo Trung Quốc.
Trước khi bị truy tố, ông Mã đã bị điều tra từ tháng 7 năm 2026. Đến tuần trước, quyết định khai trừ ông khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc được công bố, đồng thời ông cũng bị bãi nhiệm những chức vụ liên hệ. Reuters cho biết việc khai trừ ông Mã nằm trong danh sách 33 viên chức bị loại khỏi Đảng, được công bố sau Hội nghị toàn thể lần thứ năm của Ban Chấp hành Trung ương. Trong số những người bị nêu tên còn có một số nhân vật cao cấp thuộc quân đội, ngành ngoại giao và kỹ nghệ.
Ông Mã Hưng Thụy từng được xem là một viên chức có nhiều kinh nghiệm trong lãnh vực khoa học, kỹ thuật và quản trị kinh tế. Ông gia nhập Bộ Chính trị năm 2022, sau đó giữ chức Bí thư Đảng ủy Khu tự trị Tân Cương cho đến năm 2025. Việc một cựu Ủy viên Bộ Chính trị bị truy tố cho thấy chiến dịch chống tham nhũng dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình tiếp tục mở rộng đến những nhân vật từng nắm giữ các chức vụ cao cấp nhất.
Cũng trong ngày 5 tháng 11, Hồng Kông chứng kiến một bản án gây chú ý trên trường quốc tế khi nhà hoạt động dân chủ Joshua Wong, 30 tuổi, bị tuyên thêm 10 năm tù theo Luật An ninh Quốc gia do Bắc Kinh áp đặt năm 2020. Ông Wong từng là một gương mặt nổi bật của phong trào dân chủ Hồng Kông, đặc biệt kể từ phong trào Dù Vàng năm 2014. Ông đã bị giam giữ từ năm 2020 và hiện đang thụ án 4 năm 8 tháng tù trong một vụ án an ninh quốc gia trước đó. Theo AP, ông từng được dự trù sẽ mãn hạn tù vào tháng 1 năm 2027, nhưng bản án mới khiến thời gian bị giam giữ của ông kéo dài thêm đáng kể.
Trong vụ án lần này, cơ quan công tố cáo buộc Joshua Wong cùng nhà hoạt động Nathan Law và một số người khác tìm cách vận động các chính phủ, tổ chức và cá nhân ngoại quốc áp dụng những biện pháp trừng phạt, phong tỏa hoặc các hành động gây áp lực đối với Trung Quốc và Hồng Kông. Ông Wong đã nhận tội vào tháng 9 năm 2026. Thẩm phán William Tam cho rằng những hành vi bị cáo buộc có mức độ nghiêm trọng cao và ông Wong giữ vai trò quan trọng trong kế hoạch này. Tòa án cứu xét mức án khởi điểm 13 năm tù, sau đó giảm xuống còn 10 năm vì ông đã nhận tội và có những tình tiết giảm nhẹ. Thời gian còn lại của bản án trước được tính đồng thời với bản án mới.
Bản án lập tức vấp phải phản ứng từ Hoa Kỳ và một số tổ chức quốc tế. Washington lên án quyết định của tòa án và kêu gọi trả tự do ngay lập tức cho Joshua Wong. Bộ Ngoại giao Anh cũng cho rằng vụ việc cho thấy luật an ninh quốc gia đang được sử dụng để trừng phạt những hoạt động bày tỏ quan điểm chính trị. Trong khi đó, Bắc Kinh lên tiếng bênh vực phán quyết. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nói rằng ông Wong đã nhận tội trước những chứng cớ và sự thật rõ ràng, đồng thời khẳng định chính quyền trung ương ủng hộ Hồng Kông bảo vệ an ninh quốc gia. Trưởng Đặc khu Hồng Kông Lý Gia Siêu cũng cho rằng những người liên hệ phải chịu trách nhiệm về việc gây tổn hại đến sự ổn định và thịnh vượng của thành phố.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
