Hơn 1.800 hỏa tiễn chống hạm, ngân sách quốc phòng tăng thêm 25 tỷ Mỹ kim và những đòn phản ứng ngoại giao ngày càng quyết liệt từ Bắc Kinh. Từ eo biển Đài Loan cho tới tận New Zealand, cuộc đối đầu xoay quanh hòn đảo này đang nóng lên từng ngày và thu hút sự chú ý của cả thế giới…
Đầu tháng 6 năm 2026, hai diễn biến tưởng như không liên quan đã đồng thời thu hút sự quan tâm của giới quan sát quốc tế. Một bên là việc Đài Loan đẩy nhanh kế hoạch xây dựng kho hỏa tiễn chống hạm lớn nhất từ trước tới nay. Bên kia là quyết định của Trung Quốc cấm nhập cảnh bốn dân biểu New Zealand sau chuyến thăm Đài Bắc hồi tháng 5. Khi đặt cạnh nhau, hai sự kiện này phản ánh một thực tế ngày càng rõ nét: cuộc cạnh tranh xoay quanh vấn đề Đài Loan không còn giới hạn trong phạm vi eo biển mà đang lan rộng sang cả mặt trận ngoại giao lẫn an ninh khu vực.
Theo Reuters, Đài Loan đặt mục tiêu sở hữu hơn 1.800 hỏa tiễn chống hạm tầm xa vào năm 2029, tăng mạnh so với năng lực hiện nay. Kho vũ khí này bao gồm các hỏa tiễn Harpoon do Hoa Kỳ cung cấp, các loại hỏa tiễn Hùng Phong do Đài Loan tự sản xuất cùng nhiều hệ thống phóng từ chiến hạm, phi cơ và các bệ phóng đặt trên mặt đất. Đây là một phần trong chiến lược mà Đài Bắc gọi là “phòng thủ bất đối xứng”, tức sử dụng những loại vũ khí có chi phí thấp hơn nhưng có khả năng gây thiệt hại rất lớn cho đối phương nếu xảy ra xung đột. Reuters cho biết kế hoạch này còn bao gồm việc mở rộng số lượng phi cơ không người lái hoạt động trên không và trên biển, cùng nhiều loại hỏa tiễn tầm ngắn có độ chính xác cao.
Điều đáng chú ý là cơ quan lập pháp Đài Loan đã thông qua một ngân khoản quốc phòng bổ sung trị giá khoảng 25 tỷ Mỹ kim nhằm đẩy nhanh tiến trình mua sắm vũ khí, đặc biệt là từ Hoa Kỳ. Mục tiêu của Đài Bắc không phải là cạnh tranh trực diện với ưu thế quân sự vượt trội của Bắc Kinh, mà là khiến bất kỳ chiến dịch đổ bộ hay phong tỏa nào cũng phải trả một cái giá cực kỳ đắt đỏ. Ông Ou Si-fu thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan nhận định rằng lực lượng hỏa tiễn mới sẽ giúp hình thành một “vùng tiêu diệt” trên eo biển Đài Loan, nơi các chiến hạm hoặc lực lượng đổ bộ của đối phương có thể phải đối diện với mật độ hỏa lực rất lớn.
Chiến lược này chịu ảnh hưởng đáng kể từ những bài học rút ra từ cuộc chiến Nga – Ukraine. Trong những năm qua, các loại hỏa tiễn cơ động, phi cơ không người lái và các hệ thống tấn công chính xác đã chứng minh khả năng gây thiệt hại nặng nề cho những lực lượng có quy mô lớn hơn. Đài Loan dường như đang vận dụng cùng một tư duy như vậy: không nhất thiết phải xây dựng một hải quân ngang tầm đối phương, nhưng phải đủ khả năng khiến mọi cuộc tấn công trở thành một canh bạc đầy tốn kém.
Trong lúc mặt trận quân sự nóng lên, một diễn biến ngoại giao khác cũng gây nhiều chú ý. BBC cho biết lần đầu tiên Trung Quốc áp dụng lệnh cấm nhập cảnh kéo dài một năm đối với bốn dân biểu New Zealand vì chuyến viếng thăm Đài Loan hồi tháng 5. Theo Bộ Ngoại giao New Zealand, các vị dân biểu này chỉ được biết về quyết định nói trên sau khi kết thúc chuyến công tác và trở về nước.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao New Zealand cho biết Ngoại trưởng Winston Peters tỏ ra bất ngờ trước động thái từ Bắc Kinh. Theo lập luận của Wellington, các phái đoàn dân biểu New Zealand đã đến Đài Loan trong nhiều thập niên qua và những chuyến thăm như vậy không đi ngược lại chính sách “Một Trung Quốc” mà New Zealand theo đuổi từ năm 1972. Chính sách này thừa nhận lập trường ngoại giao của Bắc Kinh rằng chỉ tồn tại một nước Trung Quốc, nhưng không ngăn cản các hoạt động giao lưu về kinh tế, văn hóa hay nghị viện với Đài Loan.
Một trong bốn dân biểu bị cấm nhập cảnh là bà Laura McClure đã công khai phản ứng. Bà cho rằng quyết định của Bắc Kinh là một hình thức gây áp lực chính trị và tuyên bố sẽ không xin lỗi vì chuyến đi đến Đài Loan. Trong khi đó, phía Đại sứ quán Trung Quốc được cho là đã phát tín hiệu rằng lệnh cấm có thể được xem xét lại nếu có một lời xin lỗi thích hợp.
Những diễn biến này cho thấy vấn đề Đài Loan đang trở thành một phép thử ngày càng rõ rệt đối với quan hệ giữa Trung Quốc và các quốc gia dân chủ. Bắc Kinh xem mọi động thái có thể tạo ra ấn tượng về sự công nhận chính trị đối với Đài Loan là vượt qua “lằn ranh đỏ”. Ngược lại, nhiều quốc gia vẫn muốn duy trì quan hệ thực tế với Đài Bắc mà không chính thức từ bỏ chính sách Một Trung Quốc.
Điều khiến giới quan sát đặc biệt chú ý là sự kết hợp giữa áp lực quân sự và áp lực ngoại giao. Một mặt, Đài Loan đang xây dựng khả năng răn đe bằng hàng ngàn hỏa tiễn chống hạm. Mặt khác, Trung Quốc tiếp tục sử dụng ảnh hưởng kinh tế và ngoại giao để ngăn chặn các hình thức tiếp xúc chính thức với hòn đảo này. Hai chiến lược cùng diễn ra song song, tạo nên một cuộc cạnh tranh kéo dài trên nhiều mặt trận.
Cho đến thời điểm hiện nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy căng thẳng sẽ sớm dịu xuống. Bắc Kinh vẫn khẳng định mục tiêu thống nhất đất nước và không loại trừ việc sử dụng biện pháp quân sự trong những hoàn cảnh nhất định. Đài Loan tiếp tục tăng cường đầu tư quốc phòng và mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế. Trong khi đó, các quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc và New Zealand ngày càng phải đối diện với những bài toán ngoại giao phức tạp hơn trong nỗ lực duy trì quan hệ với cả Bắc Kinh lẫn Đài Bắc.
Eo biển Đài Loan tiếp tục là một trong những điểm nóng được theo dõi sát sao nhất trên thế giới.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp: Reuters, BBC…
