London bất ngờ tung ra những biện pháp mạnh nhằm hạn chế việc giao thương với các khu định cư Do Thái tại Bờ Tây, trong lúc chiến cuộc Gaza tiếp tục gây chia rẽ sâu xa. Động thái này đang đẩy bang giao Anh–Israel vào một diến biến căng thẳng…
Ngày 8/9/2026, Anh công bố một bước đi ngoại giao cứng rắn nhằm gây áp lực đối với Israel liên quan tới các khu định cư Do Thái tại Bờ Tây. Ngoại trưởng Anh Ed Miliband tuyên bố London sẽ cấm nhập cảng hàng hóa từ những khu định cư mà Anh xem là bất hợp pháp theo công pháp quốc tế, đồng thời áp dụng các biện pháp chế tài đối với những cá nhân và công ty cung cấp dịch vụ xây dựng, hạ tầng, tài chánh hoặc địa ốc cho việc mở rộng khu định cư. Đây là một trong những bước đi mạnh tay nhất của London đối với chánh sách định cư của Israel trong nhiều năm qua.
Phát biểu trước Quốc hội Anh ngày 8/9, ông Ed Miliband nói chánh phủ Anh cho rằng tính bất hợp pháp của việc chiếm đóng phải được phản ảnh trong các quan hệ kinh tế với những vùng lãnh thổ bị chiếm đóng. Theo kế hoạch, một cơ chế chế tài mới sẽ được thiết lập để cấm nhập cảng hàng hóa từ các khu định cư tại Bờ Tây, đồng thời nhắm tới những công ty và cá nhân tham dự vào việc xây dựng, phát triển hạ tầng, tài trợ hoặc môi giới địa ốc cho các khu định cư. London cũng dự tính cấm quảng cáo tại Anh đối với đất đai thuộc những khu định cư này. Chánh phủ cho biết các biện pháp pháp lý chính sẽ được triển khai trong vòng từ 6 tới 9 tháng, trong khi một số biện pháp khác sẽ có hiệu lực sớm hơn.
Điểm quan trọng được ông Miliband nhấn mạnh là những biện pháp này nhắm vào hoạt động định cư chớ không nhắm vào Israel nói chung. Ngoại trưởng Anh cho biết London vẫn muốn duy trì việc giao thương với Israel bên trong đường biên giới được quốc tế công nhận và tiếp tục ủng hộ giải pháp hai quốc gia. Ông cũng xác nhận chánh phủ Anh không ủng hộ phong trào tẩy chay, thoái vốn và chế tài BDS đối với Israel.
Quyết định của London không phải là một hành động đơn độc. Cùng ngày 8/9, Anh, Pháp, Canada và một loạt quốc gia đồng minh đã ra tuyên cáo chung về giải pháp hai quốc gia. Tuyên cáo có sự tham dự của Canada, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Iceland, Ireland, Na Uy, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Anh. Các nước này cho rằng việc mở rộng khu định cư cùng với bạo lực của những người định cư đang làm suy yếu khả năng thành lập một quốc gia Palestine có lãnh thổ liên tục. Anh, Pháp và Canada tuyên bố sẽ đưa ra những biện pháp quốc gia nhằm cấm hoặc hạn chế việc giao thương với hàng hóa có xuất xứ từ các khu định cư.
Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến London gia tăng áp lực là dự án khu định cư E1. Ngày 19/8/2026, Ngoại trưởng Miliband đã lên án quyết định của chánh phủ Israel mở thầu xây dựng tại khu vực E1, cho rằng dự án này có nguy cơ chia cắt Bờ Tây với Đông Jerusalem và gây tổn hại nghiêm trọng tới triển vọng thành lập một quốc gia Palestine. Ngày 20/8, nhiều quốc gia Tây phương tiếp tục ra tuyên cáo chung phản đối kế hoạch này, nhấn mạnh rằng các khu định cư Israel tại Bờ Tây bị xem là bất hợp pháp theo công pháp quốc tế.
Trước đó, Anh cũng đã có những bước đi nhắm vào các cá nhân bị cáo buộc tham dự hoặc hỗ trợ những vụ bạo động của người định cư tại Bờ Tây. Ngày 9/6/2026, Ngoại trưởng lúc đó là Yvette Cooper công bố các biện pháp chế tài phối hợp với Australia, Canada, Pháp, New Zealand và Na Uy, nhắm vào những cá nhân và mạng lưới bị cho là tài trợ hoặc tạo điều kiện cho các vụ tấn công nhắm vào người Palestine. London đồng thời khuyến cáo các doanh nghiệp Anh tránh những hoạt động có liên quan tới các khu định cư Israel tại Bờ Tây.
Phản ứng từ Israel nhanh chóng và gay gắt. Ngày 8/9, sau khi Anh, Pháp và Canada công bố những hạn chế thương mại đối với hàng hóa từ các khu định cư, chánh phủ Israel tuyên bố sẽ đóng cửa lãnh sự quán Anh tại Đông Jerusalem và cấm một số công dân Anh nhập cảnh. Ngoại trưởng Israel Gideon Saar chỉ trích các biện pháp của ba nước Tây phương, cho rằng đây là hành động can thiệp vào công việc nội bộ của Israel và xảy ra trong một thời điểm hết sức nhạy cảm về chánh trị.
Thủ tướng Anh Andy Burnham ngày 9/9 lên tiếng bảo vệ quyết định của chánh phủ, nói rằng Anh phải “đứng về phía công lý” và tiếp tục bảo vệ triển vọng của giải pháp hai quốc gia. Ông cho rằng việc mở rộng các khu định cư đang đẩy khu vực ngày càng xa khỏi một giải pháp hòa bình. Chánh phủ Anh đồng thời khẳng định những biện pháp này không nhắm vào người dân Israel hay cộng đồng Do Thái tại Anh, mà nhắm vào chánh sách định cư và những hoạt động mà London cho là đang làm suy yếu triển vọng hòa bình.
Tuy nhiên, mức độ tác động kinh tế trực tiếp của lệnh cấm có thể không lớn bằng ảnh hưởng chánh trị. Các khu định cư tại Bờ Tây không phải là một trung tâm xuất cảng lớn của Israel, vì vậy việc cấm hàng hóa từ đây khó có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho toàn bộ nền kinh tế Israel. AP nhận định ý nghĩa lớn hơn nằm ở tính biểu tượng và sức ép ngoại giao, trong bối cảnh ngày càng có nhiều đồng minh truyền thống của Israel chuyển sang những biện pháp mạnh hơn nhằm phản đối việc mở rộng khu định cư.
Dù vậy, quyết định của Anh cũng tạo ra những rủi ro không nhỏ. Bang giao London–Jerusalem đã trở nên căng thẳng hơn, trong khi Israel đáp trả bằng việc đóng cửa lãnh sự quán Anh tại Đông Jerusalem và hạn chế nhập cảnh đối với một số người Anh. Những diễn biến này có thể ảnh hưởng tới sự hợp tác ngoại giao, an ninh và tình báo giữa hai nước. Một số ý kiến tại Anh cũng lo ngại việc áp dụng lệnh cấm trong một nền kinh tế mà hàng hóa Israel và hàng hóa từ những khu vực khác có chuỗi cung ứng đan xen sẽ tạo thêm khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc xác định xuất xứ sản phẩm.
Về mặt chánh trị, đây còn là một thông điệp quan trọng của chánh phủ Andy Burnham đối với Israel và các đồng minh Tây phương. London đang cố phân biệt giữa việc ủng hộ quyền tồn tại và an ninh của Israel với việc phản đối chánh sách mở rộng khu định cư tại những vùng lãnh thổ mà cộng đồng quốc tế coi là bị chiếm đóng. Chánh phủ Anh cho rằng nếu các khu định cư tiếp tục được mở rộng, khả năng thành lập một quốc gia Palestine có lãnh thổ liên tục sẽ ngày càng trở nên khó khăn.
Nhưng câu hỏi lớn vẫn là liệu biện pháp thương mại có đủ sức buộc Israel thay đổi chánh sách hay không. Nếu chỉ gây thiệt hại kinh tế nhỏ nhưng tạo ra phản ứng ngoại giao lớn, London có thể phải trả một cái giá đáng kể mà chưa chắc đạt được mục tiêu đã đề ra. Trái lại, nếu Anh phối hợp được với Pháp, Canada và thêm nhiều quốc gia khác, sức ép có thể trở thành một mặt trận ngoại giao rộng lớn hơn, nhứt là khi vấn đề Bờ Tây ngày càng được đặt bên cạnh cuộc chiến Gaza và triển vọng của giải pháp hai quốc gia.
Điều đáng chú ý nhứt lúc này là Anh không còn chỉ lên tiếng phản đối bằng những tuyên cáo ngoại giao. London đang chuyển sang sử dụng các công cụ thương mại, tài chánh và chế tài cá nhân để gây áp lực. Đây là một bước chuyển đáng kể trong chánh sách của một đồng minh lâu đời của Israel. Và trong bối cảnh ngày càng có nhiều quốc gia Tây phương xem việc mở rộng khu định cư là một trở ngại trực tiếp đối với hòa bình, quyết định của Anh có thể là dấu hiệu cho thấy bang giao giữa Israel với một bộ phận các đồng minh truyền thống đang đẩy vào một diễn biến đầy căng thẳng.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
