Một mảnh giấy được trao tại một diễn đàn quốc phòng ở Seoul bất ngờ châm ngòi cho một màn đấu khẩu gay gắt giữa Bắc Kinh và Manila. Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro công khai đọc rồi phản bác thông điệp từ phía Trung Quốc, khiến Bắc Kinh lập tức lên tiếng cáo buộc Manila “khiêu khích, làm màu” và gây bất ổn tại Biển Đông…
Sự việc xảy ra ngày 8/9/2026 tại Seoul Defense Dialogue ở Nam Hàn, khi Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. tham dự một phiên thảo luận về những thử thách an ninh và tình hình Biển Đông. Theo hãng thông tấn Yonhap của Nam Hàn, trong lúc ông Teodoro đang phát biểu, một nhân viên của diễn đàn mang tới cho ông một mảnh giấy từ phía khán giả. Ban tổ chức sau đó xác nhận mảnh giấy này do một tùy viên quân sự của Đại sứ quán Trung Quốc tại Seoul chuyển cho nhân viên diễn đàn và nhờ trao tận tay ông Teodoro.
Điều làm cho sự việc trở thành tâm điểm chú ý là thay vì cất mảnh giấy sang một bên, ông Teodoro lại công khai đọc từng phần trước những người tham dự. Nội dung mảnh giấy nhắc lại lập trường của Bắc Kinh đối với phán quyết năm 2016 của Tòa Trọng tài Thường trực liên quan tới vụ tranh chấp ở Biển Đông. Trung Quốc từ lâu vẫn bác bỏ phán quyết này, trong khi Philippines coi đây là một căn bản pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi của mình trong vùng đặc quyền kinh tế.
Khi đọc tới đoạn phía Trung Quốc cho rằng phán quyết năm 2016 không có giá trị ràng buộc, ông Teodoro lập tức phản bác. Ông đặt vấn đề rằng nếu Trung Quốc cho cơ chế trọng tài đi ngược lại luật pháp quốc tế, vậy có phải Bắc Kinh cũng đang phủ nhận Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển, tức UNCLOS, hay không. Khi mảnh giấy nhắc lại lập trường Trung Quốc là “không chấp nhận và không công nhận” phán quyết, ông Teodoro đáp thẳng: “Of course, because you lost” – đại ý, “Dĩ nhiên, vì các ông đã thua.”
Ông Teodoro còn cho rằng việc Trung Quốc đưa thông điệp như vậy tới một diễn đàn quốc tế là biểu hiện của “cưỡng ép, bắt nạt và xâm lấn”. Ông nói Trung Quốc cần thể hiện “sự đúng mực căn bản” trong cách hành xử và lời đáp này đã nhận được tiếng vỗ tay từ cử tọa. Theo Yonhap, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines cho rằng sự việc không còn nằm trong cái gọi là “vùng xám” nữa, mà đã trở thành một biểu hiện trực tiếp của sức ép và hành vi bắt nạt.
Đáng chú ý, sang ngày 9/9, Bắc Kinh lập tức lên tiếng đáp trả. Tại cuộc họp báo thường lệ của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, phát ngôn viên Mao Ninh được hỏi về sự việc. Bà cho biết không nắm rõ toàn bộ diễn tiến tại hiện trường, nhưng khẳng định lập trường của Trung Quốc đối với cái gọi là “vụ trọng tài Biển Đông” vẫn rõ ràng và nhất quán. Bắc Kinh cho rằng Philippines đã đơn phương khởi xướng vụ kiện và “bóp méo, lạm dụng” cơ chế giải quyết tranh chấp của UNCLOS.
Mao Ninh đồng thời đưa ra lời cảnh cáo trực tiếp với phía Philippines, yêu cầu “một số người” bên Philippines chấm dứt những hành động mà Bắc Kinh mô tả là “khiêu khích và làm màu”, đồng thời ngưng phá hoại bang giao Trung Quốc–Philippines cũng như sự ổn định tại Biển Đông. Một số cơ quan truyền thông quốc tế chuyển ngữ lời bà theo hướng mạnh hơn, rằng Bắc Kinh yêu cầu Manila “ngừng làm màu và nói dối”.
Như vậy, chỉ trong vòng một ngày, hai bên đã dùng những lời lẽ đặc biệt gay gắt để mô tả hành động của phía bên kia. Manila nói tới “cưỡng ép, bắt nạt và xâm lấn”; Bắc Kinh đáp lại bằng những cáo buộc “khiêu khích, làm màu” và phá hoại sự ổn định trong vùng. Đây không còn đơn thuần là chuyện một mảnh giấy được trao trên sân khấu, mà phản ảnh mức độ căng thẳng ngày càng gia tăng giữa hai nước trong vấn đề Biển Đông.
Đằng sau màn đấu khẩu này là một cuộc tranh chấp pháp lý và chiến lược đã kéo dài nhiều năm. Năm 2016, Tòa Trọng tài Thường trực tại The Hague đưa ra phán quyết bác bỏ cơ sở pháp lý của phần lớn yêu sách “đường chín đoạn” mà Trung Quốc đưa ra tại Biển Đông. Philippines hoan nghênh phán quyết, trong khi Bắc Kinh tuyên bố phán quyết là “vô hiệu và không có giá trị”, đồng thời tiếp tục bảo vệ yêu sách của mình. Yonhap ghi nhận Trung Quốc vẫn không công nhận phán quyết và tiếp tục phản đối những hoạt động mà Philippines cho là diễn ra trong vùng đặc quyền kinh tế của mình.
Căng thẳng cũng không chỉ nằm trên những văn kiện pháp lý. Trong những năm gần đây, tàu Trung Quốc và Philippines đã nhiều lần đối đầu tại những khu vực có tranh chấp. Manila ngày càng dựa nhiều hơn vào quan hệ quốc phòng với Hoa Kỳ và mở rộng hợp tác an ninh với những quốc gia khác trong vùng. Chính ông Teodoro, trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 7/9, đã cảnh báo rằng việc Hoa Kỳ và Nam Hàn giảm quy mô một số cuộc tập trận có thể tạo thêm cơ hội để Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại vùng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Điều đáng chú ý là màn đối đầu tại Seoul xảy ra ngay trong một diễn đàn quốc phòng đa phương, nơi các quốc gia thường cố gắng giữ lời ăn tiếng nói ngoại giao ở mức chừng mực. Việc một thông điệp của tùy viên quân sự Trung Quốc được chuyển thẳng lên sân khấu, rồi được Bộ trưởng Quốc phòng Philippines công khai đọc và phản bác từng điểm, đã biến sự việc thành một màn đấu khẩu trước công chúng.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện này cho thấy Biển Đông ngày càng trở thành nơi cạnh tranh không chỉ giữa tàu chiến và lực lượng chấp pháp trên biển, mà còn giữa luật pháp quốc tế, ngoại giao và cuộc đấu tranh về hình ảnh. Bắc Kinh muốn khẳng định rằng phán quyết năm 2016 không thể áp đặt lên Trung Quốc; Manila thì muốn dùng phán quyết đó làm nền tảng pháp lý và ngoại giao để chống lại sức ép từ Bắc Kinh.
Điều đáng lo ngại là khi lời lẽ giữa hai bên ngày càng gay gắt, khoảng cách giữa “đấu khẩu” và va chạm ngoài thực địa cũng có thể trở nên mong manh hơn. Một mảnh giấy tại Seoul chưa thể làm thay đổi tương quan lực lượng trên Biển Đông, nhưng nó cho thấy cả Bắc Kinh lẫn Manila đều ngày càng ít kiên nhẫn trước lập trường của phía bên kia. Và khi những chữ như “bắt nạt”, “xâm lấn”, “khiêu khích”, “làm màu” được các giới chức cấp cao công khai sử dụng, Biển Đông rõ ràng đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới, trong đó mỗi lời nói cũng có thể trở thành một phần của cuộc đấu tranh chiến lược rộng lớn hơn.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
