Một số hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội đã làm dậy sóng dư luận: người đang thi hành án 30 năm tù Đinh La Thăng xuất hiện ngoài đời thường. Thực hư ra sao, và nếu có biến động, căn cứ pháp lý nào cho phép điều đó xảy ra giữa lúc bản án vẫn còn rất dài phía trước?…
Những ngày cuối tháng 2/ 2026, mạng xã hội tại Việt Nam xuất hiện hình ảnh một người đàn ông được cho là ông Đinh La Thăng ngồi ăn uống tại một không gian riêng tư. Hình ảnh này nhanh chóng thu hút sự chú ý, bởi ông Thăng là người từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Sài Gòn, trước khi bị kết án tổng cộng 30 năm tù trong hai vụ án kinh tế lớn liên quan đến Tập đoàn Dầu khí Việt Nam. Câu hỏi đặt ra là liệu ông Đinh La Thăng đã được ra tù hay chưa, và nếu có, cơ sở pháp lý nào ở Việt Nam cho phép việc đó xảy ra khi ông mới chấp hành hơn tám năm án phạt.
Ông Đinh La Thăng bị Tòa án Hà Nội tuyên án ngày 22/ 1/ 2018 mức 13 năm tù về tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng. Đến tháng 12/ 2018, ông tiếp tục bị tuyên 18 năm tù trong vụ án liên quan đến dự án Ethanol Phú Thọ. Tổng hợp hình phạt, ông phải chấp hành mức án 30 năm tù, là mức cao nhất theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam đối với hình phạt tù có thời hạn. Tính đến đầu năm 2026, thời gian thi hành án của ông khoảng hơn tám năm.
Theo quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 của Việt Nam, người bị kết án tù có thời hạn có thể được xét giảm thời hạn chấp hành án nếu có nhiều tiến bộ, đã bồi thường thiệt hại và đáp ứng điều kiện về thời gian chấp hành tối thiểu. Cụ thể, Điều 63 quy định người bị phạt tù có thể được giảm án nếu đã chấp hành ít nhất một phần hai thời hạn đối với trường hợp phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, trừ một số trường hợp đặc biệt. Với mức án 30 năm, mốc một phần hai tương đương 15 năm. Như vậy, xét thuần túy về thời gian, ông Thăng chưa đạt điều kiện tối thiểu để được xem xét giảm hết phần còn lại của hình phạt.
Một khả năng pháp lý khác thường được nhắc đến là đặc xá theo Luật Đặc xá năm 2018. Tuy nhiên, đặc xá cũng yêu cầu người bị kết án phải chấp hành ít nhất một phần ba thời gian đối với án tù có thời hạn, đồng thời phải bồi thường thiệt hại và không thuộc nhóm tội phạm bị hạn chế xem xét. Trong các vụ án liên quan đến ông Thăng, thiệt hại kinh tế được xác định lên tới hàng trăm tỷ đồng. Vấn đề mấu chốt nằm ở nghĩa vụ bồi thường: nếu chưa hoàn thành hoặc chưa khắc phục đáng kể hậu quả, khả năng được đặc xá là rất thấp.
Ngoài ra, còn có cơ chế tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù theo Điều 67 Bộ luật Hình sự, áp dụng trong trường hợp người chấp hành án mắc bệnh hiểm nghèo hoặc có lý do đặc biệt khác. Tuy nhiên, tạm đình chỉ không đồng nghĩa với việc được trả tự do vĩnh viễn; đây chỉ là biện pháp tạm thời và phải có kết luận y khoa rõ ràng, quyết định của tòa án có thẩm quyền. Cho đến nay, không có thông tin chính thức nào từ cơ quan chức năng xác nhận ông Đinh La Thăng được tạm đình chỉ chấp hành án.
Chính vì vậy, việc một số hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội đã dẫn đến nhiều suy đoán. Trong bối cảnh pháp luật quy định khá chặt chẽ về điều kiện giảm án, đặc xá hay tạm đình chỉ, nếu ông Thăng thực sự được ra ngoài mà không có quyết định công khai, minh bạch, điều đó sẽ đặt ra vấn đề nghiêm trọng về tính bình đẳng trước pháp luật. Hệ thống tư pháp chỉ có thể duy trì niềm tin xã hội khi mọi trường hợp đều được xử lý theo cùng một chuẩn mực, không có ngoại lệ cho bất kỳ cá nhân nào từng giữ chức vụ cao.
Ở chiều ngược lại, cũng cần thận trọng với các thông tin chưa được kiểm chứng. Hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội không phải là bằng chứng pháp lý. Trong thời đại công nghệ số, việc sử dụng hình ảnh cũ hoặc cắt ghép không phải hiếm. Do đó, trách nhiệm xác minh thuộc về các cơ quan chức năng và các cơ quan báo chí chính thống, thay vì để dư luận tự suy diễn.
Từ góc độ pháp lý, nếu xét đúng các điều khoản hiện hành, khả năng ông Đinh La Thăng được ra tù sớm khi chưa chấp hành một nửa bản án là rất hạn chế, trừ khi có quyết định đặc xá hoặc tạm đình chỉ được công bố chính thức. Vấn đề không chỉ nằm ở cá nhân ông Thăng mà còn ở thông điệp mà hệ thống pháp luật gửi tới xã hội. Trong những năm qua, các vụ án kinh tế lớn được xem là biểu tượng của chiến dịch chống tham nhũng. Nếu việc thi hành án không được thực hiện nghiêm minh và minh bạch, nỗ lực đó có nguy cơ bị hoài nghi.
Việt Nam luôn khẳng định bản thân là nhà nước pháp quyền, thì mọi bản án có hiệu lực phải được thi hành đầy đủ và công khai, bởi công lý không chỉ được thực thi mà còn phải được dư luận nhìn thấy có sự nghiêm túc, công bằng và minh bạch./.
NGƯỜI QUAN SÁT
