Cuộc chiến tại Ukraine vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt, điểm nóng đang bùng phát dữ dội tại Trung Đông, từ eo biển Hormuz cho đến các chiến tuyến ở miền đông Ukraine, những tuyên bố cứng rắn, các cuộc điều động quân sự cùng những đòn đáp trả liên tiếp đang đẩy thế giới vào một trong những giai đoạn căng thẳng nhất trong nhiều tháng qua…
Ngày 1 tháng 6 năm 2026, bức tranh địa chính trị toàn cầu tiếp tục phủ đầy những gam màu u ám khi hai cuộc khủng hoảng lớn nhất thế giới đồng thời leo thang theo những chiều hướng khó lường. Tại Trung Đông, căng thẳng giữa Iran và Hoa Kỳ đang đẩy eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20 phần trăm lượng dầu hỏa của thế giới trở thành tâm điểm lo ngại của thị trường năng lượng quốc tế. Trong khi đó tại Đông Âu, cuộc chiến giữa Nga và Ukraine vẫn tiếp tục với cường độ cao, bất chấp những lời kêu gọi thương thuyết hòa bình từ Kiev trước khi mùa đông khắc nghiệt quay trở lại.
Những ngày cuối tháng 5 và đầu tháng 6 chứng kiến hàng loạt dấu hiệu cho thấy nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa Washington và Tehran vẫn chưa hề lắng dịu. Theo các bản tin quốc tế, giá dầu Brent đã tăng hơn 3 phần trăm, lên gần 94 Mỹ kim một thùng sau những diễn biến quân sự mới nhất liên quan đến Iran và Hoa Kỳ. Giới giao dịch quốc tế đang theo dõi sát sao tình hình tại eo biển Hormuz, nơi chỉ cần một biến cố nhỏ cũng có thể làm chao đảo toàn bộ thị trường năng lượng toàn cầu.
Hormuz không chỉ là một tuyến hàng hải thông thường. Đây được xem là yết hầu của nguồn dầu hỏa thế giới. Mỗi ngày, hàng chục triệu thùng dầu từ Saudi Arabia, Kuwait, Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cùng nhiều quốc gia vùng Vịnh phải đi ngang qua khu vực này để tới Á Châu, Âu Châu và Bắc Mỹ. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể kéo theo phản ứng dây chuyền từ giá nhiên liệu, vận tải, thực phẩm cho đến lạm phát trên toàn thế giới.
Theo nhiều nguồn tin quốc tế, hoạt động vận chuyển thương mại qua eo biển Hormuz đã suy giảm đáng kể trong nhiều tháng qua. Một số tập đoàn vận tải biển và doanh nghiệp năng lượng từng tạm ngưng hoặc hạn chế đưa tàu qua khu vực vì lo ngại các rủi ro an ninh. Các công ty bảo hiểm hàng hải cũng đồng loạt nâng mức phí bảo hiểm chiến tranh đối với những tàu hoạt động gần vùng Vịnh.
Điều khiến giới quan sát lo ngại hơn cả là cuộc khủng hoảng hiện nay không còn đơn thuần là câu chuyện dầu hỏa. Nó phản ánh cuộc đối đầu chiến lược ngày càng sâu sắc giữa Iran và Hoa Kỳ sau nhiều năm bất đồng liên quan đến chương trình nguyên tử, ảnh hưởng khu vực và các lực lượng đồng minh của hai bên tại Trung Đông. Trong bối cảnh đó, mỗi tuyên bố cứng rắn từ Tehran hoặc Washington đều có thể khiến thị trường tài chánh quốc tế chao đảo chỉ trong vài giờ đồng hồ.
Tại Liên Hợp Quốc, nhiều quốc gia Âu Châu đã kêu gọi các bên tự kiềm chế nhằm tránh nguy cơ xung đột lan rộng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những nỗ lực ngoại giao vẫn đang gặp rất nhiều trở ngại. Trong khi đó, giới đầu tư quốc tế bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản giá năng lượng tiếp tục biến động mạnh trong những tháng sắp tới.
Ở một đầu khác của thế giới, cuộc chiến Nga – Ukraine cũng đang bước vào một giai đoạn mang tính quyết định. Trong cuộc phỏng vấn được phát sóng ngày 31 tháng 5 trên chương trình Face the Nation của CBS, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy tuyên bố Kiev mong muốn thúc đẩy các cuộc thương thuyết hòa bình trước khi mùa đông trở lại. Theo ông, Ukraine hiện đang có vị thế chiến lược thuận lợi hơn so với giai đoạn cuối năm 2025.
Theo lời ông Zelensky, kể từ tháng 12 năm 2025, Nga đã dần đánh mất thế chủ động trên một số mặt trận. Các lực lượng Ukraine gia tăng những cuộc tấn công tầm xa nhắm vào hạ tầng năng lượng và kỹ nghệ dầu khí bên trong lãnh thổ Nga, trong khi tốc độ tiến quân của Moscow được cho là đã chậm lại đáng kể.
Tuy nhiên, tình hình chiến trường vẫn hết sức phức tạp. Dù Kiev cho rằng Nga đang suy giảm động lực tấn công, quân đội Nga vẫn tiếp tục duy trì áp lực tại nhiều khu vực trọng yếu. Các cuộc pháo kích, không tập và tấn công bằng phi cơ không người lái vẫn diễn ra gần như mỗi ngày. Sau hơn bốn năm chiến tranh, cả hai phía đều đã tiêu hao những nguồn lực khổng lồ về nhân lực, tài chánh cũng như trang bị quân sự.
Điều đáng chú ý là trong lúc Ukraine mong muốn thúc đẩy tiến trình thương thuyết, sự quan tâm của Hoa Kỳ lại đang bị phân tán đáng kể bởi cuộc khủng hoảng Iran. Theo các nguồn tin quốc tế, những nỗ lực trung gian của Hoa Kỳ nhằm hướng tới một giải pháp hòa bình giữa Nga và Ukraine đã chậm lại trong thời gian gần đây vì Tòa Bạch Ốc phải dành nhiều nguồn lực ngoại giao hơn cho tình hình Trung Đông.
Đó cũng chính là nghịch lý của thế giới ngày nay. Khi một cuộc khủng hoảng bùng phát, một cuộc khủng hoảng khác có thể bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Ukraine hiểu rất rõ điều đó. Kiev biết rằng nếu sự chú ý của phương Tây tiếp tục chuyển hướng sang Trung Đông, khả năng duy trì sự hỗ trợ quân sự và tài chánh lâu dài có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Nhìn từ một góc độ rộng hơn, cả hai điểm nóng hiện nay đều cho thấy sự mong manh của trật tự quốc tế đương thời. Một bên là nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Bên kia là cuộc chiến tiêu hao lớn nhất tại Âu Châu kể từ sau Đệ Nhị Thế Chiến. Cả hai cuộc khủng hoảng đều có khả năng tạo ra những tác động vượt xa phạm vi khu vực, từ giá nhiên liệu, lạm phát, lãi suất cho đến an ninh lương thực và tăng trưởng kinh tế trên toàn thế giới.
Đầu tháng 6 năm 2026 vì vậy mở ra trong một bầu không khí căng thẳng đặc biệt. Tại eo biển Hormuz, các tàu chở dầu vẫn thận trọng di chuyển qua một trong những tuyến hàng hải nhạy cảm nhất địa cầu. Tại Ukraine, các quân nhân vẫn tiếp tục chiến đấu trong khi giới lãnh đạo quốc gia này tìm kiếm một lối thoát ngoại giao trước mùa đông. Và giữa hai cuộc khủng hoảng ấy là cả thế giới đang dõi theo từng diễn biến với tâm trạng đầy lo âu.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
