Hàng chục triệu chủ xe trên khắp Việt Nam chính thức bước vào một giai đoạn thay đổi chưa từng có khi xăng E10 được đưa ra bán rộng rãi, trong lúc RON95 và RON97 dần dần rút khỏi thị trường. Chủ trương này được giới hữu trách quảng bá như một bước tiến theo hướng bảo vệ môi sinh, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên không ít thắc mắc về chi phí sử dụng, phẩm chất nhiên liệu cũng như quyền tự do lựa chọn của người tiêu thụ…
Kể từ ngày 1 tháng 6 năm 2026, thị trường nhiên liệu tại Việt Nam chính thức bước sang một giai đoạn mới khi xăng sinh học E10 được triển khai trên phạm vi toàn quốc, trong lúc các loại xăng khoáng truyền thống như RON95 và RON97 bắt đầu ngưng lưu hành theo lộ trình đã được ấn định. Đây được xem là một trong những thay đổi đáng kể nhất của ngành năng lượng Việt Nam trong nhiều năm qua, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng chục triệu người sử dụng xe gắn máy, xe hơi cũng như toàn bộ hệ thống phân phối nhiên liệu trên cả nước.
Theo kế hoạch được loan báo trước đây bởi Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, kể từ ngày 1 tháng 6, các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu phải hoàn tất việc chuyển đổi sang kinh doanh xăng E10, loại nhiên liệu được pha trộn gồm 10% ethanol sinh học và 90% xăng khoáng. Những doanh nghiệp lớn như Petrolimex, PVOIL cùng nhiều đơn vị phân phối khác đã được yêu cầu hoàn tất việc chuẩn bị hệ thống tồn trữ, vận chuyển và bán lẻ nhằm bảo đảm nguồn cung cấp liên tục cho thị trường.
Tại Hà Nội và Sài Gòn trong sáng ngày 1 tháng 6, nhiều trạm xăng đã thay thế hoàn toàn bảng hiệu RON95 bằng E10. Không ít người dân tỏ ra ngạc nhiên khi lần đầu tiên tiếp xúc với loại nhiên liệu mới trên quy mô rộng lớn như vậy. Một số tài xế chạy xe công nghệ cho biết họ vẫn còn lo ngại về mức độ thích ứng của động cơ, lượng nhiên liệu tiêu thụ cũng như chi phí bảo trì trong tương lai.
Giới hữu trách các địa phương Việt Nam khẳng định E10 là loại nhiên liệu đã được sử dụng tại nhiều quốc gia phát triển như Hoa Kỳ, Brazil, Úc và Thái Lan. Theo các nghiên cứu kỹ thuật được công bố, phần lớn các loại xe được sản xuất trong vòng mười lăm năm trở lại đây đều có thể sử dụng E10 mà không cần cải biến động cơ. Nhà nước cũng kỳ vọng việc mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học sẽ góp phần làm giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, giảm sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tạo đầu ra ổn định cho ngành sản xuất ethanol trong nước.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích được quảng bá, chủ trương này cũng làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận. Điều đáng chú ý là trong nhiều năm trước đây, chương trình xăng sinh học E5 từng được triển khai với rất nhiều kỳ vọng nhưng mức độ đón nhận của thị trường lại không đạt như dự tính. Người tiêu thụ thường chọn RON95 vì tin tưởng hơn vào tính ổn định của nhiên liệu, bất chấp mức giá cao hơn. Điều đó cho thấy niềm tin của thị trường không phải là điều có thể tạo dựng chỉ bằng các quyết định hành chánh.
Không ít chuyên gia kinh tế đặt câu hỏi liệu việc loại bỏ hoàn toàn RON95 và RON97 có thực sự xuất phát từ nhu cầu của thị trường hay chủ yếu là một quyết định mang tính điều hành. Trong một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa, người tiêu thụ thường có quyền lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chánh của mình. Khi một lựa chọn quen thuộc bị rút khỏi thị trường, điều quan trọng nhất là giới hữu trách phải chứng minh được rằng sản phẩm thay thế mang lại lợi ích rõ rệt và vượt trội.
Một trong những vấn đề được quan tâm nhiều nhất là giá cả. Nếu E10 chỉ rẻ hơn không đáng kể nhưng lại khiến người dân lo ngại về tuổi thọ động cơ hoặc mức tiêu hao nhiên liệu cao hơn thì lợi ích kinh tế thực sự sẽ trở thành một dấu hỏi lớn. Trái lại, nếu E10 chứng minh được hiệu quả sử dụng, giúp giảm chi phí vận hành và góp phần cải thiện môi sinh thì thị trường sẽ tự điều chỉnh mà không cần đến những biện pháp can thiệp quá mạnh.
Từ góc độ bảo vệ môi sinh, việc chuyển sang sử dụng nhiên liệu sinh học là khuynh hướng mà nhiều quốc gia trên thế giới đang theo đuổi. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy thành công của tiến trình này phụ thuộc rất nhiều vào tính minh bạch của các dữ liệu khoa học cũng như khả năng thuyết phục công luận. Người dân sẵn sàng chấp nhận thay đổi nếu họ được cung cấp đầy đủ thông tin và cảm thấy quyền lợi chính đáng của mình được bảo vệ.
Ngày 1 tháng 6 năm 2026 vì vậy không chỉ đánh dấu sự hiện diện chính thức của xăng E10 trên toàn quốc mà còn là một cuộc thử nghiệm đối với khả năng điều hành của những người hoạch định chính sách tại Việt Nam. Nếu tiến trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, đây có thể trở thành một bước tiến đáng kể trong chiến lược phát triển năng lượng theo hướng thân thiện với môi sinh của quốc gia này. Nhưng nếu những băn khoăn của người tiêu thụ không được giải đáp một cách thỏa đáng, câu chuyện E10 rất có thể sẽ tiếp tục gây tranh cãi giống như nhiều chương trình cải tổ khác từng được quảng bá rầm rộ nhưng chưa tạo được sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội. Bởi lẽ, chính sự hài lòng hay thất vọng của người dân mới là thước đo chính xác nhất cho hiệu quả của bất kỳ chủ trương nào.
NGƯỜI QUAN SÁT
