(AP) — Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm Chủ nhật tuyên bố Iran muốn đàm phán với Washington, sau khi ông đe dọa sẽ tấn công Cộng hòa Hồi giáo vì chiến dịch đàn áp đẫm máu nhắm vào người biểu tình — điều mà các nhà hoạt động cho biết đã khiến ít nhất 646 người thiệt mạng.
Iran hiện chưa có phản ứng chính thức trực tiếp trước phát biểu của ông Trump. Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Ngoại trưởng Oman — quốc gia lâu nay đóng vai trò trung gian giữa Washington và Tehran — vừa tới Iran vào cuối tuần.
Tuy nhiên, vẫn chưa rõ Iran có thể đưa ra cam kết cụ thể gì, nhất là khi ông Trump đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt liên quan đến chương trình hạt nhân và kho tên lửa đạn đạo của nước này, trong khi Tehran khẳng định đây là yếu tố thiết yếu cho quốc phòng.
Phát biểu trước các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tehran, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói rằng “tình hình đã được kiểm soát hoàn toàn,” đồng thời cáo buộc Israel và Mỹ đứng sau bạo lực, nhưng không đưa ra bằng chứng.
“Chính vì vậy các cuộc biểu tình đã chuyển thành bạo lực và đẫm máu, nhằm tạo cớ để Tổng thống Mỹ can thiệp,” ông Araghchi nói, theo Al Jazeera. Kênh truyền thông do Qatar tài trợ này được phép đưa tin trực tiếp từ Iran, dù nước này đang cắt internet.
Dù vậy, ông Araghchi cho biết Iran vẫn “mở cửa cho ngoại giao.” Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cũng nói một kênh liên lạc với Mỹ vẫn tồn tại, nhưng đàm phán phải “dựa trên việc thừa nhận lợi ích và quan ngại của hai phía, chứ không phải thương lượng một chiều, đơn phương và mang tính áp đặt.”
Trong khi đó, hôm thứ Hai, những người ủng hộ chính quyền đã đổ ra đường nhằm thể hiện hậu thuẫn với chế độ thần quyền, sau nhiều ngày biểu tình thách thức trực tiếp quyền lực của Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei (86 tuổi). Truyền hình nhà nước Iran phát cảnh đám đông dường như lên tới hàng chục ngàn người, hô khẩu hiệu “Đả đảo Mỹ!” và “Đả đảo Israel!”
Một số người khác hô: “Đả đảo kẻ thù của Thượng đế!” Tổng chưởng lý Iran trước đó cảnh báo những ai tham gia biểu tình sẽ bị coi là “kẻ thù của Thượng đế” — tội danh có thể bị tử hình.
Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt cho biết những phát ngôn công khai của Iran không giống với các thông điệp riêng mà chính quyền Mỹ nhận được từ Tehran những ngày gần đây.
“ Tôi nghĩ tổng thống có quan tâm tới việc xem xét các thông điệp đó,” Leavitt nói. “Tuy nhiên, tổng thống cũng đã cho thấy ông không ngần ngại dùng các lựa chọn quân sự khi cần thiết — và không ai hiểu điều đó rõ hơn Iran.”
Trump thừa nhận có đề xuất đàm phán
Theo hai nguồn thạo tin về các thảo luận nội bộ tại Tòa Bạch Ốc, ông Trump và nhóm an ninh quốc gia đang cân nhắc hàng loạt phản ứng tiềm tàng đối với Iran, trong đó có tấn công mạng hoặc tập kích trực tiếp do Mỹ hoặc Israel thực hiện. Hai nguồn này đề nghị giấu tên vì không được phép phát biểu công khai.
“Quân đội đang xem xét, và chúng tôi đang xem xét những lựa chọn rất mạnh,” ông Trump nói với phóng viên trên chuyên cơ Air Force One tối Chủ nhật. Khi được hỏi về các đe dọa trả đũa từ Iran, ông đáp: “Nếu họ làm vậy, chúng tôi sẽ đánh họ ở mức độ mà họ chưa từng bị đánh trước đây.”
Cũng trong ngày thứ Hai, ông Trump thông báo rằng các quốc gia làm ăn với Iran sẽ bị Mỹ áp mức thuế quan 25%, “có hiệu lực ngay lập tức,” theo một bài đăng trên mạng xã hội.
Đây là bước đi nhằm gây sức ép lên Iran liên quan đến cuộc đàn áp biểu tình, phản ánh quan điểm lâu nay của ông Trump rằng thuế quan là công cụ hữu hiệu để buộc bạn bè lẫn đối thủ trên trường quốc tế phải “uốn theo ý” Washington.
Trong số những nền kinh tế có quan hệ làm ăn với Tehran có Brazil, Trung Quốc, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Tòa Bạch Ốc từ chối bình luận thêm về tuyên bố thuế quan của tổng thống.
Ông Trump nói hôm Chủ nhật rằng chính quyền ông đang thảo luận để thiết lập một cuộc gặp với Tehran, nhưng cũng cảnh báo có thể phải hành động trước khi số người thiệt mạng tiếp tục tăng và chính quyền Iran vẫn bắt giữ người biểu tình.
“Tôi nghĩ họ mệt mỏi vì bị Mỹ đánh cho tơi tả rồi,” ông Trump nói. “Iran muốn đàm phán.”
Về phía Iran, thông qua Chủ tịch Quốc hội, nước này cảnh báo rằng quân đội Mỹ và Israel sẽ trở thành “mục tiêu hợp pháp” nếu Washington dùng vũ lực để bảo vệ người biểu tình.
Ít nhất 10.700 người bị bắt, con số tử vong chưa được kiểm chứng
Cơ quan Human Rights Activists News Agency có trụ sở tại Mỹ cho biết hơn 10.700 người đã bị bắt trong hai tuần biểu tình. Cơ quan này từng được đánh giá là tương đối chính xác trong các đợt bất ổn trước đây, và cho biết số liệu tử vong cập nhật mới nhất được công bố rạng sáng thứ Ba.
Theo cơ quan này, trong số 646 người thiệt mạng, có 512 người là người biểu tình và 134 người thuộc lực lượng an ninh. Tổ chức này nói họ dựa vào mạng lưới người ủng hộ trong Iran để đối chiếu thông tin.
Do Iran cắt internet và ngắt đường dây điện thoại, việc theo dõi tình hình từ bên ngoài ngày càng khó. Hãng AP cho biết họ không thể kiểm chứng độc lập con số thương vong. Chính phủ Iran cũng chưa đưa ra thống kê tổng thể.
Nhiều người ở hải ngoại lo ngại rằng sự phong tỏa thông tin đang tiếp thêm sức mạnh cho phe cứng rắn trong bộ máy an ninh Iran tiến hành đàn áp bạo lực. Một số video trên mạng được cho là ghi lại cảnh biểu tình tiếp diễn từ tối Chủ nhật sang thứ Hai, và một quan chức Tehran cũng thừa nhận điều này trên truyền thông nhà nước.
Vào lúc 2 giờ chiều thứ Hai, truyền hình nhà nước Iran phát hình ảnh đoàn người đổ về Quảng trường Enghelab (Quảng trường “Cách mạng Hồi giáo”) ở thủ đô Tehran. Kênh này gọi cuộc mít-tinh là “cuộc nổi dậy của người Iran chống khủng bố Mỹ–Do Thái,” nhưng không đề cập đến nguyên nhân sâu xa liên quan tới sự phẫn nộ về kinh tế suy sụp.
Nỗi sợ bao trùm Tehran
Tại Tehran, một nhân chứng nói với AP rằng đường phố gần như trống rỗng mỗi tối vào giờ cầu nguyện. Một phần là do người dân sợ bị cuốn vào làn sóng trấn áp.
Cảnh sát được cho đã gửi tin nhắn cảnh báo người dân: “Trước sự hiện diện của các nhóm khủng bố và những cá nhân vũ trang tại một số tụ tập đêm qua… và quyết tâm không dung thứ, xử lý dứt khoát bọn bạo loạn, các gia đình được khuyến cáo phải quản lý con em thanh thiếu niên.”
Một tin nhắn khác — được cho là từ bộ phận tình báo của lực lượng bán quân sự Vệ binh Cách mạng — cũng trực tiếp cảnh báo người dân không tham gia biểu tình.
Nhân chứng yêu cầu giấu tên vì lo ngại an toàn.
Các cuộc biểu tình bắt đầu từ 28/12 sau khi đồng rial Iran sụp giá mạnh, có thời điểm giao dịch trên 1,4 triệu rial đổi 1 USD, trong bối cảnh nền kinh tế Iran bị siết bởi các lệnh trừng phạt quốc tế, một phần liên quan đến chương trình hạt nhân. Biểu tình sau đó lan rộng và leo thang thành các lời kêu gọi thách thức trực tiếp chế độ thần quyền.
