Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran dự kiến được ký kết vào thứ Sáu có thể mang lại chút hy vọng cho hàng chục nghìn thủy thủ thương mại bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz, nhưng khó có thể nhanh chóng chấm dứt tình trạng khó khăn tàn khốc mà nhiều người đang phải trải qua.
“Đây chỉ mới là sự khởi đầu mà thôi,” Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế, một hiệp hội toàn cầu của các công đoàn công nhân vận tải, cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Hai.
Cả Iran và Mỹ đều đã bắt giữ và tấn công các tàu thương mại bị cáo buộc vi phạm các quy định được áp đặt trên eo biển Hormuz và vùng biển xung quanh trong suốt cuộc chiến kéo dài 109 ngày.
Ít nhất 14 thủy thủ thương mại đã thiệt mạng trong cuộc chiến, bao gồm ba công dân Ấn Độ bị giết trong một cuộc tấn công của Mỹ vào một tàu chở dầu của Iran tuần trước. Những người khác bị thương, bị lực lượng quân sự bắt giữ hoặc mắc kẹt trên biển trong điều kiện khủng khiếp.
Theo công ty tình báo kinh doanh Kpler, khoảng 600 tàu vẫn đang bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư, và các công ty vận tải biển dự kiến phải mất nhiều tuần , thậm chí nhiều tháng, thì giao thông bình thường qua eo biển Hormuz mới được khôi phục. Eo biển hẹp này là con đường duy nhất để ra vào Vịnh.
Mặc dù có sự lạc quan thận trọng, việc sơ tán và hồi hương các công nhân trên các tàu mắc cạn dường như không thể thực hiện ngay lập tức.
“Những lời hứa trên giấy tờ giờ đây phải được chuyển thành hành động thực tế để giúp đỡ những người lao động vận tải, những người đã phải trả giá cho cuộc xung đột này”, Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế tuyên bố, đồng thời cho biết thêm họ đang phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế của Liên Hợp Quốc (IMO) để xây dựng kế hoạch sơ tán.
“Trái tim chúng tôi tan nát.”
Nhiều thủy thủ mắc kẹt trên biển là công dân Ấn Độ.
Theo ông Manoj Yadav, tổng thư ký của Liên đoàn Thủy thủ Tiền tuyến Ấn Độ, điều kiện trên các tàu thuyền quanh vùng Vịnh tuần trước “không thể chịu đựng được”, sau khi các cuộc tấn công của Mỹ vào ba tàu thương mại khiến ba công dân Ấn Độ thiệt mạng.
“Họ hoàn toàn không cảm thấy khỏe. Nhiều người đã gọi cho chúng tôi và nói rằng họ không thể tiếp tục hành trình nữa”, Yadav nói với CBS News trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại hôm thứ Hai.
Bộ hàng hải thương mại Ấn Độ cho biết tuần này rằng gần 18.000 thủy thủ Ấn Độ vẫn đang ở trong khu vực, và ông Yadav nói rằng nhiều người trong số họ “cảm thấy như đang bị giam cầm”.
Tuần trước , một thủy thủ người Ấn Độ thứ tư, sĩ quan thứ hai Nishanth Uirthanathan, đã thiệt mạng trên tàu chở dầu MT Celestial Sea, khoảng một tháng sau khi Hải quân Mỹ chuyển hướng tàu, theo liên đoàn thủy thủ Ấn Độ. Con tàu mang cờ Iran này đang trên đường đến Ấn Độ, nhưng đã bị chuyển hướng khoảng 400 dặm đến cảng Duqm của Oman, nơi Uirthanathan qua đời vào ngày 11 tháng 6 khi đang chờ được sơ tán y tế.
Ông Yadav cho biết hôm thứ Hai rằng thi thể của ông ấy đã nằm trên tàu ba ngày mà không được bảo quản lạnh.
Ngày 20 tháng 5, Bộ Chỉ huy Trung ương của quân đội Mỹ cho biết lực lượng của họ đã lên tàu Celestial vì “nghi ngờ tàu này đang cố gắng vi phạm lệnh phong tỏa của Mỹ bằng cách đi qua một cảng của Iran”.
Vào thời điểm đó, CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ “đã thả con tàu sau khi khám xét và yêu cầu thủy thủ đoàn thay đổi hướng đi”.
Các thủy thủ bị mắc kẹt do xung đột phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực, nước uống và chăm sóc y tế trên tàu, cũng như mối đe dọa bị tấn công.
“Những người chịu thiệt hại chính là các thủy thủ,” Yadav nói.
Ông cho biết thêm, một số công dân Ấn Độ đã tìm cách bỏ tàu ở gần các cảng của Iran để có thể quay trở lại Ấn Độ bằng đường bộ, mặc dù không nhận được tiền lương.
Các thủy thủ trên những tàu bị Mỹ trừng phạt, chẳng hạn như tàu MT Marivex, bị Mỹ tấn công vào ngày 9 tháng 6, thậm chí có thể không biết rằng tàu họ đang làm việc thuộc diện bị trừng phạt.
“Họ chỉ quan tâm đến kích thước tàu, khu vực giao dịch và mức lương họ sẽ nhận được,” Yadav nói. “Đó là nhu cầu chính của họ, chứ không phải việc tìm hiểu xem hoạt động đó có được [phê duyệt] hay không.”
CENTCOM cho biết họ đã “vô hiệu hóa” 9 tàu vì không tuân thủ lệnh phong tỏa và buộc 135 tàu khác phải quay trở lại.
Ông Yadav cho biết Mỹ lẽ ra có thể tấn công các tàu theo cách tránh thương vong, và công đoàn đã yêu cầu Liên Hợp Quốc điều tra vụ tấn công tàu Marivex — và chính phủ Mỹ phải bồi thường ít nhất 5 triệu đô la cho gia đình của ba thủy thủ thiệt mạng trong vụ tấn công tàu M/T Settebello mang cờ Palau và người thứ tư thiệt mạng trên tàu Celestial Sea.
“Chúng tôi muốn biết toàn bộ sự thật về những gì đã xảy ra,” ông Aditya Sharma, ông nội của một trong những người thiệt mạng trên tàu Settebello, nói với hãng thông tấn Press Trust of India . “Trái tim chúng tôi tan nát.”
Ny (Theo CBS News)
