Bộ Ngoại giao Việt Nam vừa chính thức phản ứng trước bản cáo trạng hình sự mà Bộ Tư pháp Hoa Kỳ nhắm vào cựu lãnh tụ Cuba Raúl Castro. Một diễn biến đang thu hút nhiều chú ý vì nó phơi bày thêm cuộc đối đầu địa chính trị chưa bao giờ thật sự nguội lạnh giữa Washington và Havana…
Ngày 22 tháng 5 năm 2026, Bộ Ngoại giao Việt Nam chính thức lên tiếng sau khi Bộ Tư pháp Hoa Kỳ ban hành cáo trạng hình sự đối với ông Raúl Castro – người từng giữ vai trò lãnh đạo tối cao tại Cuba trong nhiều năm. Đây được xem là một biến chuyển ngoại giao đáng chú ý, bởi Cuba từ lâu vẫn là đồng minh chính trị đặc biệt của Hà Nội, trong khi Hoa Kỳ tiếp tục giữ lập trường cứng rắn với Havana dù thế giới đã thay đổi rất nhiều kể từ thời Chiến tranh Lạnh.
Trả lời báo chí chiều 22 tháng 5, phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho biết Hà Nội “quan ngại sâu sắc” trước việc Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đưa ra cáo trạng đối với ông Raúl Castro. Theo tuyên bố được phổ biến trên nhiều cơ quan truyền thông, phía Việt Nam kêu gọi các bên đối thoại trên cơ sở tôn trọng công pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hiệp Quốc, độc lập chủ quyền và không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác. Đồng thời, Hà Nội cũng tái khẳng định tình đoàn kết với Cuba và tiếp tục kêu gọi bãi bỏ các biện pháp phong tỏa cấm vận đã kéo dài suốt nhiều thập niên đối với quốc đảo vùng Caribe này.
Điều khiến dư luận quốc tế chú ý nằm ở chỗ Washington không chỉ dừng lại ở các tuyên bố ngoại giao thông thường mà còn sử dụng công cụ pháp lý để xử lý một cựu lãnh đạo cao cấp của Cuba. Động thái này cho thấy Hoa Kỳ vẫn xem Havana là một “hồ sơ chưa khép lại” từ thời đối đầu ý thức hệ. Nói cách khác, sau hơn nửa thế kỷ cấm vận, thay vì hạ nhiệt hoàn toàn, vấn đề Cuba vẫn thỉnh thoảng được lôi trở lại như một quân bài chính trị trong nội bộ Hoa Kỳ.
Ở chiều ngược lại, phản ứng của Việt Nam cũng phản ánh kiểu cân bằng ngoại giao quen thuộc trong vài năm gần đây: vừa nâng cấp quan hệ chiến lược toàn diện với Hoa Kỳ, vừa duy trì mối bang giao truyền thống với Cuba, Nga và nhiều đối tác khác. Giới quan sát cho rằng Hà Nội đang cố giữ thế “đi dây” – một nghệ thuật ngoại giao đòi hỏi mức độ mềm dẻo rất cao. Chỉ có điều, đi dây nhiều khi cũng giống bước trên cáp treo giữa lưng trời: đứng dưới nhìn lên ai cũng tưởng dễ, nhưng người đang bước phía trên chỉ cần nghiêng một nhịp là đủ toát mồ hôi.
Quan hệ giữa Việt Nam và Cuba vốn mang yếu tố biểu tượng rất mạnh. Từ thời chiến tranh, Cuba từng là một trong những quốc gia ủng hộ Hà Nội quyết liệt nhất. Câu nói nổi tiếng của Fidel Castro: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” cho tới nay vẫn thường xuyên được nhắc lại trong các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa hai nước. Chính vì vậy, việc Hà Nội nhanh chóng lên tiếng bảo vệ nguyên tắc chủ quyền và phản đối các biện pháp mang tính áp đặt từ bên ngoài là điều không quá bất ngờ.
Tuy nhiên, trong mắt nhiều người, câu chuyện này còn cho thấy một nghịch lý rất đặc biệt của chính trị quốc tế hiện đại. Các cường quốc luôn nói nhiều về công pháp quốc tế, nhưng khi quyền lợi chiến lược xuất hiện thì luật lệ đôi lúc cũng co giãn rất linh hoạt. Hôm nay một quốc gia bị tố cáo can thiệp nội bộ nước khác, ngày mai chính quốc gia đó lại lên tiếng về dân chủ, nhân quyền hay chủ quyền quốc gia như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Chính trị quốc tế nhiều khi giống một sân khấu mà ai cũng cầm sẵn trong tay cuốn kịch bản đạo đức, chỉ khác nhau ở chỗ lúc nào thì mở ra đọc.
Việc Hoa Kỳ tiếp tục gây áp lực với Cuba cũng diễn ra giữa lúc thế giới đang rung chuyển bởi hàng loạt biến động địa chính trị: chiến tranh Nga – Ukraine chưa kết thúc, Trung Đông tiếp tục căng thẳng, cạnh tranh Hoa Kỳ – Trung Cộng leo thang và các liên minh toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ. Trong bức tranh đó, Cuba tuy không còn là “điểm nóng số một” như thời Chiến tranh Lạnh nhưng vẫn mang giá trị biểu tượng lớn về ý thức hệ và ảnh hưởng chính trị tại khu vực Mỹ La-tinh.
Đáng chú ý hơn, phản ứng của Hà Nội lần này được đưa ra khá nhanh và tương đối rõ ràng, cho thấy giới lãnh đạo Việt Nam muốn phát tín hiệu rằng dù quan hệ với Washington ngày càng mở rộng, họ vẫn không từ bỏ các nguyên tắc ngoại giao truyền thống của mình. Đây đồng thời cũng là thông điệp gửi tới các đối tác lâu năm như Cuba hay Nga rằng cán cân bang giao quốc tế của Việt Nam sẽ không nghiêng hẳn về bất cứ phe nào.
Là quốc gia thuộc tầm trung của thế giới, Việt Nam luôn phải tính toán hết sức thận trọng để không bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu giữa các siêu cường.
NGƯỜI QUAN SÁT
