Một nghị sĩ Nhật Bản vừa đề nghị chính phủ cứu xét việc tạm ngưng nhận lao động Việt Nam, sau khi thống kê của cảnh sát cho thấy người Việt chiếm một tỷ lệ đáng kể trong số ngoại kiều bị bắt giữ. Cùng lúc đó, hàng loạt vụ việc liên quan đến trộm cắp, lường gạt và rửa tiền bị phanh phui, khiến vấn đề kiểm soát lao động ngoại quốc trở thành đề tài nóng tại Nhật Bản…
Ngày 27/10/2026, trong phiên họp của Ủy ban Tư pháp Thượng viện Nhật Bản, Thượng nghị sĩ Haruo Kitamura thuộc Đảng Bảo thủ Nhật Bản đã nêu vấn đề tỷ lệ người Việt Nam bị cảnh sát bắt giữ, đồng thời đề nghị chính phủ cứu xét những biện pháp mạnh tay hơn nhằm bảo đảm an ninh và trật tự xã hội. Cuộc chất vấn có sự tham dự của Bộ trưởng Tư pháp Takashi Yamashita, diễn ra giữa lúc chính phủ Nhật Bản đang tranh luận về chính sách tiếp nhận ngoại kiều và tình trạng gia tăng những vụ phạm pháp có liên quan đến người nước ngoài.
Ông Kitamura viện dẫn thống kê của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản về tình hình ngoại kiều bị bắt giữ trong năm 2025. Theo những con số này, trong tổng số 12.777 người ngoại quốc bị cảnh sát xử lý vì những hành vi phạm pháp hình sự và vi phạm các luật chuyên ngành, có 4.167 người mang quốc tịch Việt Nam, chiếm 32,6%. Người Trung Quốc đứng hàng thứ nhì với 2.062 người, tương đương 16,1%.
Điều khiến nghị sĩ Kitamura đặc biệt lưu tâm là tỷ lệ người Việt trong cộng đồng ngoại kiều tại Nhật Bản thấp hơn đáng kể so với tỷ trọng của họ trong số những người bị bắt giữ. Theo số liệu ông đưa ra tại phiên họp, tính đến cuối tháng 6/2025, trong khoảng 3,49 triệu ngoại kiều cư trú thuộc nhóm thống kê được sử dụng, người Việt chiếm khoảng 18,2%. Từ sự cách biệt giữa hai con số này, ông cho rằng cần điều tra sâu hơn để tìm hiểu nguyên nhân khiến số người Việt bị bắt giữ ở mức cao.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng con số 32,6% chỉ là tỷ lệ người Việt trong tổng số ngoại kiều bị bắt giữ, chớ không có nghĩa là 32,6% cộng đồng người Việt tại Nhật phạm pháp.
Dầu vậy, ông Kitamura cho rằng tình trạng này cần được xem xét một cách nghiêm chỉnh. Ông đề nghị các cơ quan hữu trách phân tích quê quán, cụ thể là tỉnh hoặc địa phương xuất thân của những người Việt bị bắt giữ tại Nhật. Nếu phát giác một số địa phương có tỷ lệ vi phạm đặc biệt cao, chính phủ có thể cứu xét việc tạm ngưng nhận lao động từ những nơi đó, hoặc áp dụng thủ tục kiểm tra lý lịch nghiêm ngặt hơn. Ông cũng nêu khả năng tạm ngưng hoàn toàn việc tiếp nhận lao động Việt Nam như một giải pháp chính sách, nếu chính phủ nhận định rằng đây là biện pháp cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Tư pháp Takashi Yamashita tỏ ra dè dặt. Ông cho rằng việc đồng loạt từ chối cho nhập cảnh chỉ căn cứ vào quê quán của một người là điều khó thực hiện. Chính phủ Nhật Bản hiện cứu xét từng hồ sơ nhập cảnh riêng biệt, đồng thời cần tiếp tục phân tích nguyên nhân khiến tỷ lệ người Việt bị bắt giữ ở mức cao. Bộ trưởng cho biết các cơ quan hữu trách sẽ nghiên cứu một phương pháp thẩm định khách quan hơn, đồng thời tăng cường kiểm soát việc xuất nhập cảnh và cư trú.
Thủ tướng Sanae Takaichi cũng từng bày tỏ quan điểm rằng nếu có thể xác định những nhóm người có nguy cơ phạm pháp cao dựa trên các dữ kiện khách quan, chính phủ cần cứu xét biện pháp thích hợp và phối hợp với những quốc gia đưa lao động sang Nhật Bản. Tuy nhiên, việc áp dụng những biện pháp hạn chế phải có căn cứ cụ thể, tránh quy kết toàn thể công dân của một quốc gia chỉ vì hành vi của một số cá nhân.
Những cuộc tranh luận chính trị này diễn ra giữa lúc một số vụ án liên quan đến người Việt tại Nhật Bản liên tiếp được truyền thông địa phương loan tải. Ngày 17/10/2026, cảnh sát tỉnh Aichi bắt giữ hai người đàn ông Việt Nam là Trần Anh Tuấn, 30 tuổi, cư ngụ tại tỉnh Ishikawa, và Trần Công Ngọc, 33 tuổi, cư ngụ tại tỉnh Toyama, vì bị tình nghi cướp tài sản. Theo tin của Chukyo TV News, hai người này bị nghi đã tát một người đàn ông Việt Nam 27 tuổi ngay trên đường phố tại thành phố Shinshiro, tỉnh Aichi, vào ngày 1/10, rồi lấy điện thoại di động của nạn nhân. Cảnh sát đã sử dụng hình ảnh từ hệ thống camera an ninh cùng những chứng cớ khác để điều tra. Động cơ của vụ việc và kết quả giải quyết về mặt pháp lý sau đó chưa được công bố đầy đủ.
Trước đó, ngày 14/10, cảnh sát Nhật Bản loan báo bắt giữ một phụ nữ Việt Nam 34 tuổi, được truyền thông Nhật ghi tên là Nguyen Thi Huaon, cư ngụ tại Tokyo, vì bị nghi có liên quan đến hành vi rửa tiền từ những vụ lường gạt giả danh các tổ chức tài chánh qua điện thoại. Theo Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, người phụ nữ này bị nghi làm trung gian nối kết nhóm lường gạt với một đường dây rửa tiền tại Việt Nam, qua đó chuyển khoảng 30 triệu yen tiền chiếm đoạt được trong tháng 3/2025. Nhà chức trách còn nghi ngờ đường dây này có liên quan đến nhiều vụ lường gạt khác, với tổng số tiền thiệt hại lớn hơn đáng kể. Theo kết quả điều tra được công bố, nhóm lường gạt giả danh các tổ chức tài chánh, gọi điện thoại hoặc gởi đường dẫn đến những trang mạng giả mạo nhằm đánh cắp tin tức tài khoản ngân hàng. Số tiền bị chiếm đoạt sau đó được chuyển qua nhiều trương mục khác nhau, rút tại các máy ATM ở Nhật Bản và một phần được đổi thành tài sản mã hóa.
Một vụ việc khác được hãng thông tấn Jiji Press loan tải ngày 9/10, liên quan đến Nguyễn Thị Huyền, 31 tuổi, cư ngụ tại thành phố Warabi, tỉnh Saitama. Cảnh sát Tokyo bắt giữ người phụ nữ này vì bị cáo buộc tiếp tay sắp xếp việc làm trái phép cho một lao động Việt Nam không được phép làm công việc nằm ngoài phạm vi tư cách cư trú. Theo cuộc điều tra sơ khởi, nhóm người do người phụ nữ này bị nghi cầm đầu đã sắp xếp công việc trái với quy định cho khoảng 240 người trong vòng hai năm rưỡi, tính đến tháng 6/2026, đồng thời thu hơn 20 triệu yen tiền lệ phí và những khoản thanh toán khác. Nguyễn Thị Huyền được cho là đã bác bỏ một phần cáo buộc, nói rằng chính mình cũng bị lường gạt. Đây là vụ việc liên quan đến hành vi vi phạm luật kiểm soát xuất nhập cảnh và việc làm, chớ không nên mặc nhiên xem tất cả những người được sắp xếp công việc là người phạm pháp.
Ngày 3/10/2026, Tokyo Reporter loan tin cảnh sát Tokyo bắt giữ một người đàn ông Việt Nam 31 tuổi tên Trần Thanh Hải, bị nghi tham gia một đường dây trộm cắp nhà dân với quy mô lớn. Theo cảnh sát, người này bị cáo buộc làm tài xế đưa đón cho một nhóm chuyên nhắm vào những căn nhà không có người ở. Đường dây này bị nghi có liên quan đến hơn 200 vụ đột nhập tại Tokyo và 10 tỉnh khác, với tổng trị giá tài sản bị lấy cắp ước tính khoảng 69 triệu yen. Trần Thanh Hải bị nghi đã tham gia đưa đón những thành viên trong nhóm và nhận tiền công cho mỗi chuyến đi. Cảnh sát vẫn tiếp tục truy tìm những người có liên quan để làm sáng tỏ toàn bộ hoạt động của đường dây này.
Những vụ việc kể trên không phải là toàn bộ hình ảnh của cộng đồng người Việt tại Nhật Bản, nhưng cho thấy một số loại tội phạm có tổ chức đang gây nhiều quan ngại, từ trộm cắp liên tỉnh, lường gạt qua điện thoại, rửa tiền xuyên biên giới cho đến môi giới việc làm bất hợp pháp. Đáng chú ý, trong nhiều vụ án, mỗi người đảm nhận một vai trò riêng biệt, từ kẻ tổ chức, người trực tiếp thi hành, người chuyên chở tài sản cho đến người trung chuyển tiền bạc. Điều này khiến công việc điều tra không còn giới hạn trong phạm vi một địa phương hay một quốc gia.
Theo đài TBS News ngày 2/4/2026, trong năm 2025, ngoại kiều thuộc nhóm thống kê của cảnh sát Nhật Bản bị xử lý trong 25.480 vụ việc, với tổng cộng 12.777 người, tăng liên tiếp trong ba năm. Riêng người Việt đứng đầu về số người bị xử lý, với 4.167 người. Trong những vụ phạm pháp hình sự có liên quan đến người Việt, hành vi trộm cắp chiếm một tỷ lệ lớn; riêng nhóm tội trộm cắp chiếm 51,9%, trong đó có 28,8% là những vụ lấy cắp hàng hóa tại các cửa tiệm. TBS cũng cho biết 45,3% số vụ phạm pháp hình sự của ngoại kiều là những vụ có nhiều người cùng tham gia, cao gần bốn lần tỷ lệ 11,5% ở người Nhật. Những con số này cho thấy điều đáng quan tâm không chỉ là số người bị bắt giữ, mà còn là sự phát triển của những mạng lưới phạm pháp có tổ chức.
Hiện nay, Nhật Bản vẫn cần đến lao động ngoại quốc trong nhiều ngành nghề, từ kỹ nghệ sản xuất, xây cất, nông nghiệp cho đến công việc chăm sóc người cao niên. Cộng đồng người Việt là một trong những nhóm lao động ngoại quốc đông đảo nhất tại quốc gia này. Vì vậy, nếu chính phủ Nhật quyết định hạn chế rộng rãi việc tiếp nhận lao động Việt Nam, hậu quả có thể ảnh hưởng đến các hãng xưởng Nhật, những người lao động lương thiện và cả mối bang giao hợp tác giữa hai quốc gia.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
