Trong lúc cuộc chiến giữa Nga và Ukraine vẫn chưa có dấu hiệu lắng dịu, một diễn biến đáng lo ngại vừa xảy ra khi các ứng dụng báo động khẩn cấp của cả hai quốc gia đồng loạt bị tin tặc tấn công. Hàng triệu người dân bất ngờ nhận được những thông báo giả về nguy cơ nhiễm phóng xạ, tấn công bằng võ khí hóa học và thậm chí cả hỏa tiễn mang đầu đạn nguyên tử. Giới chức hai bên phải khẩn cấp lên tiếng trấn an dân chúng, trong bối cảnh chiến tranh thông tin và những cuộc tấn công trên mạng ngày càng trở thành một mặt trận nguy hiểm…
Ngày 1 tháng 11 năm 2026, người dân tại Ukraine bất ngờ nhận được hàng loạt thông báo khẩn cấp giả mạo về nguy cơ nhiễm phóng xạ, tấn công bằng võ khí hóa học và giao tranh trên đường phố. Chỉ vài giờ sau, Nga cũng tuyên bố ứng dụng báo động khẩn cấp của Bộ Tình trạng Khẩn cấp nước này bị tin tặc mở cuộc tấn công trên quy mô lớn. Hai sự việc xảy ra gần như liên tiếp, đúng vào thời điểm một thỏa thuận ngưng bắn cục bộ tại miền nam Ukraine chấm dứt, làm dấy lên những lo ngại về một mặt trận chiến tranh mới: tấn công vào hệ thống thông tin báo động dân sự, nơi người dân trông cậy để bảo vệ sinh mạng giữa cuộc chiến kéo dài.
Theo BBC News và hãng thông tấn Reuters, tối Chủ nhật 1 tháng 11, ứng dụng Air Alert, hệ thống gửi thông báo báo động không kích được sử dụng rộng rãi tại Ukraine, bất ngờ phát đi những nội dung bất thường. Không chỉ báo động nguy cơ không kích như thường lệ, ứng dụng còn hiển thị thông báo cho biết thủ đô Kyiv đang đối diện với nguy cơ nhiễm phóng xạ, bị tấn công bằng võ khí hóa học và xảy ra giao tranh trên đường phố. Một thông báo khác còn khẳng định hỏa tiễn siêu vượt âm Oreshnik của Nga đã được khai triển.
Những thông báo giả chỉ xuất hiện trong một thời gian ngắn nhưng cũng đủ khiến dân chúng hoang mang. Theo tường thuật của BBC, thông báo đầu tiên về nguy cơ nhiễm phóng xạ tại Kyiv xuất hiện vào khoảng 22 giờ 47 phút ngày 1 tháng 11, theo giờ địa phương. Chỉ một phút sau, ứng dụng tiếp tục phát thông báo bằng tiếng Nga, nói rằng báo động nguyên tử sẽ được ban bố trên toàn lãnh thổ Ukraine, đồng thời nhắc đến hỏa tiễn Oreshnik. Đến khoảng 22 giờ 49 phút, người sử dụng lại nhận thêm thông báo về nguy cơ bị tấn công bằng võ khí hóa học và giao tranh trên đường phố. Sau đó, những thông báo chấm dứt báo động lần lượt được gửi đến điện thoại của người sử dụng vào khoảng 23 giờ 53 phút.
Trước tình hình này, Không quân Ukraine nhanh chóng lên tiếng trên Telegram, xác nhận ứng dụng có thể đã bị những kẻ bên ngoài xâm nhập và can thiệp. Cơ quan này nhấn mạnh không có nguy cơ nhiễm phóng xạ và kêu gọi người dân giữ bình tĩnh, chỉ theo dõi những thông báo chính thức. Phát ngôn viên Không quân Ukraine, ông Yuriy Ignat, xác nhận với hãng thông tấn AFP rằng ứng dụng đã bị tin tặc tấn công.
Bộ Chuyển đổi Kỹ thuật số Ukraine cho biết ứng dụng Air Alert phải tạm ngưng hoạt động để giải quyết sự cố. Cơ quan này khuyến cáo người dân sử dụng những hệ thống báo động chính thức khác, đồng thời mở chức năng tiếp nhận thông báo khẩn cấp trên điện thoại. Trung tâm Chống thông tin sai lạc của Ukraine cũng cảnh báo rằng những tin tức hiển thị trên ứng dụng trong thời gian xảy ra sự cố không phản ảnh tình hình thực tế.
Một số giới chức lãnh đạo địa phương lập tức lên tiếng trấn an cư dân. Bà Svitlana Onyshchuk, Thống đốc vùng Ivano-Frankivsk, cho biết tình hình tại địa phương vẫn bình thường và những thông báo bất thường có liên quan đến vụ tấn công ứng dụng. Trong khi đó, bà Natalia Zabolotna, Thống đốc vùng Vinnytsia, cảnh báo người dân không nên nhấn vào những đường dẫn xuất hiện trong các thông báo đáng ngờ, bởi chúng có thể là một phần của chiến dịch lừa đảo nhằm đánh cắp tin tức cá nhân.
Theo hãng thông tấn AP, một số thông báo giả còn xuất hiện bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Anh, tiếng Nga và tiếng Ukraine, kèm theo những lỗi chính tả và văn phạm bất thường. Một thông báo có nhắc đến nhóm tin tặc Hitcore. Kênh Telegram Mash của Nga cho biết nhóm này tuyên bố nhận trách nhiệm về vụ tấn công, nhưng tin tức đó chưa được kiểm chứng độc lập. Vì vậy, hiện nay vẫn chưa thể xác định chắc chắn ai là người đứng sau việc xâm nhập hệ thống báo động của Ukraine.
Đáng chú ý, chỉ vài giờ sau sự cố tại Ukraine, vào sáng sớm thứ Hai 2 tháng 11, Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga cũng thông báo ứng dụng báo động khẩn cấp trên điện thoại của cơ quan này đã hứng chịu một cuộc tấn công mạng trên quy mô lớn. Theo thông cáo được hãng thông tấn nhà nước TASS trích dẫn, những kẻ tấn công đã xâm nhập hệ thống và phát tán những tin tức sai lạc đến người sử dụng. Bộ này cho biết các chuyên viên đang tiến hành khắc phục sự cố, nhưng không công bố danh tánh hoặc tổ chức bị nghi ngờ đứng sau vụ việc.
Phía Nga trấn an dân chúng rằng hệ thống báo động tổng thể của quốc gia vẫn hoạt động bình thường. Ứng dụng điện thoại chỉ là một phương tiện thông tin phụ trợ; những phương tiện khác như tin nhắn SMS, truyền hình, phát thanh, còi báo động và loa phóng thanh tại địa phương vẫn có thể được sử dụng để thông báo nguy cơ bị máy bay không người lái tấn công hoặc những tình huống khẩn cấp khác. Theo AP, nhà chức trách Nga không xác nhận rằng toàn bộ hệ thống báo động quốc gia đã bị xâm nhập.
Hiện chưa có bằng chứng độc lập cho thấy hai cuộc tấn công tại Ukraine và Nga do cùng một nhóm thực hiện hoặc là những hành động trả đũa trực tiếp lẫn nhau. Ukraine cáo buộc Nga đứng sau vụ can thiệp vào ứng dụng Air Alert. Trung tâm Truyền thông Chiến lược Ukraine, thường được gọi là SPRAVDI, cũng quy trách nhiệm cho Moscow trong thông tin đăng tải trên mạng xã hội X. Trong khi đó, phía Nga không nêu danh tánh thủ phạm trong tuyên bố ban đầu về vụ tấn công ứng dụng của Bộ Tình trạng Khẩn cấp.
Thời điểm xảy ra hai sự cố cũng đặc biệt đáng chú ý. Theo BBC và Reuters, vụ tấn công ứng dụng báo động của Ukraine diễn ra chỉ vài phút trước khi thỏa thuận ngưng bắn cục bộ tại vùng Kherson chấm dứt vào tối 1 tháng 11. Lệnh ngưng bắn được áp dụng từ ngày 27 tháng 10 đến ngày 1 tháng 11, nhằm tạo điều kiện cho các hoạt động cứu trợ nhân đạo và di tản thường dân khỏi khu vực Oleshky đang do Nga kiểm soát. Ủy viên Nhân quyền của Quốc hội Ukraine, ông Dmytro Lubinets, từng mô tả thỏa thuận này là một bước tiến quan trọng trong nỗ lực nhân đạo giữa hai phía. Tuy nhiên, lệnh ngưng bắn chỉ giới hạn trong một khu vực, chứ không có nghĩa là toàn bộ chiến sự trên lãnh thổ Ukraine được tạm ngưng.
Điều khiến giới quan sát lo ngại là những ứng dụng báo động khẩn cấp không đơn thuần chỉ là các chương trình điện thoại thông thường. Tại Ukraine, người dân thường chỉ có vài phút để tìm nơi trú ẩn khi hỏa tiễn hoặc máy bay không người lái của Nga bị phát hiện. Nếu hệ thống bị thao túng, một thông báo giả có thể khiến hàng triệu người hoảng loạn, ùn ùn kéo đến những nơi trú ẩn dù không có nguy hiểm thực sự. Nghiêm trọng hơn, người dân có thể mất niềm tin vào những thông báo chính xác khi hiểm nguy thật sự xảy ra. Ngược lại, những báo động giả liên tục cũng có thể khiến dân chúng trở nên chủ quan, không còn phản ứng kịp thời trước các cuộc tấn công thật.
Vụ việc còn cho thấy chiến tranh trên mạng đang mở rộng từ những mục tiêu quân sự, cơ sở hạ tầng và hệ thống chính quyền sang những phương tiện thông tin trực tiếp phục vụ đời sống thường nhật của dân chúng. Thay vì chỉ phá hoại máy chủ hoặc đánh cắp dữ kiện, tin tặc có thể lợi dụng chính những hệ thống thông tin mà người dân tin tưởng để gieo rắc sợ hãi, gây xáo trộn xã hội và làm suy yếu niềm tin đối với nhà chức trách. Đây là một hình thức chiến tranh thông tin có khả năng gây ra những hậu quả tâm lý và xã hội rất lớn, ngay cả khi không có một quả hỏa tiễn nào được phóng đi.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
