Hà Nội đang đề nghị tăng mạnh mức phạt đối với người lấn chiếm lề đường để buôn bán, trong lúc cùng lúc lại xúc tiến kế hoạch cho thuê chính phần lề đường ấy. Sự mâu thuẫn này đang làm bùng lên nhiều tranh cãi về quyền sử dụng không gian công cộng và sinh kế của dân nghèo nơi đô thị…
Những ngày cuối tháng 5 năm 2026, dư luận tại Hà Nội (Việt Nam) đặc biệt chú ý tới dự thảo nghị quyết mới của Hội đồng Nhân dân thành phố liên quan việc tăng mạnh mức xử phạt các hành vi vi phạm trật tự giao thông và sử dụng lề đường, lòng đường. Điều gây chú ý nhất là đề nghị phạt từ 4 tới 6 triệu đồng đối với hành vi lấn chiếm lề đường để buôn bán, họp chợ, bán hàng hoặc sửa chữa xe cộ — mức phạt cao gần gấp đôi quy định hiện hành.
Theo nội dung dự thảo đang được Sở Tư pháp và Ủy ban Nhân dân Hà Nội đưa ra lấy ý kiến từ ngày 20 tháng 5 năm 2026, có tổng cộng 47 hành vi vi phạm trong lãnh vực giao thông đô thị bị đề nghị tăng mức xử phạt. Trong đó, hành vi sử dụng trái phép lòng đường, lề phố để buôn bán dịch vụ ăn uống, bày hàng hóa, mở chợ tạm hoặc sửa chữa xe sẽ bị phạt từ 4 tới 6 triệu đồng. Đây được xem là mức tăng rất mạnh so với trước đây, khi nhiều trường hợp chỉ bị phạt từ 2 tới 3 triệu đồng.
Ngoài việc siết lề đường, Hà Nội cũng đề nghị tăng mức xử phạt đối với hàng loạt vi phạm giao thông khác. Người dừng hoặc đậu xe sai quy định trên phần đường xe chạy, trên dải phân cách hoặc nơi có bảng cấm có thể bị phạt từ 1,2 tới 2 triệu đồng. Những xe đón trả khách sai nơi quy định hoặc dừng đậu tại khu vực cấm có thể bị phạt từ 2 tới 4 triệu đồng. Đặc biệt, hành vi đổ rác hoặc phế thải trái phép ra đường phố bị đề nghị mức phạt rất nặng, từ 20 tới 30 triệu đồng.
Giải thích về việc tăng mức phạt, đại diện Sở Giao thông Công chánh Hà Nội cho rằng tình trạng lấn chiếm lề đường và lòng đường kéo dài nhiều năm đang gây ùn tắc giao thông nghiêm trọng, làm mất mỹ quan đô thị và ảnh hưởng tới người đi bộ. Ông Nguyễn Phi Thường, Giám đốc Sở Giao thông Công chánh Hà Nội, nói việc tăng chế tài nhằm “nâng cao tính răn đe” vì nhiều trường hợp hiện nay chấp nhận nộp phạt để tiếp tục buôn bán.
Tuy nhiên, điều khiến dư luận tranh cãi không nằm ở chuyện tăng phạt đơn thuần, mà là việc cùng lúc nhà cầm quyền Hà Nội cũng đang xúc tiến kế hoạch cho thuê lề đường và một phần lòng đường để kinh doanh thương mại. Theo đề án đang được nghiên cứu, mức phí thuê lề đường tại một số quận trung tâm có thể lên tới 45.000 đồng một mét vuông mỗi tháng. Những khu vực khác dao động từ 20.000 tới 40.000 đồng tùy vị trí.
Chính việc song song giữa chuyện “siết phạt” và “thu tiền cho thuê lề đường” đã tạo ra nhiều phản ứng trái chiều trên mạng xã hội. Không ít người đặt câu hỏi: nếu lề đường là không gian công cộng dành cho người đi bộ, tại sao lại có thể hợp thức hóa chuyện cho thuê để buôn bán? Và nếu đã cho thuê, liệu mục tiêu thật sự là lập lại trật tự đô thị hay đang từng bước thương mại hóa tài sản công?
Trong nhiều năm qua, Hà Nội liên tục mở các chiến dịch “giành lại lề đường cho người đi bộ”. Từ thời ông Đoàn Ngọc Hải tại Sài Gòn cho tới các đợt ra quân rầm rộ ở Hà Nội, hình ảnh lực lượng trật tự tháo dỡ quán cóc, tịch thu bàn ghế và xua đuổi hàng rong từng xuất hiện dày đặc trên báo chí. Nhưng sau mỗi chiến dịch, tình trạng lấn chiếm lề đường lại tái diễn. Điều đó cho thấy bài toán không chỉ nằm ở chuyện xử phạt, mà còn liên quan trực tiếp tới sinh kế của hàng chục ngàn lao động nghèo nơi đô thị.
Một bộ phận dân chúng cho rằng nếu thành phố thật sự muốn bảo vệ người đi bộ, việc đầu tiên cần làm là quy hoạch đồng bộ và tạo không gian buôn bán hợp pháp cho người dân nghèo, thay vì chỉ tăng mức phạt. Bởi trên thực tế, tại nhiều tuyến phố Hà Nội hiện nay, ngay cả khi không có hàng quán lấn chiếm thì người đi bộ vẫn khó sử dụng lề đường vì nơi đó bị biến thành bãi giữ xe hoặc bị chiếm dụng bởi các công trình tạm bợ.
Ở một góc nhìn khác, một số chuyên gia quy hoạch đô thị lại cho rằng việc cho thuê có quản lý có thể giúp thành phố kiểm soát tốt hơn thay vì để tình trạng lấn chiếm tự phát như hiện nay. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở tính minh bạch. Ai sẽ được thuê? Tiêu chuẩn ra sao? Khoản tiền thu được sẽ được quản lý như thế nào? Nếu thiếu cơ chế giám sát công khai, nguy cơ xuất hiện kiểu “xin cho” hoặc quyền lợi phe nhóm trong việc khai thác lề đường là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Điều đáng nói là trong khi người dân có thể bị đề nghị phạt tới 6 triệu đồng chỉ vì bày bán vài mét vuông trên lề phố, thì nhiều công trình lớn lấn chiếm không gian công cộng hoặc sử dụng lề đường suốt nhiều năm lại hiếm khi bị xử lý dứt điểm. Chính sự chênh lệch này khiến dư luận cảm thấy có phần bất công và đặt nghi vấn về tính công bằng trong việc áp dụng luật lệ đô thị.
Hiện dự thảo nghị quyết vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến và dự kiến sẽ được Hội đồng Nhân dân Hà Nội xem xét trong kỳ họp giữa năm 2026. Nhưng ngay từ lúc này, câu chuyện “phạt nặng để giữ lề đường” đã không còn đơn thuần là vấn đề giao thông đô thị nữa, mà đang trở thành cuộc tranh luận lớn hơn về quyền sử dụng không gian công cộng, sinh kế của dân nghèo và cách nhà cầm quyền quản lý tài sản đô thị trong một thành phố ngày càng chật chội và áp lực kinh tế ngày càng nặng nề.
NGƯỜI QUAN SÁT
