Chiến tranh kéo dài không chỉ tàn phá nhà cửa và nền kinh tế Gaza, mà còn đẩy phụ nữ và trẻ em gái vào những nguy cơ ngày càng nghiêm trọng. Trong lúc nhu cầu tái thiết lên tới hàng chục tỷ đô-la, một cuộc khủng hoảng xã hội khác đang âm thầm lan rộng…
Dải Gaza đang phải đối diện với một cuộc khủng hoảng chồng chất, trong đó phụ nữ và trẻ em gái phải gánh thêm những rủi ro nghiêm trọng giữa cảnh di tản, thiếu lương thực, nghèo đói và hệ thống dịch vụ xã hội bị phá hủy. Ngày 23/9/2026, Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc, gọi tắt là UNFPA, cảnh báo những vụ bạo lực trên cơ sở giới được báo cáo tại Gaza đã gia tăng mạnh trong năm 2026, trong đó đáng chú ý là sự gia tăng của hôn nhân cưỡng ép và tảo hôn. Theo UNFPA, số trường hợp hôn nhân cưỡng ép và tảo hôn được báo cáo trong thời gian từ tháng 1 tới tháng 6/2026 tăng 123% so với cùng kỳ, căn cứ trên dữ liệu được tổ chức này phân tích.
UNFPA cho biết tổng số vụ bạo lực trên cơ sở giới được báo cáo cũng tăng đáng kể. Trong quý I/2026, số vụ tăng 32% so với quý trước, sau đó tiếp tục tăng thêm 27% trong quý II so với quý I. Tuy nhiên, UNFPA lưu ý rằng mức gia tăng này cần được nhìn trong bối cảnh những dịch vụ hỗ trợ nạn nhân cũng được mở rộng, giúp nhiều người có cơ hội tiếp cận những nơi an toàn và mạnh dạn trình báo hơn. Nói cách khác, số vụ được báo cáo tăng không nhứt thiết phản ảnh toàn bộ mức độ thực tế của bạo lực, nhưng cho thấy nhu cầu bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái đang ngày càng lớn.
Theo ông Nestor Owomuhangi, Đại diện UNFPA tại Palestine, tình trạng suy giảm sự an toàn và phẩm giá con người đang làm gia tăng những nguy cơ đối với phụ nữ và trẻ em gái. Ông cho biết hàng trăm ngàn phụ nữ và trẻ em gái phải di tản vẫn đang sống trong những điều kiện thiếu sự riêng tư, an toàn và chăm sóc y tế khẩn cấp. UNFPA kêu gọi nguồn tài trợ dành cho việc phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới phải trở thành một phần thiết yếu của công tác cứu trợ nhân đạo.
Một báo cáo khác được UNFPA công bố ngày 17/9/2026, dựa trên những cuộc thảo luận với 230 phụ nữ đang sống tại các khu vực di tản ở Gaza City và Khan Younis, cho thấy đời sống trong những khu tạm cư đang tạo ra một môi trường đặc biệt dễ bị tổn thương. Nhiều người cho biết họ phải trải qua cảnh di tản nhiều lần, với số lần trung vị lên tới bảy lần. Họ mô tả nơi ở quá đông đúc, gần như không có không gian riêng tư, thiếu nước sạch, thực phẩm và nhà vệ sinh có thể sử dụng được. Những mạng lưới bảo vệ dựa vào gia đình và cộng đồng cũng bị suy yếu sau nhiều năm chết chóc, thương tích và di tản liên tục.
Đặc biệt, báo cáo của UNFPA cho thấy phụ nữ không chỉ phải đối diện với nguy cơ bạo lực trong đời sống hằng ngày, mà còn phải gánh chịu những hậu quả dây chuyền của cuộc khủng hoảng kinh tế. Khi gia đình mất nhà cửa, mất việc làm và không còn nguồn lợi tức ổn định, những lựa chọn của phụ nữ và trẻ em gái ngày càng bị thu hẹp. Tảo hôn và hôn nhân cưỡng ép có thể trở thành một cách đối phó với cảnh đói nghèo hoặc tìm kiếm sự bảo đảm về kinh tế trong một hoàn cảnh hết sức khắc nghiệt. UNFPA ghi nhận sự gia tăng của những trường hợp mang thai ở tuổi vị thành niên đi kèm với tình trạng tảo hôn, trong khi nguy cơ biến chứng thai kỳ và sinh nở đối với các em gái tuổi vị thành niên cao hơn.
Trong một cuộc khảo sát được dẫn lại trong các tài liệu của UNFPA, một phụ nữ tại Gaza kể trường hợp một người cha gả cô con gái 14 tuổi để đổi lấy thực phẩm nhằm nuôi những người còn lại trong gia đình. Câu chuyện này, dù chỉ là lời kể của một người tham gia khảo sát chớ không phải là một thống kê đại diện cho toàn thể Gaza, cho thấy mức độ cực đoan mà cuộc khủng hoảng sinh tồn có thể đẩy một số gia đình tới. Đây cũng là lý do các cơ quan nhân đạo nhấn mạnh rằng bạo lực đối với phụ nữ không thể tách rời khỏi những vấn đề về lương thực, nhà ở, lợi tức, nước sạch và chăm sóc y tế.
Một trong những vấn đề nghiêm trọng nhứt là hệ thống hỗ trợ đang không theo kịp nhu cầu. UNFPA cho biết số địa điểm an toàn dành cho phụ nữ và trẻ em gái do tổ chức này cùng các đối tác hỗ trợ đã tăng từ 64 lên 74 trong năm 2026, trong khi số người được tiếp cận tăng từ khoảng 34.000 lên 65.000. Nhưng Gaza có khoảng 500 địa điểm di tản, khiến nhiều phụ nữ vẫn ở rất xa những dịch vụ hỗ trợ. Một cuộc đánh giá về an toàn hồi tháng 7 tại 15 địa điểm di tản cho thấy tất cả những nơi được khảo sát đều thiếu một hoặc nhiều điều kiện căn bản như ánh sáng, sự riêng tư, nước sạch, vệ sinh và điều kiện an toàn.
Trong khi cuộc khủng hoảng xã hội ngày càng sâu rộng, nền kinh tế Gaza cũng đang ở trong tình trạng gần như tê liệt. Ngày 24/9/2026, Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển, gọi tắt là UNCTAD, công bố báo cáo cho biết nhu cầu phục hồi và tái thiết Gaza hiện được ước tính khoảng 71,5 tỷ đô-la. Báo cáo cho thấy 92% cơ sở kinh tế tại Gaza đã bị hư hại hoặc phá hủy kể từ tháng 10/2023. GDP bình quân đầu người năm 2025 chỉ còn khoảng 212 đô-la, tương đương khoảng 0,58 đô-la một người mỗi ngày nếu tính theo GDP, trong khi tỷ lệ thất nghiệp lên tới 78%.
Các ngành sản xuất cũng chịu thiệt hại chưa từng thấy. Theo UNCTAD, sản lượng nông nghiệp và công nghiệp năm 2025 thấp hơn 94% so với năm 2022, trong khi ngành xây dựng giảm tới 99%. Tỷ trọng của Gaza trong GDP Palestine giảm từ 17,4% trước tháng 10/2023 xuống dưới 4% trong năm 2025. Những con số này cho thấy bài toán của Gaza không đơn giản chỉ là dựng lại những tòa nhà bị phá hủy, mà còn là khôi phục một nền kinh tế gần như đã mất khả năng sản xuất.
Đánh giá chung của Liên Hiệp Quốc, Liên Hiệp Âu Châu và Ngân hàng Thế giới công bố hồi tháng 4/2026 cũng cho thấy quy mô thiệt hại khổng lồ. Theo Rapid Damage and Needs Assessment, thiệt hại vật chất tại Gaza được ước tính khoảng 35,2 tỷ đô-la, trong khi tổn thất kinh tế và xã hội lên tới 22,7 tỷ đô-la. Tổng nhu cầu phục hồi và tái thiết trong khoảng một thập niên được ước tính 71,4 tỷ đô-la. Hơn 371.888 đơn vị nhà ở đã bị phá hủy hoặc hư hại, hơn một nửa số bệnh viện không hoạt động bình thường và gần như toàn bộ trường học đều chịu thiệt hại. Khoảng 1,9 triệu người đã phải di tản, trong đó có nhiều người phải di tản nhiều lần.
Đến cuối tháng 9/2026, một kế hoạch tái thiết bước đầu cũng đã được đưa ra. Ngày 23/9, Board of Peace do Hoa Kỳ hậu thuẫn đề nghị một kế hoạch sáu tháng trị giá 2,45 tỷ đô-la với 66 dự án, bao gồm nhà ở tạm thời, dọn dẹp đống đổ nát, phục hồi bệnh viện, giáo dục, y tế, phục hồi kinh tế và một số hoạt động an ninh. Tuy nhiên, đây mới chỉ là kế hoạch khởi động, trong khi tổng nhu cầu tái thiết dài hạn được ước tính lên tới hơn 71 tỷ đô-la. Theo kế hoạch, riêng thiệt hại vật chất đã vào khoảng 35,2 tỷ đô-la, cho thấy khoảng cách giữa nguồn lực ban đầu và nhu cầu thực tế vẫn còn rất lớn.
Điều đáng chú ý là bài toán tái thiết không thể tách rời vấn đề con người. Một Gaza được xây dựng lại nhưng phụ nữ vẫn không có nơi an toàn, trẻ em vẫn phải nghỉ học, bệnh viện không hoạt động đầy đủ và người dân không có việc làm thì khó có thể được xem là phục hồi thực sự. UNCTAD cho rằng phục hồi Gaza cần khôi phục năng lực sản xuất trong các lãnh vực nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng, năng lượng và kỹ thuật, trong khi UNFPA nhấn mạnh phải đặt việc bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái vào trọng tâm của công tác nhân đạo.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
