Căng thẳng tại Eo biển Đài Loan lại nóng lên khi Đài Bắc đang chờ quyết định của Tổng thống Donald Trump về một gói võ khí trị giá khoảng 14 tỷ đô-la. Trong lúc Washington còn cân nhắc, Bắc Kinh tiếp tục gây sức ép, khiến cuộc đối đầu giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc chung quanh vấn đề Đài Loan càng thêm nhạy cảm…
Ngày 27/9/2026, tình hình chung quanh Đài Loan tiếp tục nóng lên sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington. Trong lúc Bắc Kinh tiếp tục yêu cầu Washington ngưng bán võ khí cho Đài Bắc, một viên chức ngoại giao cao cấp của Đài Loan khẳng định Hoa Kỳ “hoàn toàn hiểu” nhu cầu phòng thủ của hòn đảo trước áp lực quân sự ngày càng gia tăng từ Trung Quốc. Phát biểu này đặc biệt được chú ý vì Đài Loan hiện đang chờ Tổng thống Trump quyết định về một gói võ khí mới trị giá khoảng 14 tỷ đô-la.
Theo Reuters trong cùng ngày, Thứ trưởng Ngoại giao Đài Loan Trần Minh Kỳ nói tại Đài Bắc rằng tình hình tại Eo biển Đài Loan hiện rất nghiêm trọng. Ông cho biết dù nền kinh tế Trung Quốc đang gặp khó khăn, Bắc Kinh vẫn tiếp tục dành thêm nguồn lực để phát triển khả năng quân sự. Theo ông Trần, trong hoàn cảnh đó, Washington hiểu rõ nhu cầu tăng cường khả năng phòng thủ của Đài Loan cũng như quyết tâm đầu tư cho quân đội của chính quyền Tổng thống Lại Thanh Đức. Ông cho biết Đài Bắc vẫn giữ liên lạc thường xuyên với Washington và nhiều lần nhận được xác nhận rằng chính sách của Hoa Kỳ đối với Đài Loan chưa thay đổi.
Vấn đề được chú ý nhứt hiện nay là gói võ khí khoảng 14 tỷ đô-la mà Đài Loan đang chờ Tổng thống Trump phê chuẩn. Theo những tin tức được Reuters dẫn trước thềm cuộc gặp Trump – Tập, Bắc Kinh đã chuẩn bị gây áp lực để Washington đình chỉ việc bán võ khí cho Đài Loan. Trung Quốc viện dẫn Tuyên cáo chung Hoa Kỳ – Trung Quốc năm 1982, trong đó Washington từng nói sẽ từng bước giảm việc bán võ khí cho Đài Loan. Tuy nhiên, bản ghi nhớ do Tổng thống Hoa Kỳ lúc đó là Ronald Reagan ban hành cũng nêu rõ việc giảm bán võ khí gắn liền với điều kiện Trung Quốc tiếp tục theo đuổi giải pháp hòa bình đối với vấn đề Đài Loan.
Gói 14 tỷ đô-la này càng trở nên nhạy cảm sau khi ông Trump gặp ông Tập tại Bắc Kinh hồi tháng 5/2026. Sau cuộc gặp đó, Tổng thống Hoa Kỳ nói ông tạm giữ lại quyết định về gói võ khí mới và từng mô tả đây là một “quân bài đàm phán”. Trong khi đó, hồi tháng 12/2025, chính quyền Trump đã loan báo một thương vụ võ khí trị giá khoảng 11 tỷ đô-la dành cho Đài Loan, được Reuters mô tả là gói lớn nhứt từ trước tới nay. Sau cuộc gặp thượng đỉnh tại Washington trong tháng 9, ông Trump chưa công bố quyết định mới về gói 14 tỷ đô-la, chỉ nói rằng ông Tập hiểu lập trường của ông về Đài Loan.
Về phía Washington, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio cũng nhấn mạnh rằng những thương vụ bán võ khí cần phải được cân nhắc thận trọng. Trong khi đó, Đại sứ Hoa Kỳ tại Trung Quốc David Perdue ngày 25/9 nói với CNBC rằng chính sách của Tổng thống Trump đối với Đài Loan, trong đó có vấn đề bán võ khí, không thay đổi. Điều này cho thấy Washington hiện vẫn cố duy trì một lập trường cân bằng giữa việc hỗ trợ khả năng phòng thủ của Đài Loan và việc quản lý quan hệ với Bắc Kinh.
Tình hình càng căng thẳng hơn sau chính cuộc gặp Trump – Tập. Ngày 25/9, Reuters đưa tin Đài Loan lên tiếng phản đối những phát biểu của ông Tập về tương lai hòn đảo. Theo phía Trung Quốc, ông Tập đã kêu gọi Washington duy trì điều mà Bắc Kinh gọi là “lập trường đúng đắn”, tức phản đối Đài Loan độc lập. Đài Bắc cho rằng cách diễn đạt này phản ảnh quan điểm đơn phương của Bắc Kinh. Chính quyền Đài Loan nhấn mạnh rằng tương lai của hòn đảo phải do người dân Đài Loan quyết định thông qua các tiến trình dân chủ.
Đây là điểm then chốt của cuộc tranh chấp. Bắc Kinh coi Đài Loan là một phần lãnh thổ Trung Quốc và không loại trừ khả năng dùng võ lực để kiểm soát hòn đảo nếu cho rằng những điều kiện cần thiết đã xuất hiện. Chính quyền Đài Loan bác bỏ yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh. Trong những năm gần đây, quân đội Trung Quốc gia tăng hoạt động của máy bay và tàu chiến chung quanh Đài Loan. Reuters ngày 22/9 cho biết các lực lượng Trung Quốc hoạt động gần hòn đảo gần như mỗi ngày, trong khi Bắc Kinh nhiều lần phản đối việc Hoa Kỳ cung cấp võ khí cho Đài Bắc.
Một diễn biến đáng chú ý khác xảy ra ngày 21/9. Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio gặp các đồng minh Nhật Bản và Nam Hàn tại New York trước thềm cuộc gặp Trump – Tập. Tuyên bố chung nhấn mạnh tầm quan trọng của hòa bình và ổn định tại Eo biển Đài Loan, đồng thời Hoa Kỳ tái xác nhận các cam kết quốc phòng đối với Nhật Bản và Nam Hàn. Đài Loan hoan nghênh tuyên bố này, cho rằng việc nhiều quốc gia cùng nhấn mạnh sự ổn định tại eo biển cho thấy vấn đề Đài Loan ngày càng gắn chặt với an ninh của khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Đáng chú ý, ngày 9/9, ông Raymond Greene, người đứng đầu cơ quan đại diện trên thực tế của Hoa Kỳ tại Đài Loan, từng cảnh báo rằng một cuộc xung đột tại Eo biển Đài Loan có thể gây tác động rất lớn đối với nền kinh tế thế giới. Ông cho rằng việc duy trì hòa bình tại eo biển là một vấn đề đặc biệt quan trọng và Hoa Kỳ đang hỗ trợ Đài Loan nâng cao khả năng tự vệ.
Trong khi đó, Trung Quốc vẫn tiếp tục duy trì áp lực quân sự. Reuters hồi tháng 8 ghi nhận quân đội Đài Loan đang tăng cường chuẩn bị phòng thủ tại những hòn đảo có vị trí quan trọng, trong bối cảnh lo ngại về khả năng xảy ra một cuộc tấn công bất ngờ. Những hoạt động này diễn ra song song với việc Trung Quốc gia tăng các hoạt động quân sự chung quanh Đài Loan.
Tuy nhiên, giữa lúc căng thẳng quân sự và ngoại giao tiếp tục gia tăng, vẫn còn xuất hiện một số đường dây tiếp xúc hiếm hoi. Ngày 22/9, Bộ trưởng Lao động Đài Loan Hồng Thân Hàn trở về Đài Bắc sau chuyến công tác hiếm hoi tới Trung Quốc để tham dự một cuộc họp của APEC. Ông cho biết phía Trung Quốc đã đối xử với phái đoàn Đài Loan theo nguyên tắc bình đẳng trong khuôn khổ hội nghị, dù quan hệ giữa hai bên vẫn đang căng thẳng.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
