Nếu hệ thống AI nhận diện khuôn mặt hay xác thực sinh trắc học bị sai, khiến người dân bị thiệt hại, thì ai sẽ chịu trách nhiệm? Một đề nghị mới đang đặt ra vấn đề phải quy định thật rõ trách nhiệm bồi thường của đơn vị cung cấp kỹ thuật khi sự sai sót bắt nguồn từ chính hệ thống trí tuệ nhân tạo…
Sáng ngày 28/9/2026, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội Việt Nam chuyên trách lần thứ nhất, khóa XVI, các đại biểu tiếp tục bàn thảo về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Trong đó, vấn đề trách nhiệm pháp lý khi sử dụng trí khôn nhân tạo, tức AI, để xác thực sinh trắc học được đặc biệt chú ý. Một trong những đề nghị đáng lưu ý là cần nghiên cứu cơ chế buộc đơn vị cung cấp dịch vụ AI phải liên đới bồi thường trong trường hợp hệ thống xác thực bị sai do lỗi kỹ thuật hoặc do sự cố phát xuất từ chính hệ thống AI.
Đại biểu Sùng A Lềnh, thuộc đoàn Lào Cai, cho rằng dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử đã đặt ra nguyên tắc theo đó tổ chức, cá nhân sử dụng kết quả định danh và xác thực từ hệ thống trí khôn nhân tạo phải chịu trách nhiệm sau cùng đối với quyết định của mình dựa trên kết quả do AI cung cấp. Tuy nhiên, theo ông, điều khoản này cần được xem xét kỹ hơn để tránh trường hợp người sử dụng phải gánh hết trách nhiệm, trong khi nguyên nhân của sự sai sót lại nằm ở hệ thống kỹ thuật do đơn vị cung cấp dịch vụ vận hành.
Từ đó, ông Sùng A Lềnh đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu việc quy định trách nhiệm liên đới đối với tổ chức cung cấp dịch vụ định danh, xác thực bằng AI. Theo đề nghị này, nếu kết quả xác thực bị sai vì lỗ hổng kỹ thuật hoặc vì sự cố xảy ra trong hệ thống AI của đơn vị cung cấp, đồng thời gây thiệt hại cho người dân hay tổ chức, thì đơn vị cung cấp dịch vụ có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường. Trường hợp ngoại lệ được đặt ra là khi lỗi xuất phát từ hành vi cố ý hoặc gian lận của chính người sử dụng.
Đề nghị nói trên được đưa ra trong lúc việc xác thực điện tử và sinh trắc học ngày càng được sử dụng rộng rãi trong các giao dịch trên môi trường kỹ thuật số tại Việt Nam. Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử quy định nhiều lãnh vực như giáo dục, chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, thương mại điện tử, hóa đơn điện tử, vận tải, du lịch, kinh doanh dược phẩm, khám chữa bệnh và các mạng xã hội tại Việt Nam có thể phải kết nối, xác thực với danh tính điện tử của những người hoặc tổ chức tham gia giao dịch.
Cũng trong phiên thảo luận này, đại biểu Nguyễn Minh Tâm, thuộc đoàn Quảng Trị, cho rằng phạm vi áp dụng của các quy định nói trên rất rộng và bao gồm nhiều lãnh vực có mức độ rủi ro khác nhau. Bà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để tránh tình trạng áp dụng đồng loạt, khiến các doanh nghiệp phải chịu thêm những khoản chi phí tuân thủ quá lớn hoặc gặp trở ngại trong việc kết nối và tích hợp các hệ thống kỹ thuật.
Một vấn đề khác cũng được đưa ra bàn thảo là mức phạt vi phạm hành chánh. Theo dự thảo được trình bày tại hội nghị, tiền phạt có thể lên tới 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Đối với những địa bàn thuộc các thành phố hoặc khu kinh tế đặc biệt, mức phạt có thể được nâng lên nhưng tối đa không quá hai lần mức phạt chung đối với cùng một hành vi. Đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị tiếp tục xem xét căn cứ pháp lý, mức độ tương xứng cũng như tính khả thi của những mức phạt này. Bà đồng thời đề nghị cân nhắc việc giao cho Chính phủ quy định chi tiết, thay vì ghi cứng mức phạt tối đa ngay trong luật.
Cùng ngày, trong phần thảo luận về Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, thuộc đoàn Hải Phòng, nhấn mạnh rằng dữ liệu ngày nay ngày càng gắn bó chặt chẽ với hoạt động của các cơ quan công quyền, doanh nghiệp cũng như đời sống hằng ngày của người dân. Theo bà, chỉ một sự cố khiến dữ liệu bị tiết lộ, bị sửa sai hoặc bị gián đoạn cũng có thể gây ra những hậu quả rất lớn. Đại biểu Nguyễn Đặng Ân, thuộc đoàn Lạng Sơn, cũng đề nghị phải làm rõ trách nhiệm và phương thức thông báo cho cá nhân trong trường hợp xảy ra sự cố an ninh dữ liệu trực tiếp ảnh hưởng tới quyền lợi và quyền lợi hợp pháp của họ.
Vấn đề AI và sinh trắc học càng được chú ý trong bối cảnh kỹ thuật giả mạo bằng AI, trong đó có deepfake, đang tạo thêm nhiều thử thách cho các hệ thống nhận diện khuôn mặt, giọng nói và hình ảnh video. Một công trình nghiên cứu pháp lý được công bố vào tháng 6/2026 cũng lưu ý rằng sự phát triển nhanh chóng của kỹ thuật deepfake có thể đe dọa những phương thức xác thực sinh trắc học hiện nay, đồng thời đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện các quy định về bảo vệ dữ liệu và giám định kỹ thuật AI.
NGƯỜI QUAN SÁT
