Một chuyến công du không báo trước, một hành trình phải giấu kín từng chặng bay, và phía sau là cuộc đấu trí căng như dây đàn giữa Đài Loan và Trung Quốc…
Ngày 2 tháng 5 năm 2026, một chuyến đi ngoại giao không hề được loan báo trước đã khiến tình hình khu vực Ấn Độ Dương – châu Phi bất ngờ nóng lên. Tổng thống Đài Loan, Lại Thanh Đức, đã âm thầm đặt chân đến Eswatini trên một chiếc chuyên cơ do chính phủ nước này sắp xếp. Chỉ đến khi máy bay hạ cánh an toàn, tin tức mới được công bố, hé lộ một cách hành xử ngoại giao đầy tính toán trong bối cảnh áp lực từ Trung Cộng ngày càng gia tăng.
Phản ứng từ Bắc Kinh đến gần như tức thì. Cũng trong ngày 2 tháng 5, Văn phòng Các vấn đề Đài Loan của Trung Cộng đã lên tiếng chỉ trích gay gắt, gọi chuyến đi là hành động “lén lút” và dùng những lời lẽ nặng nề nhắm thẳng vào ông Lại Thanh Đức. Kiểu ngôn từ hiếm thấy trong ngoại giao chính thức này cho thấy mức độ nhạy cảm của sự việc. Trong con mắt Bắc Kinh, bất cứ động thái nào nhằm củng cố vị thế quốc tế của Đài Loan đều bị xem là thách thức trực tiếp đối với nguyên tắc “Một Trung Quốc”.
Nhưng nếu nhìn từ phía Đài Bắc, chuyến đi này lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác. Trong bài phát biểu ngày 3 tháng 5 trước Mswati III, ông Lại Thanh Đức nhấn mạnh rằng người dân Đài Loan có quyền tham gia vào cộng đồng quốc tế, và không một quốc gia nào có quyền ngăn cản điều đó. Đây không chỉ là một lời nói mang tính biểu tượng, mà còn là cách khẳng định vị thế trong một không gian ngoại giao ngày càng bị thu hẹp.
Chi tiết đáng chú ý nhất nằm ở cách tổ chức chuyến đi. Theo một viên chức an ninh cao cấp của Đài Loan tiết lộ với Reuters, phương thức “đến nơi rồi mới công bố” được áp dụng nhằm giảm thiểu nguy cơ bị cản trở. Đây không phải là nghi thức ngoại giao thông thường, mà là phản ứng trực tiếp trước những gì Đài Loan cáo buộc Bắc Kinh đã làm trước đó: gây áp lực buộc ba quốc gia trong vùng Ấn Độ Dương rút giấy phép bay quá cảnh đối với chuyến bay chở ông Lại Thanh Đức.
Điều đó biến chuyến công du này thành một cuộc chạy đua âm thầm nhưng đầy căng thẳng. Từng chặng bay, từng điểm dừng đều có thể trở thành nút thắt. Trong bối cảnh đó, việc chiếc máy bay hạ cánh an toàn tại Eswatini không chỉ đơn thuần là một chuyến thăm thành công, mà còn là một thông điệp: Đài Loan vẫn tìm được lối đi, dù không gian bị siết lại từng ngày.
Eswatini giữ một vị trí đặc biệt trong câu chuyện này. Đây là một trong số rất ít quốc gia ( hiện chỉ còn khoảng một chục quốc gia ) còn duy trì bang giao chính thức với Đài Loan. Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh không ngừng mở rộng ảnh hưởng, khiến số đồng minh của Đài Bắc ngày càng thu hẹp. Vì vậy, mỗi chuyến viếng thăm cấp cao đến những quốc gia còn lại đều mang ý nghĩa chiến lược, không chỉ về mặt ngoại giao mà còn về mặt biểu tượng tồn tại.
Sự gay cấn của câu chuyện không nằm ở những gì được công bố, mà ở những gì diễn ra phía sau hậu trường. Một chuyến bay có thể phải đổi hướng vào phút chót. Giấy phép quá cảnh có thể bị hủy bất cứ lúc nào. Những áp lực không ghi trên văn bản nhưng đủ sức làm thay đổi quyết định của cả một quốc gia. Trong thế trận đó, ngoại giao không còn là những cái bắt tay trước ống kính, mà trở thành một cuộc đấu trí, nơi mỗi bước đi đều phải tính toán từng ly từng tí.
Phản ứng của Trung Cộng, với những lời lẽ gay gắt, cho thấy Bắc Kinh không chỉ phản đối mà còn muốn gửi đi một thông điệp răn đe. Việc dùng ngôn từ mang tính công kích cá nhân, điều hiếm thấy trong ngoại giao chính thức, phản ánh sự bực tức, nhưng đồng thời cũng cho thấy áp lực mà họ cảm nhận trước những nỗ lực duy trì hiện diện quốc tế của Đài Loan.
Ở chiều ngược lại, cách hành xử của Đài Loan mang dáng dấp của một chiến lược sinh tồn. Không đối đầu trực diện, nhưng cũng không lùi bước. Không phô trương ồn ào, nhưng vẫn kiên trì hiện diện. Mỗi chuyến công du giống như một nước cờ trong ván cờ lớn hơn, nơi mục tiêu không phải là thắng ngay, mà là giữ được chỗ đứng.
Trong khi các bên đều nói đến nguyên tắc và luật lệ quốc tế, thì thực tế lại bị chi phối bởi sức mạnh và ảnh hưởng. Một bên có thể gây sức ép để chặn đường bay của đối phương, bên còn lại phải tìm cách né tránh để hoàn tất chuyến đi. Mọi thứ diễn ra trong im lặng, nhưng dư âm thì rất rõ.
Chuyến đi của ông Lại Thanh Đức đến Eswatini vì thế không chỉ là một sự kiện ngoại giao đơn lẻ. Nó là biểu hiện của một cuộc giằng co kéo dài giữa hai cách nhìn về chủ quyền, về quyền tham gia vào đời sống quốc tế, và về cách vận hành của quyền lực trong thế giới ngày nay. Khi một chuyến bay phải trở thành bí mật mới có thể cất cánh, thì điều đó nói lên nhiều hơn bất cứ bản tuyên bố chính thức nào.
Đến ngày 3 tháng 5 năm 2026, khi những hình ảnh về cuộc gặp giữa ông Lại Thanh Đức và Mswati III được công bố, câu chuyện đã vượt khỏi phạm vi của một chuyến đi. Nó trở thành minh chứng cho một thực tế: ngoại giao không chỉ là nghệ thuật của lời nói, mà còn là nghệ thuật để tồn tại.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp Reuters, BBC…+bình luận )
