Chỉ trong bốn tháng đầu năm 2026, hơn 100.000 doanh nghiệp rời bỏ thị trường Việt Nam, một con số đủ lớn để khiến mọi lời lạc quan về phục hồi kinh tế trở nên chông chênh…
Trong bốn tháng đầu năm 2026, một con số gây chú ý đã xuất hiện trong báo cáo của Tổng cục Thống kê Việt Nam: hơn 100.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường của quốc gia này, gồm giải thể, tạm ngưng hoạt động hoặc chờ làm thủ tục phá sản. Con số này, nếu nhìn riêng lẻ, có thể được xem như một biến động theo chu kỳ. Nhưng khi đặt cạnh các chỉ số tăng trưởng và những lời lẽ lạc quan về phục hồi kinh tế, nó lại vẽ ra một bức tranh trái chiều, thậm chí đầy mâu thuẫn.
Theo báo cáo công bố ngày 29 tháng 4 năm 2026, trung bình mỗi tháng có hơn 25.000 doanh nghiệp rời cuộc chơi. Trong khi đó, số doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động cũng tăng, tạo nên một bức tranh “nửa sáng nửa tối” mà giới điều hành thường gọi là sự “sàng lọc tự nhiên”. Tuy nhiên, cách giải thích này nhanh chóng vấp phải phản ứng từ nhiều chuyên gia kinh tế, những người cho rằng không thể giản lược một làn sóng rút lui quy mô lớn như vậy thành một tiến trình sàng lọc lành mạnh.
Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, trong một cuộc trao đổi với truyền thông Việt Nam vào ngày 2 tháng 5 năm 2026, nhận định rằng điều đáng lo không phải chỉ là con số tuyệt đối mà là tốc độ gia tăng. “Nếu doanh nghiệp rút lui nhanh hơn khả năng tái sinh của thị trường, thì đó không còn là sàng lọc, mà là dấu hiệu suy yếu,” ông nói. Theo ông Hiếu, các doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp ở Việt Nam, đang chịu sức ép nặng nề từ chi phí vốn cao, sức mua suy giảm và môi trường kinh doanh thiếu ổn định.
Một yếu tố khác được nhắc tới là sự “lệch nhịp” trong dòng tín dụng. Dù lãi suất đã có dấu hiệu hạ nhiệt so với giai đoạn 2023–2025, nhưng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vẫn chưa được cải thiện đáng kể. Các ngân hàng, sau thời gian siết chặt rủi ro, trở nên dè dặt hơn, khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam rơi vào cảnh “khát vốn” ngay lúc cần phục hồi sản xuất. Trong khi đó, các gói hỗ trợ được công bố trước đây lại giải ngân chậm, tạo ra khoảng cách rõ rệt giữa chính sách và thực tế.
Ở chiều ngược lại, các báo cáo chính thức vẫn nhấn mạnh những điểm sáng như xuất khẩu phục hồi, đầu tư công được thúc đẩy và dòng vốn ngoại tiếp tục chảy vào ổn định. Nhưng chính sự song hành giữa những con số tích cực này với làn sóng doanh nghiệp rút lui lại tạo ra một nghịch lý khó lý giải. Nếu nền kinh tế thực sự đang hồi phục mạnh mẽ, tại sao hàng chục ngàn doanh nghiệp lại chọn cách rút lui?
Câu trả lời có thể nằm ở cấu trúc nền kinh tế. Những chỉ số vĩ mô khả quan thường phản ánh hoạt động của các tập đoàn lớn hoặc khu vực có vốn đầu tư ngoại quốc, trong khi khu vực doanh nghiệp nội địa, nhất là doanh nghiệp nhỏ lại không được hưởng lợi tương xứng. Nói cách khác, tăng trưởng có thể đang diễn ra, nhưng không phải ai cũng có phần trong đó.
Cái chua chát nằm ở chỗ, trong khi các khẩu hiệu về “cải thiện môi trường kinh doanh” và “hỗ trợ doanh nghiệp” liên tục được nhắc tới, thì thực tế lại cho thấy nhiều doanh nghiệp phải tự bươn chải trong một môi trường đầy rủi ro. Thủ tục hành chánh rườm rà, chi phí ngoài sổ sách và sự thiếu nhất quán trong chính sách vẫn là những trở ngại quen thuộc. Với nhiều doanh nghiệp, đóng cửa không hẳn là thất bại, mà đôi khi là cách duy nhất để cắt lỗ và giữ lại phần còn sót lại.
Một doanh nhân trong ngành sản xuất tại Bình Dương, ông Trần Văn H, cho biết vào ngày 30 tháng 4 năm 2026 rằng, công ty của ông đã phải tạm ngưng hoạt động sau hơn mười năm tồn tại. “Đơn hàng giảm, chi phí tăng, vay vốn khó. Cố thêm chỉ lỗ thêm,” ông nói ngắn gọn. Câu chuyện của ông không phải cá biệt, mà là hình ảnh thu nhỏ của hàng chục ngàn doanh nghiệp đang lâm vào hoàn cảnh tương tự.
Trong bối cảnh đó, việc gọi làn sóng rút lui này là “sàng lọc” có thể khiến vấn đề nghe nhẹ đi trên giấy tờ, nhưng lại không phản ánh đúng sức ép mà khu vực doanh nghiệp đang phải gánh. Một nền kinh tế lành mạnh không chỉ được đo bằng số doanh nghiệp mới ra đời, mà còn bằng khả năng giúp những doanh nghiệp hiện hữu đứng vững và phát triển.
Bốn tháng đầu năm 2026 đã trôi qua với một tín hiệu rõ ràng: nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ, nơi những con số tăng trưởng không còn đủ để che lấp những vết nứt bên dưới. Nếu không có những điều chỉnh kịp thời và thực chất, con số 100.000 doanh nghiệp rút lui có thể chỉ mới là khởi đầu của một xu hướng dài hơn – và khi đó, cái giá phải trả sẽ không chỉ nằm trên các bản báo cáo, mà hiện ra trong từng nhà máy đóng cửa và từng người lao động mất việc.
NGƯỜI QUAN SÁT
