CaliToday News – Tòa án Tối cao Mỹ vừa đem lại niềm vui lớn cho Tổng thống Donald Trump cùng các nhóm ủng hộ quyền sở hữu súng đạn trong phiên xử hôm thứ Năm.
Thông qua một loạt phán quyết với tỷ lệ phiếu 6-3, Tòa án Tối cao đã giải quyết xong một số vụ kiện trọng tâm được mong đợi, trong bối cảnh các Thẩm phán đang bước vào những ngày làm việc cuối cùng trước kỳ nghỉ hè. Tuy nhiên, các phán quyết này đã vấp phải những tranh cãi gay gắt ngay trên ghế chủ tọa.
Dưới đây là 5 điểm nhấn đáng chú ý:
1. Các Thẩm phán do ông Trump bổ nhiệm mang lại chiến thắng lớn về nhập cư
Tâm điểm trong ngày là hai phán quyết lớn về chính sách nhập cư đều có lợi cho Tổng thống Trump. Cả hai phán quyết đều được định đoạt theo ranh giới ý thức hệ quen thuộc của Tòa án, trong đó các Thẩm phán do chính ông Trump bổ nhiệm đã đóng góp những lá phiếu quyết định.
Phán quyết đầu tiên cho phép ông Trump tiếp tục thúc đẩy một trọng tâm trong chiến dịch siết chặt trục xuất ở nhiệm kỳ thứ hai, thông qua việc chấm dứt các cơ chế bảo vệ pháp lý đối với công dân Haiti và Syria.
Trước mắt, điều này đồng nghĩa với việc khoảng 330.000 người Haiti và gần 4.000 người Syria đang hưởng Quy chế Bảo vệ Tạm thời (TPS) có nguy cơ bị trục xuất nếu không có tư cách cư trú hợp pháp khác. Tuy nhiên, hệ lụy của phán quyết sẽ lan rộng vượt ra ngoài hai quốc gia này: Chính quyền ông Trump đang tìm cách chấm dứt chương trình TPS đối với 13 trong tổng số 17 quốc gia được thụ hưởng.
Cả sáu Thẩm phán phe bảo thủ đều nhất trí rằng các tòa án cấp dưới ngay từ đầu đã không có thẩm quyền thụ lý đơn kiện, với lập luận rằng luật thiết lập chương trình TPS cấm việc giám sát tư pháp (judicial review). Ngay lập tức, Tòa Bạch Ốc đã gọi đây là một “chiến thắng vang dội”.
Cũng trong hôm thứ Năm, các Thẩm phán Tối cao đã “bật đèn xanh” cho một chính sách nhập cư khác của ông Trump. Vụ kiện liên quan đến chính sách “giới hạn tiếp nhận” (metering) – được khởi xướng từ thời cựu Tổng thống Obama, cho phép lực lượng biên phòng trục xuất người di cư ngay trước khi họ đặt chân qua biên giới, ngăn không cho họ nộp đơn xin tị nạn. Tòa án đã nhất trí với tỷ lệ 6-3 rằng chính sách này hoàn toàn tuân thủ luật liên bang.
Dù vậy, chuỗi thắng lợi về nhập cư của ông Trump tại Tòa án Tối cao có thể sẽ không kéo dài. Các Thẩm phán vẫn chưa đưa ra phán quyết về việc liệu sắc lệnh bãi bỏ quyền công tịch theo nơi sinh (birthright citizenship) của ông có được giữ nguyên hay không. Nhiều giới quan sát pháp lý, và thậm chí cả chính ông Trump, đều dự đoán ông sẽ thất bại trong vụ kiện đó.
2. Thẩm phán Alito “chắp bút” tới 3 phán quyết trong một ngày
Đây là một buổi sáng bận rộn đối với Thẩm phán Samuel Alito. Vị Thẩm phán cấp cao thứ ba của phe bảo thủ đã trực tiếp chắp bút cho 3 trong số 4 phán quyết đa số được Tòa án công bố trong ngày thứ Năm, bao gồm hai phán quyết về nhập cư và một phán quyết mở rộng quyền mang theo vũ khí che giấu trên tài sản tư nhân.
Những trường hợp tương tự là rất hiếm trong kỷ nguyên hiện đại, khi số lượng vụ kiện được Tòa án Tối cao thụ lý hiện chỉ bằng khoảng một nửa so với giai đoạn trước cuối những năm 1980.
Việc Thẩm phán Alito đưa ra 3 ý kiến trong cùng một ngày khiến xác suất ông tiếp tục viết phán quyết đa số cho các vụ kiện còn lại giảm đi đáng kể, bởi các Thẩm phán thường có xu hướng phân chia khối lượng công việc đồng đều. Với việc sáu Thẩm phán khác cũng đã gần hoàn tất chỉ tiêu chắp bút của mình, Chánh án John Roberts và Thẩm phán Brett Kavanaugh nhiều khả năng sẽ là những người chịu trách nhiệm công bố phần lớn các phán quyết còn lại của kỳ án.
3. Tranh cãi gay gắt ngay giữa các Thẩm phán
Trước công chúng, các Thẩm phán Tối cao luôn khẳng định họ giữ mối quan hệ hòa hảo. Nhưng trong phòng xử án hôm thứ Năm, một khoảnh khắc căng thẳng đã xuất hiện.
Thẩm phán Alito đã đưa ra một phản hồi bộc phát hiếm thấy ngay sau khi Thẩm phán Sonia Sotomayor đọc ý kiến phản đối (dissent) của bà trong vụ kiện tị nạn từ ghế chủ tọa. Bản thân việc Thẩm phán Sotomayor đọc to ý kiến phản đối đã là một thông điệp mạnh mẽ, bởi các Thẩm phán hiếm khi làm vậy trừ những vụ kiện mà họ muốn nhấn mạnh sự bất đồng sâu sắc. Trước sự chứng kiến của những người có mặt trong phòng xử, bà cảnh báo rằng “sẽ có thêm nhiều người phải chết”, đồng thời gọi phán quyết của đa số là “phi logic”.
Thẩm phán Alito – tác giả của phán quyết đa số – đã ngả người ra sau ghế và đung đưa qua lại trong suốt bài phát biểu của bà Sotomayor; có thời điểm ông chống cằm nhìn lên trần nhà.
Tuy nhiên, diễn biến tiếp theo mới là điều khiến nhiều người trong phòng xử bất ngờ. Ngay khi bà Sotomayor dứt lời, ông Alito đã đáp lại một cách gay gắt rằng ông sẽ đưa thêm nhiều nội dung vào bài phát biểu ban đầu nếu biết vị Thẩm phán phe tự do sẽ đọc toàn văn ý kiến thiểu số. Ông nhấn mạnh các quyền hạn nhập cư đang bị tranh cãi từng được áp dụng dưới hai đời chính quyền, đồng thời mô tả chính sách tị nạn này là “có trật tự và nhân đạo”.
Màn “đáp trả” trực tiếp như vậy là cực kỳ hiếm gặp. Thông thường, Tòa án sẽ lập tức chuyển sang công bố phán quyết tiếp theo ngay sau khi một Thẩm phán đọc xong ý kiến phản đối.
4. Nhóm ủng hộ quyền sở hữu súng toàn thắng trong các vụ kiện Tu chính án thứ hai
Ngày thứ Năm khép lại với chiến thắng tuyệt đối 2-0 cho các nhóm ủng hộ quyền sở hữu súng đạn trong các vụ kiện liên quan đến Tu chính án thứ hai tại Tòa án Tối cao kỳ này.
Trong một phán quyết tiếp tục chia theo ranh giới ý thức hệ, Tòa án phán quyết rằng bang Hawaii không được phép cấm những người có giấy phép mang theo vũ khí vào tài sản tư nhân, ngay cả khi họ không có sự đồng ý rõ ràng từ chủ sở hữu khu đất.
“Hôm nay, Tòa án Tối cao đã giáng đòn kết liễu vào một trong những âm mưu chống lại quyền công dân trơ trẽn nhất được vạch ra sau phán quyết Bruen”, Chủ tịch Liên minh Chính sách Súng đạn Brandon Combs tuyên bố.
Lời phát biểu này dẫn chiếu đến phán quyết mang tính bước ngoặt năm 2022 của phe bảo thủ đa số, giúp mở rộng quyền sở hữu súng đạn bằng cách yêu cầu các biện pháp kiểm soát vũ khí phải có tương đương lịch sử (historical analogue) thì mới được coi là hợp hiến. Quy định của bang Hawaii chỉ là luật kiểm soát súng mới nhất gục ngã trước tiêu chuẩn kiểm tra mới này.
Ngược lại, phán quyết đã để lại sự thất vọng lớn cho các nhóm vận động kiểm soát súng đạn nghiêm ngặt hơn. “Tôi sẽ không nói giảm nói tránh: Ý kiến đa số cực kỳ nguy hiểm này đang đặt súng đạn lên trên tất cả mọi thứ và tất cả con người trong xã hội”, bà Kris Brown – Chủ tịch nhóm cải cách chính sách súng đạn Brady – bức xúc nói.
5. Phong trào “MAHA” chịu tổn thất nặng nề
Tòa án Tối cao đã giáng một đòn mạnh vào phong trào “Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại” (Make America Healthy Again – MAHA) khi đứng về phía một công ty sản xuất thuốc trừ sâu, chặn đứng các vụ kiện nhằm buộc doanh nghiệp này phải chịu trách nhiệm vì không cảnh báo khách hàng về những rủi ro tiềm ẩn khi sử dụng sản phẩm.
Phán quyết với tỷ lệ 7-2 khẳng định các vụ kiện về việc “không cảnh báo” ở cấp độ bang bị luật liên bang chi phối (preempted), qua đó tạo lá chắn pháp lý giúp các tập đoàn thoát khỏi các vụ kiện bồi thường thiệt hại, ngay cả khi bồi thẩm đoàn xác định sản phẩm của họ gây ung thư hoặc các vấn đề sức khỏe.
Vụ kiện là một chiến thắng dành cho Monsanto – công ty thuộc sở hữu của Tập đoàn Bayer – từng bị một bệnh nhân ung thư khởi kiện do không đưa ra cảnh báo đầy đủ về nguy cơ gây ung thư từ sản phẩm thuốc diệt cỏ Roundup. Tuy nhiên, kết quả này đã gây chấn động phong trào MAHA – một nhóm do Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert F. Kennedy Jr. lãnh đạo, vốn luôn hoài nghi các tập đoàn nông nghiệp, hóa chất và dược phẩm.
Lực lượng nòng cốt của phong trào phản đối mạnh mẽ hoạt chất glyphosate – thành phần chính trong nhiều loại thuốc diệt cỏ. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) hiện chưa công nhận mối liên hệ giữa chất diệt cỏ này với bệnh ung thư và xác định không cần thiết phải dán nhãn cảnh báo. Việc chính quyền ông Trump đồng tình và ủng hộ Monsanto tại tòa đã khiến nhiều đồng minh của chính ông phải giận dữ.
Nhà hoạt động thuộc phong trào MAHA, Kelly Ryerson, đã chỉ trích gay gắt phán quyết của Tòa án, ví nó như một “cuộc tấn công hóa học nội địa”. “Chưa từng có trong lịch sử một chính quyền nào lại sẵn sàng bán đứng khả năng sinh sản, sức sống và sức khỏe của chúng ta cho lợi ích của các tập đoàn một cách trắng trợn như vậy. Điều này là không thể tha thứ”, bà viết trên mạng xã hội X.
Trước đó, một số người dân Mỹ từng gặt hái được thành công trong nỗ lực khởi kiện các công ty sản xuất thuốc trừ sâu tại các tòa án cấp dưới, thu về các phán quyết bồi thường trị giá hàng triệu USD.
Nguồn Tổng hợp
