Bạo động bùng phát tại bang Arunachal Pradesh khiến khoảng 40 nhân viên cảnh sát bị thương, sau khi cư dân địa phương xuống đường phản đối dự án siêu đập thủy điện Siang có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng đối với Ấn Độ. Đằng sau cuộc khủng hoảng môi trường này là cuộc cạnh tranh nguồn nước ngày càng gay gắt giữa New Delhi và Bắc Kinh, trong lúc những tranh chấp biên giới tại dãy Himalaya vẫn tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến một cuộc đối đầu quân sự mới…
Tối ngày 23 tháng 10 năm 2026, các cuộc biểu tình chống dự án siêu đập thủy điện Siang tại bang Arunachal Pradesh, miền đông bắc Ấn Độ, đã biến thành những vụ bạo động nghiêm trọng. Khoảng 40 nhân viên cảnh sát bị thương; một đồn cảnh sát và văn phòng của Tập đoàn Thủy điện Quốc gia Ấn Độ (NHPC) bị tấn công, nhiều xe cảnh sát cùng tư gia của một số chính trị gia bị phá hoại. Vụ việc không chỉ phản ảnh sự bất mãn của cư dân địa phương trước nguy cơ mất đất, mất nhà cửa và môi trường sống bị tàn phá, mà còn phơi bày cuộc cạnh tranh chiến lược giữa New Delhi và Bắc Kinh về nguồn nước, thủy điện và ảnh hưởng tại khu vực Himalaya.
Theo tường thuật của Times of India ngày 24 tháng 10 và bản tin của hãng AFP được báo Dawn đăng lại ngày 25 tháng 10, bạo lực bùng phát tại Pasighat, trung tâm hành chánh của huyện East Siang, sau khi cuộc đình công phản đối dự án kéo dài 12 giờ chấm dứt lúc 5 giờ chiều ngày 23 tháng 10. Trong những giờ tiếp theo, nhiều nhóm biểu tình tiếp tục tụ tập và xảy ra đụng độ với cảnh sát. Giới hữu trách cho biết khoảng 40 nhân viên cảnh sát bị thương do trúng đá. Trong số này có một phó cảnh sát trưởng bị thương ở đầu và được đưa đến Dibrugarh để chữa trị. Cảnh sát đã sử dụng hơi cay nhằm giải tán đám đông.
Theo các bản tin, văn phòng NHPC và một phần đồn cảnh sát Pasighat bị đốt phá hoặc hư hại; nhiều xe cảnh sát bị phá hoại, một số chiếc bị phóng hỏa. Tư gia của một số chính trị gia, trong đó có ông Kaling Moyong, chủ tịch đảng Bharatiya Janata Party (BJP) tại bang Arunachal Pradesh, cùng nhà riêng của một số dân biểu địa phương cũng bị tấn công. Những thiệt hại này cho thấy cuộc phản đối đã vượt khỏi khuôn khổ biểu tình thông thường và biến thành một cuộc khủng hoảng an ninh nghiêm trọng tại địa phương.
Ông Pema Khandu, thủ hiến bang Arunachal Pradesh, lên án những hành vi bạo lực và kêu gọi người dân phản đối dự án hãy đối thoại với chánh quyền thay vì tấn công các cơ sở công cộng. Trong khi đó, theo báo Down To Earth ngày 25 tháng 10, giới chức cảnh sát cho biết ít nhất 10 người đã bị bắt kể từ ngày 9 tháng 10. Đến ngày 24 tháng 10, tổng số người bị bắt hoặc tạm giữ có liên hệ với các vụ bạo động đã lên khoảng 15 người. Cảnh sát cho biết đã lập hồ sơ điều tra và sẽ truy cứu trách nhiệm những người liên quan.
Trọng tâm của cuộc khủng hoảng là dự án Siang Upper Multipurpose Project, gọi tắt là SUMP, do NHPC phát triển, với công suất dự trù lên đến 11.200 megawatt. Nếu được thực hiện, đây sẽ là một trong những công trình thủy điện lớn nhất tại Ấn Độ. Dự án nằm trên hệ thống sông Siang, thuộc lưu vực sông Brahmaputra, nơi giữ vai trò quan trọng đối với nguồn nước, sản xuất nông nghiệp và đời sống của hàng triệu người tại vùng đông bắc Ấn Độ.
Các tổ chức cộng đồng bản địa, trong đó có Adi Baane Kebang United và Siang Indigenous Farmers’ Forum, phản đối dự án vì lo ngại việc khảo sát và xây cất có thể dẫn đến trưng dụng đất đai của tổ tiên, di dời làng mạc, ảnh hưởng kế sinh nhai và gây tổn hại hệ sinh thái. Khu vực Himalaya có địa hình phức tạp, hệ sinh thái phong phú và nằm trong vùng thường xảy ra động đất. Vì vậy, cư dân địa phương đặt câu hỏi về mức độ an toàn của một hồ chứa nước khổng lồ, ảnh hưởng đối với dòng chảy và việc chánh quyền đã tham khảo ý kiến cộng đồng một cách đầy đủ hay chưa.
Theo báo Down To Earth, phong trào phản đối đã gia tăng trong những ngày trước khi bạo lực bùng phát. Người biểu tình yêu cầu đình chỉ công việc khảo sát để lập báo cáo tiền khả thi, đồng thời đòi trả tự do cho những người bị bắt trong các cuộc phản đối trước đó. Một số người tham gia phong trào khẳng định hành vi đốt phá không đại diện cho mục tiêu của họ. Ông Otul Jerang, một cư dân Pasighat tham gia cuộc ngồi biểu tình trước khi xảy ra đụng độ, cho biết phong trào xuất phát từ mong muốn chánh quyền lắng nghe những mối lo ngại của người dân.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ liên quan đến môi trường và quyền lợi của cư dân địa phương. Dự án Siang còn mang ý nghĩa chiến lược trong cuộc cạnh tranh nguồn nước giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Bắc Kinh đang xúc tiến một dự án thủy điện khổng lồ trên sông Yarlung Tsangpo tại Tây Tạng. Con sông này chảy xuống Ấn Độ và được gọi là sông Brahmaputra ở vùng hạ lưu. Theo truyền thông quốc tế, công trình của Trung Quốc có công suất dự trù khoảng 60.000 megawatt và có thể trở thành một trong những dự án thủy điện lớn nhất thế giới.
New Delhi lo ngại công trình nằm ở thượng nguồn của Trung Quốc có thể ảnh hưởng đến việc điều tiết dòng chảy, an ninh nguồn nước và khả năng đối phó với lũ lụt tại những khu vực phía dưới. Bắc Kinh tuyên bố dự án của họ sẽ không gây tác động tiêu cực đối với các quốc gia ở hạ lưu. Tuy nhiên, trong bối cảnh chưa có một cơ chế chia sẻ dữ liệu và phối hợp quản trị nguồn nước đủ mạnh, những lo ngại này khiến vấn đề thủy điện ngày càng trở thành một mối quan tâm về an ninh quốc gia giữa hai nước.
Ấn Độ lập luận rằng hồ chứa của dự án Siang có thể giúp điều tiết dòng nước, hỗ trợ kiểm soát lũ lụt và bảo đảm an ninh nguồn nước. Nhưng việc công trình được xem như một biện pháp đối trọng với dự án của Trung Quốc cũng làm dấy lên một câu hỏi quan trọng: liệu cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc có khiến các cộng đồng bản địa phải gánh chịu những tổn thất quá lớn về môi trường, đất đai và đời sống hay không?
Căng thẳng tại khu vực này còn diễn ra song song với những bất đồng quân sự chưa được giải quyết dọc theo biên giới Ấn Độ–Trung Quốc. Theo Indian Express và India Today ngày 23 và 24 tháng 10 năm 2026, ông Shatrujeet Kapur, tổng giám đốc Lực lượng Cảnh sát Biên giới Ấn Độ–Tây Tạng (ITBP), xác nhận binh sĩ hai nước đã xảy ra những cuộc đối mặt tại nhiều địa điểm thuộc bang Arunachal Pradesh và tình hình vẫn tiếp diễn. Những tin tức trước đó đề cập đến khu vực Taksing và Asaphila, nơi hai bên có cách giải thích khác nhau về Đường Kiểm soát Thực tế (LAC). Phía Ấn Độ cho biết lực lượng Trung Quốc có lúc đi chệch khỏi những tuyến tuần tra đã được xác lập, trong khi Bắc Kinh chưa công khai xác nhận toàn bộ những cáo buộc cụ thể này.
Ngày 23 tháng 10, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal nhấn mạnh rằng hòa bình tại khu vực biên giới là điều kiện quan trọng để cải thiện bang giao giữa hai nước. Cả Ấn Độ lẫn Trung Quốc đều cho biết vẫn duy trì những kênh ngoại giao và quân sự nhằm giải quyết bất đồng, tránh những tính toán sai lầm có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trước đó, ngày 25 tháng 8, các nhà ngoại giao cao cấp của hai bên đã gặp nhau tại Bắc Kinh để tiếp tục thảo luận về vấn đề biên giới.
Những căng thẳng hiện nay gợi lại cuộc đụng độ đẫm máu tại thung lũng Galwan hồi tháng 6 năm 2020, khi binh sĩ Ấn Độ và Trung Quốc giao chiến bằng tay không cùng những vật dụng thô sơ tại khu vực tranh chấp ở Ladakh. Theo Reuters, 20 binh sĩ Ấn Độ thiệt mạng; phía Trung Quốc sau đó xác nhận có bốn quân nhân tử vong. Đây là cuộc đụng độ gây chết người đầu tiên giữa quân đội hai nước kể từ năm 1975, khiến bang giao song phương xuống mức nghiêm trọng. Đến tháng 12 năm 2022, binh sĩ hai bên lại đụng độ tại khu vực Tawang thuộc bang Arunachal Pradesh, khiến một số quân nhân bị thương, theo tin tức do quân đội Ấn Độ công bố.
Mặc dù hai nước đã đạt được một số thỏa thuận nhằm giảm đối đầu và tiếp tục đối thoại, tranh chấp chủ quyền tại dãy Himalaya vẫn chưa được giải quyết triệt để. Trung Quốc xem Arunachal Pradesh là một phần lãnh thổ mà Bắc Kinh gọi là Nam Tây Tạng, trong khi Ấn Độ khẳng định bang này thuộc lãnh thổ của mình. Những bất đồng về đường biên giới, hoạt động tuần tra, xây dựng cơ sở hạ tầng và quyền sử dụng nguồn nước tiếp tục làm gia tăng nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng mới.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
