Tin thi sĩ Phạm Thiên Thư qua đời vào chiều ngày 7 tháng 5 năm 2026, hưởng thọ 86 tuổi tại Sài Gòn được báo chí trong nước loan tải và lan truyền khắp nơi.
Ông tên thật là Phạm Kim Long sinh năm 1940 tại tỉnh Thái Bình, di cư vào Nam năm 1954 và cư ngụ tại Sài Gòn cho đến khi mất. Ông từng xuất gia đi tu và hoàn tục, nhờ những năm tháng ở cửa Phật, thấm nhuần tư tưởng đạo này nên thơ của Phạm Thiên Thư bàng bạc hương vị Thiền.
Năm 1973 tập thơ Đoạn Trường Vô Thanh của thi sĩ Phạm Thiên Thư đoạt giải Văn Học Nghệ Thuật Toàn Quốc của Việt Nam Cộng Hòa. Tập thơ dài 3290 câu lục bát. Ban giám khảo nhận xét rằng đây là tác phẩm Việt hóa và Thiền hóa truyện Kiều thi vị.
Mở đầu tập thơ với mấy câu: “ Mười con nhạn trắng về tha. Như Lai thường trụ trên tà áo Xuân. Vai nghiêng nghiêng suối tơ huyền. Đôi gò đào nở trên miền tuyết thơm. Xe lên bụi quán hoa đường. Qua sương trắng dậm phố phường úa thu.”
Kết thúc tập thơ với mấy câu: “ Lớn lên giữa núi xanh rì. Cỏ hoa như thể tứ chi cận kề. Sao ta biền biệt chưa về. Lưng đồi sim tím bốn bề chim ca.Dù muôn dặm có bao xa. Mà trong gang tấc vẫn là thiên thu.”
Khi nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc một số bài thơ của Phạm Thiên Thư thành ca khúc và phổ biến qua các giọng hát nổi tiếng thì công chúng biết nhiều đến thơ của ông.
Ca khúc Ngày Xưa Hoàng Thị với tiếng hát Thái Thanh đầu thập niên 1970 được giới học sinh sinh viên đón nhận nồng nhiệt. Thuở học trò, các chàng trai ai mà không có một lần theo đếm bước chân cô nữ sinh tan trường : “ Em tan trường về. Đường mưa nho nhỏ… Mười năm rồi Ngọ.Tình cờ qua đây.Cây xưa vẫn gầy.
Phơi nghiêng dáng đỏ”.
Thi sĩ cho biết đó là kỷ niệm đẹp, lãng mạn thời trai trẻ với một cô nữ sinh tên là Ngọ; tựa đề bài thơ là Ngày Xưa Hoàng Thị nên người ta đoán rằng cô ấy có họ là Hoàng Thị. Ông sinh năm 1940 tức tuổi Canh Thìn, cô gái ấy chắc là tuổi Nhâm Ngọ sinh năm 1942. Mấy chục năm sau, có một số nhân vật tự nhận mình là cô Ngọ năm xưa, tạo nên sự đồn đoán cũng vui.
Nếu đọc nguyên tác bài thơ và so sánh với lời cả bản Ngày Xưa Hoàng Thị thì thấy rằng nhạc sĩ đã lấy ý thơ và sửa đổi khá nhiều.
Kế tiếp Phạm Duy phổ thêm các bản Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng “ Rằng xưa có gã từ quan. Lên non tìm động hoa vàng ngủ say. “ Trong bài hát thì chữ “ Ngủ say” đổi thành “ Nhớ nhau.”
Bản Em Lễ Chùa Này thì nguyên tác bài thơ được giữ nguyên “ Đầu mùa xuân cùng em đi lễ. Lễ chùa này vườn nắng tung bay.Mùa hạ qua cùng em đi lễ. Trái mơ ngon đồi gió mơn man. Rồi mùa thu cùng em đi lễ. Có con chim đậu dưới gác chuông.Vào mùa đông cùng em đi lễ. Lễ chùa này một thoáng mưa bay Và ngoài sân vài cành khô gãy. Gió lung lay một nhánh lan gầy…”
Sau đó thì người em qua đời để lại nỗi tiếc thương cho chàng trai.
Nhạc sĩ Phạm Duy viết 10 bản Đạo Ca dựa vào thơ của thi sĩ Phạm Thiên Thư với tiếng hát Thái Thanh – đây cũng là các nhạc phẩm đặc biệt trong vườn hoa âm nhạc Việt Nam.
Thử đọc vài lời ca trong bài Đạo Ca là Pháp Thân: “ Xưa em làm kiếp chim. Chết mục trên đường nhỏ. Anh làm cội băng mai. Để tang em, chờ mấy thuở.”.
Sau năm 1975, thi sĩ Phạm Thiên Thư vẫn sống an nhiên tại Sài Gòn và tiếp tục làm thơ. Ông viết tập thơ Ru Con Bằng Sử Việt với mấy ngàn câu thơ lục bát kể từ thời Hồng Bàng và kết thúc với trận chiến thắng Đống Đa 1789 của vua Quang Trung- với cảm giác hào hùng còn đọng lại.
Mở đầu là : “À ơi! cho cháu lời ru. Cất từ cái thuở sương mù cha ông.Chim Hồng chim Lạc qua song.Bay qua Việt sử từng dòng là thơ.”
Mấy câu thơ tả về Hai Bà Trưng: “Mình voi hai vị nữ vương. Uy nghi giáp bạc giáp vàng như hoa. Giáo gươm nhật nguyệt sáng lòa. Điều quân toàn tướng đàn bà ngựa dong.”
Mấy câu tả về sự truyền bá Phật Giáo ở Việt Nam : “Đạo theo những cánh buồm cao. Du tăng Đông Độ ghé vào Giao Châu.Tạo nên nề nếp ban đầu. Càng yêu dân tộc càng sâu sức thiền.”
Ông còn viết cuốn Tự Điển Cười khoảng năm 2007 với 24 ngàn câu thơ tứ tuyệt, bạn bè được nghe ông đọc, nhưng chưa xuất bản.
Công việc đặc biệt của thi sĩ Phạm Thiên Thư là chuyển kinh Phật thành thơ. Ông đã viết cuốn Kinh Ngọc, Kinh Thơ, Kinh Hiền, Kinh Hiếu…
Mấy câu thơ trong Kinh Hiền : “Phật rằng kiếm cũng như lời. Một câu một nhát hại người như chơi. Kiếm thì hủy một thân thôi. Lời sai hại đến muôn đời mai sau.”
Mời đọc một đoạn văn Phạm Thiên Thư viết trong phần phụ lục tập thơ Kinh Ngọc để biết thêm tư duy của ông trong những lúc làm thơ: “Sự chết không phải là sự trở về mà là sự ra đi đột biến, sự vượt cầu vào mây khói. Cây cầu lửng như là dấu nối ngắn ngủi giữa hai đầu của sự vô cùng – là một ảo giác hiện nổi lên giữa vô cùng tím ngắt cỏ hoa. Cỏ hoa là hiện thân của vô cùng vi diệu. Kẻ yêu cỏ hoa là kẻ đi vào vô cùng. Tình yêu là chân tướng của vô cùng – chim non trong hốc cây – Mẹ dậy tiếng hót trìu mến.”
Theo nhận xét của giới phê bình văn học thì thi sĩ Phạm Thiên Thư là một đóa hoa Thiền trong vườn thi ca Việt Nam. Ông đưa chất Thiền Phật giáo vào thơ một cách tài tình. Thơ của ông vừa Thiền vừa Tình, ông lãng mạn hóa Thiền và thăng hoa Tình với chất Thiền.
Có thể đối với giới luật của Phật Giáo thì Tình sẽ tạo nên nghiệp chướng; nhưng đối với người thường thì Tình yêu thăng hoa cũng làm đẹp cuộc sống trần tục. Do đó thơ của Phạm Thiên Thư là món ăn tinh thần đặc biệt cho giới thưởng ngoạn.
Thơ của Phạm Thiên Thư đạt cả hai điều là Phẩm và Lượng. Bên cạnh những câu thơ lục bát mang vẻ mới mẻ thập niên 1970, ông còn viết nhiều đề tài khác với tổng cộng mấy chục ngàn câu thơ. Sức sáng tác của ông thật bền bỉ.
Giã biệt thi sĩ Phạm Thiên Thư- thế hệ học sinh sinh viên đầu thập niên 1970 ở Sài Gòn đã từng nghe và yêu thích các bài hát do nhạc sĩ Phạm Duy phổ từ thơ của ông như Ngày Xưa Hoàng Thị, Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng… mà lòng bồi hồi tưởng niệm ông.
Xin ghi lại hai câu thơ cung kính tiễn biệt ông: “ Mai anh chết dưới cội đào. Khóc anh xin nhỏ lệ vào thiên thu.”
California , ngày 7 tháng 5, 2026
