Một phiên xử đặc biệt tại Sài Gòn không chỉ đơn thuần là câu chuyện luật pháp, mà còn gợi lên nhiều tranh luận về cách định nghĩa “khủng bố” và cách guồng máy tư pháp gửi đi thông điệp của mình…
Một phiên xử dự trù diễn ra vào giữa tháng 5 năm 2026 tại Sài Gòn – Việt Nam đang thu hút sự chú ý, khi liên quan đến một tổ chức từ lâu đã bị liệt vào danh sách “khủng bố” theo cách gọi của nhà chức trách. Theo thông báo của Tòa án nhân dân Sài Gòn , vụ án đối với ông Đào Minh Quân, 74 tuổi, mang quốc tịch Việt Nam – Hoa Kỳ, cùng 5 bị cáo khác sẽ được đưa ra xét xử trong hai ngày 14 và 15 tháng 5 năm 2026 tại Trại tạm giam B34, xã Nhuận Đức, Sài Gòn.
Theo cáo trạng, ông Đào Minh Quân bị xác định là người đứng đầu tổ chức “Chính phủ quốc gia Việt Nam lâm thời”, một tổ chức đã bị Bộ Công an Việt Nam công bố là “khủng bố” từ năm 2018. Tổ chức này được cho là thành lập từ năm 1991 tại tiểu bang California, Hoa Kỳ, với tiền thân là “Tân Dân Chủ”. Cùng bị đưa ra xét xử còn có các cá nhân gồm Phạm Lisa (47 tuổi), Huỳnh Thị Thắm (45 tuổi), Đào Kim Quang (73 tuổi), Lâm Ái Huệ (58 tuổi) và Hà Xuân Nghiêm (63 tuổi).
Các bị cáo bị truy tố theo Điều 113 và Điều 109 Bộ luật Hình sự, với các tội danh “khủng bố nhằm chống chính quyền” và “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền”. Tòa án cho biết, nếu đến ngày xét xử các bị cáo không có mặt thì sẽ bị xem như từ chối quyền tự bào chữa, và phiên xử có thể tiến hành vắng mặt theo quy định.
Nhìn vào cách sắp xếp vụ án, không khó nhận ra đây không phải là lần đầu tiên tổ chức này bị đưa ra trước vành móng ngựa. Trước đó, vào tháng 4 năm 2017, nhà chức trách Việt Nam đã bắt giữ 15 người bị cho là thành viên của cùng tổ chức, và sau đó Tòa án nhân dân Sài Gòn đã tuyên các mức án từ 4 đến 16 năm tù. Việc lặp lại một kịch bản gần như tương tự, chỉ khác danh sách bị cáo, cho thấy đây là một chuỗi xử lý có tính hệ thống hơn là một sự việc riêng lẻ.
Tuy nhiên, điều đáng nói không chỉ nằm ở nội dung pháp lý mà còn ở cách thức tổ chức phiên xử. Địa điểm được chọn là Trại tạm giam B34, thay vì một phòng xử án công khai như thường lệ. Điều này làm dấy lên câu hỏi về mức độ minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin của công chúng, nhất là khi vụ án gắn với những khái niệm nhạy cảm như “khủng bố” và “lật đổ chính quyền”.
Ở góc độ luật pháp, việc áp dụng những điều khoản nặng như Điều 113 và 109 Bộ luật Hình sự không phải chuyện lạ. Nhưng chính cách gán nhãn “khủng bố” cho một tổ chức đặt trụ sở ở nước ngoài, hoạt động phần lớn qua mạng và các tuyên bố chính trị, lại là điểm khiến dư luận quốc tế thường đặt dấu hỏi. Trong nhiều hệ thống pháp lý, “khủng bố” thường đi liền với hành vi bạo lực cụ thể nhằm gây hoảng loạn trong xã hội. Còn trong trường hợp này, ranh giới giữa hoạt động chính trị cực đoan và hành vi khủng bố dường như được xác định theo một chuẩn mực riêng.
Càng gán cho một tổ chức cái nhãn nặng nề như vậy, thì dư luận càng trông đợi một tiến trình xét xử minh bạch, có tranh tụng rõ ràng và thuyết phục. Nhưng đây phiên xử lại diễn ra vắng mặt bị cáo, tại một địa điểm hạn chế tiếp cận, thì chính tính thuyết phục đó lại bị đặt vào thế khó có sự minh bạch.
Không thể phủ nhận rằng bất kỳ quốc gia nào cũng có quyền bảo vệ an ninh chính trị của mình. Nhưng cách thực hiện quyền đó mới là điều quyết định mức độ đáng tin của hệ thống pháp lý. Một phiên xử càng nhạy cảm thì càng cần ánh sáng của sự công khai. Ngược lại, nếu mọi việc chỉ diễn ra theo một kịch bản đã định sẵn, thì bản án, dù nặng đến đâu cũng khó tránh khỏi cuộc tranh cãi cho một kết luận đã có từ trước.
Với vụ án lần này, câu hỏi không chỉ là các bị cáo có tội hay không, mà còn là cách guồng máy tư pháp Việt Nam thể hiện khả năng thuyết phục của mình trước công luận trong nước và quốc tế.
NGƯỜI QUAN SÁT
