Lần đầu tiên sau ba mươi năm kể từ ngày Tòa án Quốc tế về Luật Biển đi vào hoạt động, Việt Nam có một đại diện đắc cử vào chức vụ thẩm phán của ITLOS. Với số phiếu cao nhất trong khu vực Á Châu – Thái Bình Dương, bà Nguyễn Thị Lan Anh đã ghi dấu một cột mốc mới đối với vị thế pháp lý và hoạt động ngoại giao của Việt Nam trên trường quốc tế…
Ngày 18 tháng 6 năm 2026 đánh dấu một cột mốc đáng chú ý trong sinh hoạt đối ngoại và tiến trình hội nhập vào hệ thống pháp lý quốc tế của Việt Nam khi bà Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Viện trưởng Học viện Ngoại giao, chính thức được bầu làm thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển nhiệm kỳ 2026-2035. Cuộc bỏ phiếu được tiến hành tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở thành phố New York, Hoa Kỳ, trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 36 của các quốc gia thành viên Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982. Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Việt Nam, bà Nguyễn Thị Lan Anh đã giành được số phiếu cao nhất trong nhóm ứng cử viên thuộc khu vực Á Châu – Thái Bình Dương.
Đây là lần đầu tiên kể từ khi Tòa án Quốc tế về Luật Biển chính thức đi vào hoạt động vào năm 1996, Việt Nam mới có một đại diện được bầu vào cơ quan tài phán quốc tế quan trọng này. Kết quả nói trên được nhiều người đánh giá là một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt đối với vị thế của Việt Nam trong lãnh vực công pháp quốc tế nói chung và luật biển quốc tế nói riêng.
Tòa án Quốc tế về Luật Biển được thành lập theo quy định của Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982 và bắt đầu hoạt động từ năm 1996 với trụ sở đặt tại thành phố Hamburg của Đức. ITLOS có nhiệm vụ giải quyết các tranh chấp liên quan đến việc diễn giải và áp dụng Công ước Luật Biển bằng con đường tài phán, qua đó góp phần duy trì trật tự pháp lý trên biển và khuyến khích việc giải quyết tranh chấp bằng luật pháp quốc tế thay vì sử dụng sức mạnh quân sự hay các biện pháp cưỡng ép.
Theo quy định, ITLOS gồm 21 vị thẩm phán độc lập đến từ nhiều hệ thống luật pháp và khu vực địa lý khác nhau trên thế giới. Tại Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước Luật Biển lần thứ 36, bảy vị thẩm phán mới đã được bầu cho nhiệm kỳ 2026-2035, bao gồm đại diện của Việt Nam, Ghana, Tunisia, Nga, Hòa Lan, Ấn Độ và Brazil. Các vị thẩm phán này sẽ chính thức bắt đầu nhiệm kỳ từ tháng 10 năm 2026.
Việc bà Nguyễn Thị Lan Anh được bầu vào ITLOS không chỉ mang ý nghĩa cá nhân mà còn phản ánh sự nhìn nhận của cộng đồng quốc tế đối với những đóng góp của Việt Nam trong việc đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật trên biển. Trong nhiều năm qua, Việt Nam vẫn nhất quán khẳng định lập trường giải quyết các tranh chấp trên biển bằng biện pháp hòa bình, dựa trên nền tảng luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982. Lập trường đó đã nhiều lần được Hà Nội nhấn mạnh tại các diễn đàn khu vực và quốc tế.
Nhiều nhà phân tích cho rằng kết quả cuộc bầu cử lần này cũng phản ánh uy tín ngày càng gia tăng của giới chuyên gia pháp lý Việt Nam trên trường quốc tế. Trong bối cảnh những vấn đề liên quan đến biển cả và đại dương ngày càng trở nên phức tạp, từ tranh chấp chủ quyền, khai thác tài nguyên cho đến việc bảo vệ môi sinh biển, vai trò của các định chế tài phán quốc tế như ITLOS ngày càng trở nên quan trọng hơn.
Đáng chú ý, bà Nguyễn Thị Lan Anh không phải là một gương mặt xa lạ trong giới nghiên cứu công pháp quốc tế. Trước khi được bầu làm thẩm phán ITLOS, bà là Phó Viện trưởng Học viện Ngoại giao, đồng thời tham gia nhiều diễn đàn học thuật và pháp lý quốc tế liên quan đến luật biển. Việc giành được số phiếu cao nhất trong khu vực Á Châu – Thái Bình Dương cũng cho thấy sự tín nhiệm rộng rãi mà cộng đồng quốc tế dành cho ứng cử viên của Việt Nam.
Nhìn ở góc độ rộng hơn, sự kiện này mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một cuộc bầu cử nhân sự thông thường. Trong một thế giới mà các tranh chấp trên biển ngày càng gia tăng và cuộc tranh giành ảnh hưởng giữa các cường quốc ngày càng phức tạp, luật pháp quốc tế đang trở thành một trong những công cụ quan trọng nhất nhằm duy trì hòa bình và ổn định. Những phán quyết của các cơ quan tài phán quốc tế có thể không giải quyết ngay tức khắc mọi bất đồng, nhưng chúng tạo ra những chuẩn mực và nguyên tắc chung mà các quốc gia cần phải cân nhắc khi hành xử.
Lịch sử đã nhiều lần cho thấy sức mạnh quân sự hay ưu thế kinh tế không phải lúc nào cũng bảo đảm được sự ổn định lâu dài. Trái lại, một trật tự được xây dựng trên nền tảng luật pháp quốc tế mới chính là cơ sở giúp giảm thiểu nguy cơ xung đột và tạo ra một môi trường hợp tác bền vững. Chính vì vậy, việc lần đầu tiên Việt Nam có đại diện tại Tòa án Quốc tế về Luật Biển không chỉ là niềm hãnh diện của ngành ngoại giao và giới luật gia trong nước mà còn là bằng chứng cho thấy tiến trình hội nhập ngày càng sâu rộng của Việt Nam vào hệ thống điều hành toàn cầu.
NGƯỜI QUAN SÁT
