Đề nghị “khơi thông vàng trong dân” lại được nhắc tới tại nghị trường, kéo theo nhiều tranh luận: đây là một giải pháp kinh tế hợp lý hay là dấu hiệu cho thấy tài sản của người dân tiếp tục bị dòm ngó?…
Ngày 21/4/2026, trong phiên thảo luận đợt hai của kỳ họp thứ nhất Quốc Hội CSVN khóa XVI tại Hà Nội, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa, thuộc đoàn Vĩnh Long, đã đưa ra một nhận định đáng chú ý: một lượng tài sản rất lớn trong dân, đặc biệt là vàng, vẫn còn nằm ngoài hệ thống tài chánh. Dẫn lại số liệu kinh tế năm 2025, bà Thoa cho biết tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng vào khoảng 7 triệu tỷ đồng, trong khi tiền ký thác của dân chúng vào hệ thống ngân hàng ước chừng 8 triệu tỷ đồng, chiếm gần một nửa tổng nguồn vốn. Tuy nhiên, theo bà, vẫn còn một phần tài sản đáng kể chưa được “khơi thông”, nhất là vàng tích trữ trong dân.
Trước đó, vào tháng 10/2025, đại biểu Thạch Phước Bình, cũng thuộc đoàn Vĩnh Long, từng dẫn số liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới, cho rằng người dân Việt Nam đang nắm giữ khoảng 400 đến 500 tấn vàng, tương đương 35 đến 40 tỷ Mỹ kim, tức gần 8% tổng sản lượng quốc nội. Ông Bình nhấn mạnh rằng phần lớn số vàng này đang nằm yên trong két sắt, chưa được chuyển hóa thành nguồn vốn phục vụ cho nền kinh tế. Từ những con số đó, các đại biểu đề nghị nhà nước cần có biện pháp để đưa nguồn lực này vào hệ thống tài chánh, thông qua việc phát triển các kênh đầu tư chính thức, an toàn và dễ tiếp cận hơn.
Nghe qua, lập luận này có vẻ xuôi tai. Một nền kinh tế đang phát triển luôn cần vốn, và việc tận dụng nguồn lực trong dân không phải là điều mới mẻ. Nhưng vấn đề nằm ở cách nhìn và cách làm. Khi những con số về vàng trong dân được nhắc đi nhắc lại với tần suất dày đặc, người ta khó tránh khỏi thắc mắc: tại sao con mắt chính sách cứ chăm chăm nhìn vào két sắt của dân, thay vì nhìn vào những điểm nghẽn khác trong guồng máy kinh tế?
Thực tế, việc người dân nắm giữ vàng không phải là chuyện tình cờ. Đó là kết quả của một quá trình lâu dài, trong đó niềm tin vào các kênh đầu tư chính thức đã nhiều lần bị thử thách. Từ những cơn sốt rồi đóng băng của địa ốc, những biến động thất thường của thị trường chứng khoán, cho đến các vụ việc liên quan trái phiếu doanh nghiệp, không ít người đã rút ra một bài học đơn giản: giữ vàng trong tay có thể không sinh lời cao, nhưng ít ra cũng không bốc hơi chỉ sau một đêm. Trong hoàn cảnh đó, kêu gọi họ “đưa vàng vào hệ thống” mà không giải quyết tận gốc vấn đề niềm tin chẳng khác nào bảo người ta rời khỏi nơi trú ẩn trong khi cơn giông vẫn còn vần vũ phía trước.
Một điểm đáng chú ý khác là cách dùng chữ “khơi thông nguồn lực”. Nghe thì nhẹ nhàng, tích cực, nhưng nếu không được thiết kế cẩn thận, rất dễ bị hiểu theo hướng can thiệp sâu hơn vào tài sản riêng tư. Lịch sử kinh tế Việt Nam từng chứng kiến không ít lần chính sách đổi thay đột ngột khiến người dân lãnh đủ hậu quả. Vì vậy, mỗi khi có đề nghị “huy động” tài sản trong dân, phản ứng dè dặt gần như là điều khó tránh.
Câu hỏi cần đặt ra là: nếu vàng trong dân thực sự là một nguồn lực lớn, tại sao nó không tự chảy vào nền kinh tế qua các kênh thị trường? Câu trả lời có lẽ nằm ở chỗ những kênh đó chưa đủ hấp dẫn hoặc chưa đủ an toàn. Trong một môi trường mà rủi ro chính sách vẫn còn lơ lửng, việc giữ tài sản dưới dạng vàng không chỉ là một chọn lựa tài chánh, mà còn là cách tự vệ.
Việc liên tục nhấn mạnh vào quy mô vàng trong dân mà không đi kèm với cam kết mạnh mẽ về cải tổ thể chế, minh bạch hóa thị trường và bảo vệ người đầu tư, dễ tạo cảm giác rằng gánh nặng phát triển đang được đẩy dần về phía dân chúng. Nói cách khác, thay vì làm cho chiếc bánh kinh tế lớn hơn bằng cải cách, người ta lại tìm cách chia thêm phần từ chiếc bánh mà người dân đang giữ.
Không ai phủ nhận rằng việc đưa nguồn lực nhàn rỗi vào sản xuất, kinh doanh là điều cần thiết. Nhưng cách làm quan trọng không kém mục tiêu. Nếu chính sách được xây dựng trên nền tảng tôn trọng quyền tư hữu và củng cố niềm tin, dòng vốn sẽ tự tìm đến nơi hiệu quả. Ngược lại, nếu nó mang màu sắc ép buộc, dù chỉ là gián tiếp, thì kết quả có thể đi ngược lại: tài sản không những không chảy vào hệ thống, mà còn tìm đường rút ra khỏi đó.
Trong câu chuyện này, vàng chỉ là biểu tượng. Điều thật sự cần được “khơi thông” không phải là những thỏi kim loại nằm yên trong két sắt, mà là niềm tin của người dân vào hệ thống tài chánh. Và niềm tin, như ai cũng hiểu, không thể kêu gọi mà có. Nó phải được gây dựng qua thời gian, bằng những chính sách nhất quán và một môi trường mà người dân cảm thấy tài sản của mình được bảo vệ, chứ không phải lúc nào cũng bị đặt trong tầm ngắm.
NGƯỜI QUAN SÁT
