Có những cuộc gặp gỡ trong đời tưởng như tình cờ, nhưng kỳ thực là nhân duyên đã được sắp đặt từ rất lâu. Có những con người khi còn hiện diện giữa trần gian thì âm thầm, lặng lẽ, nhưng khi nằm xuống, khoảng trống để lại mới khiến ta bàng hoàng nhận ra rằng, một phần ký ức chung đã vĩnh viễn khép lại.
Với tôi, nhà báo Nguyễn Xuân Nam là một con người như thế.
Ngày mùng Ba Tết năm Canh Ngọ 1990, trong tiết xuân còn vương mùi hương trầm và tiếng chuông chùa ngân nhẹ, tôi đến Tu Viện Kim Sơn tại thành phố Watsonville để lễ Phật đầu năm. Sau thời kinh ngắn, tôi ngồi dùng tô bún riêu chay do các sư cô khoản đãi. Trong không gian giản dị ấy, tôi gặp anh Nguyễn Xuân Nam đang ngồi đối diện.
Chúng tôi trò chuyện rất tự nhiên, hỏi thăm nhau vài câu về nơi cư ngụ, rồi cùng bật cười khi phát hiện cả hai đều từ San Jose về chùa đón xuân, mừng Tết. Khi ấy, chúng tôi chưa biết rằng cuộc gặp gỡ giữa hai tô bún nóng ấy sẽ mở ra một tình thân kéo dài hơn ba thập niên, gắn liền với báo chí, truyền thông, Phật pháp và những nẻo đường thiện nguyện.
Một thời gian sau, tôi tình cờ gặp lại anh tại Santa Clara Fairground trên đường Tully trong dịp hội chợ cộng đồng. Lần này, anh đến với tư cách người làm báo đi lấy tin, còn tôi đảm trách vai trò MC cho một chương trình văn nghệ. Cuộc hội ngộ giữa chốn đông người khiến cả hai đều vui mừng. Chúng tôi ngồi lại uống nước giải khát trong lều nghệ sĩ, nói chuyện nhiều hơn, sâu hơn.
Bấy giờ, chữ nghĩa vẫn còn được trân trọng, chưa bị cuốn trôi quá nhanh bởi vòng xoáy mưu sinh. Anh cầm bút với niềm tin nghiêm cẩn của một người làm báo, còn tôi khi ấy vẫn đang theo đuổi con đường học vấn, nhưng cả hai đều có chung một lý tưởng: dấn thân cho sinh hoạt cộng đồng người Việt hải ngoại.
Trong câu chuyện ấy, anh Nguyễn Hữu Lục, một cư sĩ Phật giáo và phó ban tổ chức hội chợ bước vào. Anh quen cả anh Nam và tôi, thế là ba người nói chuyện rất ăn ý. Cũng từ đó, tôi biết anh Nam chính thức dấn thân vào nghề báo với tờ Thị Trường Tự Do, vào đầu thập niên 90 của thế kỷ XX.
Khi tôi đảm nhận vai trò chủ bút tờ Hoa Cành Nam, hậu thân của Nam Đồng Thư Xã phát hành nội bộ, đó là dịp để tôi và anh Nguyễn Xuân Nam trao đổi nhiều hơn về nghề báo, về trách nhiệm của chữ nghĩa, về sự mong manh của sự thật giữa đời sống nhiều biến động.
Chúng tôi gặp nhau thường xuyên trong sinh hoạt người Việt hải ngoại, nơi báo chí, văn hóa, nghệ thuật và truyền thông dần trở thành trung tâm kết nối cộng đồng, nơi những người Việt xa quê mang theo ký ức cũ, mang theo tiếng Việt còn nguyên vẹn trong tim.
Tôi nhỏ hơn anh Nam một tuổi nên rất dễ trao đổi quan điểm, cách sống trong xã hội mới. Anh hút thuốc rất nhiều, điều đó đôi lúc làm tôi khó chịu, nhưng mỗi khi nói đến Phật pháp, anh lại trở nên hăng say, nhiệt tâm, sẵn sàng đóng góp không mệt mỏi.
Khi anh khởi xướng chương trình radio Phố Đêm, anh mời tôi cộng tác cùng anh Thái Quốc Hùng, phụ trách mục “Food for Thought” trong suốt sáu, bảy năm. Sau đó, khi anh sáng lập nhật báo Calitoday, anh mời tôi làm Chủ biên mảng văn hóa, xã hội. Rồi khi xây dựng chương trình truyền hình Việt Nam 1, tôi đảm nhận vai trò bình luận hằng ngày trong suốt hơn 14 năm liên tục.
Năm 2002, chúng tôi cùng nhau xây dựng Hội Cư Sĩ Phật Tử Bắc California. Anh Tony Đinh làm Hội trưởng, anh Nguyễn Hữu Lục làm Hội phó, tôi giữ vai trò Thư ký, còn Nguyễn Xuân Nam phụ trách Ngoại vụ kiêm Truyền thông.
Sự kiện hi hữu của sinh hoạt này là Đại lễ Phật Đản năm 2008, tổ chức tại Andrew Hill High School, một đại lễ quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại Hải Ngoại, quy tụ hàng trăm chư tôn đức Tăng Ni và hàng chục ngàn đồng bào Phật tử. Sự kiện ấy trở thành dấu mốc không thể quên, thôi thúc tôi viết cuốn “Y Phật Ước Mưa” để ghi nhận công lao của tất cả những con người âm thầm phụng sự, trong đó có anh Nguyễn Xuân Nam.
Chúng tôi còn cùng nhau thành lập nhóm Tình Ấm Mùa Đông, với anh Thái Quốc Hùng, Nguyễn Xuân Nam, Lê Thị Cẩm Vân và Nguyễn Hồng Dũng, chuyên làm thiện nguyện như giúp nạn nhân bạo hành, học sinh vô gia cư, lo hòm cho người quá cố, gây quỹ cứu giúp bão Ketsana tại Phi Luật tân cùng lụt lội tại Việt nam và nhiều công tác âm thầm khác. Trong mọi việc ấy, Nguyễn Xuân Nam luôn là người sẵn sàng đứng mũi chịu sào.
Cuộc tranh đấu cho sự kiện Tăng Ni Làng Mai chính thức tu học tại Bát Nhã Monastery tỉnh Lâm Đồng, Việt nam là một dấu ấn khác. Khi chính quyền địa phương dùng các biện pháp cưỡng bức, cắt điện, nước, gây áp lực để buộc tu sĩ rời đi vào tháng 9 năm 2009, anh Nguyễn Xuân Nam, với tư cách Chủ nhiệm hệ thống Calitoday, cùng chúng tôi thức suốt nhiều đêm trong gần một tháng để chuyển thông tin đến các tổ chức nhân quyền quốc tế, lên tiếng cho tự do tôn giáo.
Chúng tôi còn cùng nhau đi Ấn Độ, với anh Nguyễn Xuân Nam, Thái Quốc Hùng và Nguyễn Hồng Dũng, thực hiện bộ phim “Sông Hằng Huyền Bí”, ghi lại Tứ Động Tâm và các thánh tích Phật giáo tại Ấn Độ, Nepal và Thái Lan.
Những năm ấy, Hệ Thống Calitoday tổ chức Đại Nhạc Hội hằng năm, quy tụ hàng ngàn khán giả. Anh Nam thường nhờ tôi làm MC và đại diện tờ báo cảm ơn đồng hương, một kỷ niệm mà tôi luôn trân trọng ghi nhớ.
Khi Trung tâm Anh ngữ Nguyễn Phú Lâm ngưng hoạt động, anh Nam và tôi cùng mở Trung tâm Giáo dục Phù Đổng. Anh giao cho tôi trách nhiệm Hiệu trưởng từ năm 2015, cho đến khi đại dịch COVID-19 năm 2021 buộc trung tâm phải đóng cửa.
Đó là những ký ức vui buồn không thể phai mờ. Nguyễn Xuân Nam là người kiên nhẫn và bản lĩnh, đi trọn con đường báo chí đến hơi thở cuối cùng. San Jose ngày càng đông người Việt, sinh hoạt cộng đồng ngày càng phong phú, nhưng áp lực lên vai người làm báo cũng ngày càng nặng nề. Tuy nhiên với cá tính anh, càng cam go anh càng dấn thân, không chịu khuất phục.
Từ năm 2022 trở đi, bệnh tật ập đến. Anh thay đổi nhiều về sức khỏe. Cơn đột biến khiến anh phát âm khó tròn chữ, đi đứng chậm chạp, sinh hoạt trở nên nặng nề nhưng anh vẫn cố gắng xuất hiện trước công chúng, trên truyền hình, trong các đại lễ. Đó là nỗ lực phi thường và niềm đam mê đến tận cùng.
Trước Mùa Giáng Sinh 2025 khi tôi đang tham dự tang lễ của một người bào đệ phương xa thì nghe tin anh Nguyễn Xuân Nam vừa từ giã cõi đời. Tôi hơi bàng hoàng vì tháng trước tôi ghé thăm anh, dù đau yếu mà vẫn ngồi ghế xe lăn viết bài cho số báo kịp ra hôm sau, nghĩ tới đó tôi không kìm được nước mắt liền chắp tay cầu nguyện cho người em trước mặt và người anh phương xa, mong cả hai sớm siêu thoát nơi miền Phật quốc.
Mỗi người đến với đời đều mang một sứ mệnh. Tôi tin rằng Nguyễn Xuân Nam là một phần ký ức không thể thay thế của truyền thông Việt ngữ tại San Jose. Những đóng góp của anh, dù đôi khi không thuận tai người nghe, vẫn xứng đáng được ghi nhận hết sức trân trọng.
Xin tiễn biệt anh Nam. Mong rằng thần thức anh thấu rõ lời Phật dạy:
“Nhất thiết hữu vi pháp,
Như mộng huyễn bào ảnh,
Như lộ diệc như điện,
Ưng tác như thị quán.”
Để anh mỉm cười nhìn lại cõi Sa Bà, nơi hơn thua được mất cuối cùng cũng tan như sương thu trên đầu ngọn cỏ.
Ngày nào chúng ta lập trang Cõi Vĩnh Hằng chấm net, (www.coivinhhang.net) ngờ đâu hôm nay anh đã thực sự an trú thiên thu nơi ấy.
Toàn thể những ai từng cầm tờ Nhật Báo Calitoday, từng nghe tiếng nói từ Truyền Hình Việt Nam 1 (www.truyenhinhvietnam1) sẽ mãi nhớ đến Nguyễn Xuân Nam. Riêng tôi, Nguyễn Hồng Dũng, xin nhất tâm niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đà, cầu mong hương linh anh vãng sanh Tịnh Độ.
Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng
