Từ căn cứ bí mật Lop Nur cho tới những phi cơ không người lái gần eo biển Đài Loan, Trung Quốc đang âm thầm mở rộng khả năng quân sự. Cùng lúc đó, Bắc Kinh tổ chức Diễn đàn Hương Sơn giữa lúc sự cạnh tranh với Hoa Kỳ và tình hình căng thẳng trong khu vực ngày càng nóng bỏng…
Trung Quốc đang phát đi nhiều dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh tiếp tục đầu tư mạnh vào khả năng quân sự thế hệ mới, từ việc mở rộng căn cứ thử nghiệm phi cơ tại Lop Nur ở Tân Cương cho tới việc tổ chức Diễn đàn Hương Sơn trong lúc tình hình tại Đài Loan, Biển Đông và quan hệ Trung-Mỹ tiếp tục căng thẳng.
Cụ thể tại Lop Nur, một trong những khu vực quân sự bí mật nhất của Trung Quốc ở miền tây Tân Cương, những hình ảnh vệ tinh thương mại mới cho thấy công tác xây dựng đang diễn ra với một tốc độ đáng chú ý. Theo phân tích của The War Zone công bố ngày 28/8/2026, hình ảnh do Planet Labs chụp ngày 27/8 cho thấy căn cứ thử nghiệm hàng không này đã xuất hiện bốn nhà chứa phi cơ lớn, những đường lăn mới, khu vực quay đầu phi cơ và hạ tầng có thể liên quan tới kho nhiên liệu. Damien Symon, một nhà nghiên cứu tình báo địa không gian, nhận định những công trình mới sẽ làm gia tăng đáng kể khả năng vận hành phi cơ và duy trì các hoạt động thử nghiệm với cường độ cao.
Lop Nur vốn không phải là một căn cứ không quân thông thường. Khu vực này gắn liền với chương trình nguyên tử của Trung Quốc và từng là nơi Bắc Kinh thực hiện vụ thử bom nguyên tử đầu tiên vào năm 1964. Vì nằm giữa một vùng sa mạc rộng lớn, cách xa những trung tâm dân cư, căn cứ này có lợi thế đặc biệt cho việc thử nghiệm các hệ thống quân sự nhạy cảm. Đường băng của cơ sở dài khoảng 16.400 feet, tức hơn 5 cây số, thuộc loại rất dài đối với một cơ sở thử nghiệm quân sự. Chính vì vậy, nơi đây thường được giới quan sát ví von như “Area 51” của Trung Quốc.
Điều khiến Lop Nur được chú ý nhiều hơn trong thời gian gần đây là sự xuất hiện của những nguyên mẫu phi cơ chiến đấu thế hệ mới. Năm 2025, hình ảnh vệ tinh đã ghi nhận hai thiết kế phi cơ tàng hình thường được giới quan sát gọi là J-36 và J-XDS, hay J-50, tại khu vực này. Air & Space Forces Magazine cho biết J-36 và J-50 lần lượt được phát hiện tại Lop Nur vào tháng 8 và tháng 9/2025. Những chiếc phi cơ này được cho là thuộc chương trình phát triển chiến đấu cơ thế hệ thứ sáu, mặc dù tên gọi chính thức cùng những thông số kỹ thuật vẫn chưa được Bắc Kinh công bố đầy đủ.
Đến tháng 9/2026, quy mô của những công trình mới càng khiến giới phân tích đặc biệt chú ý. South China Morning Post ngày 6/9 dẫn lời Andreas Rupprecht, một chuyên gia về không quân Trung Quốc, cho rằng Lop Nur có khả năng trở thành một trung tâm thử nghiệm mới của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc dành cho các phi cơ thế hệ cao cấp. Tuy nhiên, một chuyên gia khác được SCMP dẫn lời cũng cảnh cáo rằng không nên vội kết luận toàn bộ cơ sở mới đều phục vụ cho một chương trình phi cơ cụ thể cho tới khi các công trình hoàn tất. Đây là một điểm rất đáng lưu ý, bởi những suy đoán về H-20, loại oanh tạc cơ tàng hình chiến lược mà Trung Quốc đã phát triển trong nhiều năm, hiện vẫn chưa có bằng chứng công khai đủ mạnh để xác nhận nó đang được thử nghiệm tại Lop Nur.
Nếu Lop Nur cho thấy chiều sâu về kỹ thuật quân sự của Trung Quốc, thì những căn cứ gần eo biển Đài Loan lại cho thấy cách Bắc Kinh chuẩn bị cho một kịch bản xung đột thực tế hơn. Reuters hồi tháng 3/2026 dẫn một báo cáo của Mitchell Institute for Aerospace Studies cho biết Trung Quốc đã bố trí hơn 200 chiến đấu cơ J-6 cũ được cải biến thành phi cơ không người lái tại sáu căn cứ gần eo biển Đài Loan, gồm năm căn cứ ở Phúc Kiến và một căn cứ ở Quảng Đông. J-6W có thể được sử dụng làm mục tiêu bay, phi cơ nghi binh hoặc phương tiện tấn công với số lượng lớn, buộc hệ thống phòng không đối phương phải tiêu hao những hỏa tiễn đánh chặn có giá thành rất cao.
Điều này cho thấy Trung Quốc không chỉ đặt cược vào những võ khí tối tân như phi cơ tàng hình thế hệ mới. Bắc Kinh đồng thời tận dụng những khí tài cũ, cải biến chúng thành phương tiện không người lái với phí tổn thấp hơn. Trong một cuộc xung đột, một số lượng lớn UAV giá rẻ có thể tạo thành một “cơn bão mục tiêu”, gây nhiễu hệ thống phòng không và mở đường cho những loại võ khí nguy hiểm hơn. J. Michael Dahm, chuyên gia cao cấp của Mitchell Institute, ước tính Trung Quốc đã chuyển đổi hơn 500 phi cơ loại này thành UAV, trong đó hơn 200 chiếc được bố trí tại các căn cứ gần eo biển Đài Loan.
Cùng lúc đó, Bắc Kinh đang chuẩn bị một sân khấu ngoại giao-quân sự lớn tại thủ đô. Ngày 15/9/2026, Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 sẽ khai mạc tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Bắc Kinh và kéo dài tới ngày 17/9. Theo chương trình chính thức, diễn đàn năm nay mang chủ đề “Xây dựng đồng thuận về ổn định, cùng thúc đẩy quản trị an ninh”, với những phiên thảo luận về trật tự quốc tế, ổn định chiến lược, các cuộc xung đột trong khu vực, an ninh Á châu-Thái Bình Dương, an ninh hàng hải, kỹ thuật quân sự mới và an ninh không gian.
Reuters ngày 14/9 cho biết hàng trăm viên chức quân sự, nhà ngoại giao và học giả từ nhiều quốc gia dự trù tham dự. Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân được dự kiến khai mạc diễn đàn và thúc đẩy thông điệp về hợp tác quốc tế trong một thế giới đa cực, đồng thời có thể đưa ra những lời chỉ trích gián tiếp nhắm vào Hoa Kỳ và các đồng minh. Tuy nhiên, giới ngoại giao cho rằng Bắc Kinh có thể tiết chế mức độ công kích Washington vì Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến tới Washington vào cuối tháng này để gặp Tổng thống Donald Trump. Nhật Bản, trong bối cảnh quan hệ Bắc Kinh-Tokyo đang căng thẳng, có thể trở thành đối tượng bị chỉ trích trực diện hơn.
Đáng chú ý, Hoa Kỳ dự kiến cử Cynthia Carras, viên chức phụ trách Trung Quốc, Đài Loan và Mông Cổ tại Ngũ Giác Đài, dẫn đầu phái đoàn. Việt Nam sẽ cử Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang tham dự, trong khi Malaysia được đại diện bởi Thứ trưởng Quốc phòng Adly Zahari. Đài Loan không tham dự diễn đàn. Reuters cho biết hòn đảo này hồi tháng trước đã tổ chức những cuộc tập trận quân sự và dân sự nhằm chuẩn bị cho khả năng Trung Quốc tấn công.
Một chủ đề khác cũng được theo dõi sát tại Hương Sơn là chiến dịch thanh lọc chống tham nhũng trong quân đội Trung Quốc. Chủ tịch Tập Cận Bình đã tiến hành một chiến dịch quy mô lớn nhằm loại bỏ nhiều viên chức quân sự cao cấp. Reuters nhận định diễn đàn năm nay sẽ tạo cơ hội cho những phái đoàn quốc phòng ngoại quốc quan sát ảnh hưởng của các cuộc thanh lọc này đối với cơ cấu lãnh đạo Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, đặc biệt khi Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ diễn ra vào năm tới và có thể định hình thế hệ lãnh đạo mới của Quân ủy Trung ương.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
