Trung Đông lại dậy sóng khi phía Iran xác nhận ông Ali Larijani đã thiệt mạng sau một đợt oanh kích dữ dội. Từ Washington, lập trường cứng rắn được phát đi, trong khi Donald Trump lên tiếng cảnh báo nguy cơ leo thang. Cả vùng đang bước vào một thời điểm căng thẳng nghẹt thở, chỉ còn cách một cuộc chiến quy mô lớn đúng một bước ngắn ngủi…
Rạng sáng ngày 18 tháng 3 năm 2026, tình hình Trung Đông lại rung chuyển bởi một biến cố mà nhiều nhà quan sát cho là nguy hiểm nhất kể từ đầu năm. Phía Iran cho biết một nhân vật an ninh cao cấp đã tử nạn sau một trận không kích quy mô lớn, mà họ quy trách cho Hoa Kỳ phối hợp với Israel thực hiện. Tâm điểm của biến động lần này là ông Ali Larijani, một gương mặt kỳ cựu, có ảnh hưởng sâu rộng trong guồng máy chính trị và an ninh của Iran.
Theo thông báo trong ngày của Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, ông Larijani thiệt mạng trong một cuộc tấn công nhắm vào một cơ sở được cho là trung tâm điều hành chiến lược, nằm ở vùng ngoại ô thành phố Isfahan, vào đêm 17 tháng 3. Nguồn tin địa phương cho hay, nhiều tiếng nổ dồn dập vang lên lúc gần nửa đêm, âm thanh được mô tả như hàng loạt hỏa tiễn xuyên phá đánh trúng cùng lúc.
Truyền hình Iran chiếu cảnh khói đen bốc cao tại khu vực bị đánh trúng, trong khi các toán cứu nạn làm việc suốt đêm. Tuy nhiên, phải đến rạng sáng hôm sau, cái chết của ông Larijani mới được xác nhận chính thức. Giới chức Iran gọi đây là một vụ ám sát có tính toán, đồng thời tuyên bố sẽ có hành động đáp trả tương xứng, không giới hạn.
Về phía Hoa Kỳ, Washington chưa xác nhận mục tiêu cụ thể, nhưng trong buổi họp báo tại Lầu Năm Góc sáng cùng ngày (giờ Mỹ), các viên chức quốc phòng thừa nhận đã thực hiện một cuộc tấn công chính xác vào các mục tiêu quân sự quan trọng của Iran. Một nguồn tin giấu tên cho biết chiến dịch được chuẩn bị sau nhiều tuần thu thập tin tức tình báo, nhằm làm suy yếu khả năng điều hành và kiểm soát của Iran trong khu vực.
Trong một phát biểu ngắn tại Tòa Bạch Ốc tối 17 tháng 3 (giờ Washington), ông Donald Trump nói rằng, Hoa Kỳ đã gây thiệt hại nặng cho các cấu trúc an ninh mà ông cho là nguy hiểm của Iran. Ông cũng cảnh báo bất kỳ hành động trả đũa nào từ Tehran sẽ phải trả giá rất đắt, và nhấn mạnh đây có thể chỉ là bước khởi đầu cho một giai đoạn căng thẳng kéo dài.
Phía Israel không xác nhận trực tiếp vai trò tham gia, nhưng nhiều nguồn tin quân sự trong vùng cho biết, không quân nước này đã hỗ trợ đáng kể về mặt tình báo và dẫn đường mục tiêu. Từ lâu, Tel Aviv xem những nhân vật như Larijani là thành phần của một mạng lưới chiến lược đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia của họ.
Ông Ali Larijani không phải là một nhân vật tầm thường. Ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng, từ Chủ tịch Quốc hội Iran đến cố vấn an ninh cao cấp. Những năm gần đây, ông được cho là người điều hợp các chiến lược khu vực, bao gồm quan hệ với các lực lượng thân Iran tại Iraq, Syria và Lebanon. Nếu việc ông bị loại khỏi vòng quyền lực được xác nhận đầy đủ, điều này có thể để lại một khoảng trống đáng kể trong cơ cấu an ninh của Tehran.
Phản ứng từ Iran đến rất nhanh. Chỉ vài giờ sau thông báo chính thức, Bộ Quốc phòng Iran đặt toàn bộ lực lượng vào tình trạng báo động cao. Các hệ thống phòng không được kích hoạt trên diện rộng, đặc biệt quanh những cơ sở hạt nhân và căn cứ quân sự quan trọng. Truyền thông trong nước đồng loạt đăng tải những lời kêu gọi đáp trả mạnh mẽ, làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy leo thang mới.
Tại vùng Vịnh Ba Tư, nhiều nguồn tin hàng hải cho biết các chiến hạm Hoa Kỳ đã được điều động đến những vị trí chiến lược trong vòng 24 giờ qua. Hạm đội 5 của Hoa Kỳ đặt tại Bahrain, được cho là đã nâng mức báo động, trong khi phi cơ trinh sát liên tục hoạt động gần không phận Iran.
Giới chuyên môn quân sự nhận định, điều đáng lo ngại lần này không chỉ nằm ở quy mô cuộc tấn công, mà còn ở mục tiêu mang tính biểu tượng. Việc nhắm vào một nhân vật cao cấp như Larijani có thể bị Tehran xem là vượt qua lằn ranh đỏ, buộc họ phải đáp trả để giữ thể diện và duy trì thế răn đe.
Trong khi đó, thị trường năng lượng phản ứng gần như tức thời. Giá dầu tăng mạnh trong phiên giao dịch sáng tại châu Á, do lo ngại nguồn cung từ Trung Đông có thể bị gián đoạn nếu xung đột lan rộng. Các hãng tàu biển cũng bắt đầu cân nhắc lại hành trình qua eo biển Hormuz, một tuyến đường huyết mạch của thương mại dầu khí toàn cầu.
Tại châu Âu, nhiều nhà lãnh đạo kêu gọi các bên kiềm chế, đồng thời chuẩn bị những phương án khẩn cấp. Một số quốc gia đã nâng mức cảnh giác an ninh, đặc biệt tại các cơ sở ngoại giao và nơi công cộng đông người.
Theo giới phân tích, kịch bản đáng ngại nhất lúc này là một chuỗi phản ứng dây chuyền: Iran tiến hành trả đũa, có thể trực tiếp hoặc thông qua các lực lượng đồng minh, kéo theo phản ứng mạnh hơn từ Hoa Kỳ và Israel, từ đó đẩy tình hình thành một cuộc xung đột lan rộng khắp khu vực.
Tuy vậy, cũng có ý kiến cho rằng các bên vẫn còn những tính toán chiến lược khiến họ chưa muốn vượt qua ngưỡng chiến tranh toàn diện. Trước đây, nhiều lần đối đầu giữa Hoa Kỳ và Iran đã dừng lại ở mức leo thang có kiểm soát, mỗi bên phát đi thông điệp sức mạnh nhưng vẫn tránh để tình hình vượt khỏi tầm tay.
Dẫu vậy, với diễn biến hiện nay, không ai dám chắc kịch bản đó còn giữ được bao lâu. Khi một nhân vật tầm cỡ như Ali Larijani bị hạ trong một cuộc không kích, mọi giới hạn cũ đều có thể bị phá vỡ.
Trung Đông trong bầu không khí căng thẳng như dây đàn. Chỉ một quyết định sai cũng có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng vượt xa khỏi biên giới của bất kỳ quốc gia nào./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp…)
