Giữa lúc chiến sự tại Trung Đông leo thang, Tổ chức Y tế Thế giới đã phát đi cảnh báo khẩn: nguồn cung ứng thuốc men trên toàn cầu đang bị bóp nghẹt. Tàu bè đình trệ, đường bay gián đoạn, nguy cơ thiếu thuốc cứu người có thể xảy ra chỉ trong vài tuần tới…
Rạng sáng ngày 18 tháng 3 năm 2026, các đợt không kích liên tiếp làm rung chuyển nhiều khu vực Trung Đông, một cuộc khủng hoảng quân sự hết sức nguy hiểm đã tác động: hệ thống cung cấp dược phẩm toàn cầu đứng trước nguy cơ đứt đoạn nghiêm trọng. Những tuyến vận chuyển đi qua các điểm then chốt như eo biển Hormuz , nơi trung chuyển phần lớn hàng hóa y tế giữa Á, Âu và Phi đang bị gián đoạn từng giờ.
Theo bản phúc trình khẩn của Tổ chức Y tế Thế giới công bố vào lúc 9 giờ sáng theo giờ Geneva, nhiều lô hàng thuốc thiết yếu như insulin, kháng sinh và vaccine đang bị kẹt lại tại các cảng trung chuyển trong vùng Vịnh Ba Tư. Một phát ngôn viên của tổ chức này cảnh báo rằng nếu tình trạng kéo dài quá hai tuần, nhiều quốc gia có thể rơi vào tình trạng thiếu thuốc trầm trọng, nhất là những nước phải lệ thuộc vào nguồn nhập cảng.
Trong khi đó, tại Dubai, một trong những trung tâm tiếp vận y tế lớn của khu vực , đại diện một công ty vận chuyển quốc tế cho biết hơn 40% các chuyến hàng thuốc men đã bị chậm trễ hoặc phải đổi hướng. Nhiều hãng tàu không dám đi qua vùng biển có nguy cơ xung đột, khiến thời gian giao hàng kéo dài gấp đôi, thậm chí gấp ba.
Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ việc các công ty bảo hiểm hàng hải đồng loạt nâng mức rủi ro đối với khu vực Trung Đông sau các cuộc tấn công mới nhất. Tàu chở hàng buộc phải đi đường vòng xa hơn, vòng qua châu Phi thay vì đi qua kênh đào Suez và eo biển Hormuz. Điều này không chỉ làm chậm trễ mà còn đẩy chi phí vận chuyển tăng cao, kéo theo nguy cơ giá thuốc leo thang trong thời gian ngắn.
Tại Ấn Độ, quốc gia được xem như “nhà thuốc của thế giới”, giới chức y tế đã triệu tập một cuộc họp khẩn tại New Delhi trong cùng ngày. Họ cảnh báo rằng nguồn nguyên liệu dược phẩm nhập cảng từ Trung Đông và châu Âu đang bị gián đoạn, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất thuốc. Nếu nguồn nguyên liệu bị đứt đoạn quá mười ngày, sản lượng có thể sụt giảm đáng kể.
Ở châu Âu, nhiều bệnh viện bắt đầu lên tiếng cảnh báo sớm. Tại Berlin, một đại diện ngành y cho biết một số bệnh viện đã được yêu cầu kiểm tra lại lượng thuốc dự trữ. Những loại thuốc cần vận chuyển nhanh, đặc biệt là thuốc sinh học, có nguy cơ bị ảnh hưởng trước tiên.
Không chỉ đường biển, vận chuyển bằng đường hàng không cũng bị tác động nặng nề. Nhiều hãng bay quốc tế đã tránh không phận Iran, Iraq và một phần vùng Vịnh vì lý do an ninh. Điều này khiến thời gian vận chuyển các lô hàng y tế khẩn cấp bị kéo dài. Một số chuyến bay chở vaccine và thuốc điều trị ung thư phải quá cảnh nhiều nơi, làm tăng nguy cơ hư hỏng đối với các loại thuốc cần bảo quản nghiêm ngặt.
Tại châu Phi, nơi nhiều quốc gia gần như hoàn toàn lệ thuộc vào thuốc nhập cảng, mối lo đang trở thành áp lực thực sự. Một số lô thuốc điều trị HIV và sốt rét đã bị giao trễ, buộc các cơ sở y tế phải dùng đến nguồn dự trữ. Nếu tình hình kéo dài quá ba tuần, hệ thống y tế tại đây có thể rơi vào tình trạng thiếu thuốc trên diện rộng.
Các chuyên gia kinh tế cho rằng, điều khiến cuộc khủng hoảng lần này trở nên nguy hiểm là tính chất dây chuyền của hệ thống cung ứng dược phẩm. Việc sản xuất thuốc lệ thuộc vào một mạng lưới phức tạp gồm nguyên liệu, bán thành phẩm và vận chuyển xuyên biên giới. Chỉ cần một mắt xích bị gián đoạn, toàn bộ hệ thống có thể bị ảnh hưởng theo.
Một chuyên gia nghiên cứu về chuỗi cung ứng tại London nhận định rằng, cuộc khủng hoảng lần này có thể còn nghiêm trọng hơn giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19 nếu chiến sự tiếp tục leo thang. Khi các tuyến vận chuyển chiến lược bị ảnh hưởng, nguy cơ không chỉ là chậm trễ mà còn là đứt đoạn hoàn toàn.
Trước tình hình đó, nhiều quốc gia đã bắt đầu chuẩn bị các phương án khẩn cấp. Một số nơi xem xét việc ưu tiên vận chuyển thuốc bằng các tuyến đặc biệt hoặc thiết lập cầu hàng không để duy trì nguồn cung. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời, khó có thể thay thế hoàn toàn mạng lưới thương mại toàn cầu.
Tại Hoa Kỳ, một viên chức y tế tiết lộ rằng chính phủ đang làm việc với các hãng dược phẩm lớn để đánh giá mức độ lệ thuộc vào nguồn cung từ các khu vực bị ảnh hưởng, đồng thời khuyến khích tăng dự trữ và tìm nguồn thay thế.
Tuy vậy, theo giới quan sát, yếu tố thời gian sẽ quyết định tất cả. Nếu căng thẳng tại Trung Đông được kiểm soát trong vòng một đến hai tuần, hệ thống có thể tự điều chỉnh. Nhưng nếu chiến sự kéo dài hoặc lan rộng, thế giới có thể phải đối diện với một cuộc khủng hoảng y tế âm thầm nhưng sâu rộng – nơi mối nguy không đến từ bom đạn, mà từ sự thiếu vắng những viên thuốc cứu người.
Trong một thế giới lệ thuộc chặt chẽ vào hệ thống cung ứng toàn cầu, chiến tranh không chỉ được đo bằng súng đạn hay lãnh thổ, mà còn bằng khả năng duy trì những dòng chảy thiết yếu – và lần này, đó chính là thuốc men./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp Reuters, AP…)
