Nhà cầm quyền Hà Nội vừa lên tiếng kêu gọi ông Nguyễn Hải Thanh, nguyên người đứng đầu một đơn vị thuộc ngành nông nghiệp, hiện đang ở Canada, trở về trình diện. Vụ việc liên quan đến khoản tiền hối lộ lên tới hàng tỷ đồng tiếp tục làm dấy lên nhiều nghi vấn về những lỗ hổng trong cơ chế kiểm soát…
Ngày 18 tháng 3 năm 2026, tại Hà Nội, phía công tố đã phát đi thông báo chính thức kêu gọi ông Nguyễn Hải Thanh, 62 tuổi, đang lưu trú tại Canada, sớm trở về Việt Nam để trình diện nhằm được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm. Động thái này diễn ra trong lúc vụ án tham nhũng liên quan đến nhiều người trong ngành nông nghiệp đang bước vào giai đoạn xét xử quan trọng, với quy mô và mức độ được đánh giá là nghiêm trọng.
Theo hồ sơ, ông Nguyễn Hải Thanh bị cáo buộc đã nhận số tiền hối lộ lên tới 6,25 tỷ đồng trong thời gian phụ trách các dự án xây dựng. Hành vi này được cho là kéo dài trong nhiều năm, liên quan đến các khâu đấu thầu, nghiệm thu và giải ngân vốn đầu tư. Đáng chú ý, sau khi có dấu hiệu bị phát hiện, ông Thanh đã rời khỏi Việt Nam và được cho là đang cư trú tại Canada. Đến giữa năm 2025, phía an ninh cộng sản Việt Nam đã phát lệnh truy tìm trong nước và đề nghị hợp tác quốc tế.
Trong cùng vụ việc, tổng cộng 23 người đã bị truy tố với nhiều tội danh khác nhau, từ đưa và nhận hối lộ cho đến vi phạm quy định về kế toán và đấu thầu. Danh sách này không chỉ gồm các nhân viên cấp thấp mà còn có nhiều người giữ vị trí điều hành, cho thấy tính chất có tổ chức và lan rộng của vụ việc.
Trong buổi tiếp xúc báo chí sáng cùng ngày, đại diện bên công tố cho biết việc kêu gọi ông Thanh trở về là nhằm tạo điều kiện để đương sự được hưởng sự khoan giảm theo luật định. Tuy nhiên, đằng sau lời kêu gọi này là một thực tế khó phủ nhận: khi một người giữ chức vụ cao có thể rời khỏi lãnh thổ trước khi bị xử lý, thì hiệu quả của cơ chế giám sát và kiểm soát quyền lực lại một lần nữa bị đặt dấu hỏi.
Giới am hiểu pháp lý nhận định rằng, dù việc xử lý các vụ án tham nhũng lớn trong những năm gần đây có phần quyết liệt hơn, nhưng vẫn còn tồn tại những khoảng trống. Một chuyên gia luật cho rằng việc một người có thể xuất cảnh trong giai đoạn nhạy cảm cho thấy sự phối hợp giữa các cơ quan hữu trách chưa thật sự chặt chẽ. Khi đã ra khỏi lãnh thổ, việc đưa họ trở lại sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Về phía dư luận, vụ việc gây ra nhiều phản ứng trái chiều. Một số ý kiến cho rằng, việc kêu gọi trình diện là một giải pháp mang tính nhân đạo, tạo cơ hội cho người vi phạm sửa sai. Tuy nhiên, cũng không ít người đặt câu hỏi với giọng mỉa mai: tại sao khi người này còn ở trong nước thì cơ quan chức năng cộng sản Việt Nam không có biện pháp ngăn chặn kịp thời, để đến khi đã ra tận nước ngoài mới bắt đầu kêu gọi quay về?
Thực tế cho thấy đây không phải là trường hợp riêng lẻ xảy ra tại Việt Nam. Trong những năm gần đây, đã có nhiều cán bộ và doanh nhân liên quan đến các vụ án kinh tế rời khỏi Việt Nam trước khi bị xử lý. Điều này làm dấy lên nghi vấn về khả năng “đi trước một bước” của những người có thông tin nội bộ, cũng như hiệu quả của các biện pháp ngăn ngừa từ sớm.
Một người làm công tác nghiên cứu chính sách tại Hà Nội nhận xét rằng hệ thống hiện nay tỏ ra quyết liệt trong việc xử lý hậu quả, nhưng phần phòng ngừa vẫn còn nhiều sơ hở. Khi sự việc đã xảy ra và người liên quan đã ra nước ngoài, mọi việc trở nên khó khăn hơn gấp bội.
Trong khi đó, xét về mặt luật pháp quốc tế, việc đưa một người từ Canada về Việt Nam không phải là chuyện đơn giản. Hai nước không có hiệp định dẫn độ trực tiếp, nên nếu có tiến trình này, cũng phải thông qua những thủ tục pháp lý phức tạp và kéo dài. Điều này khiến lời kêu gọi “trở về để được khoan giảm” mang nhiều tính khuyến khích hơn là cưỡng chế.
Dù vậy, phía công tố cộng sản Việt Nam vẫn nhấn mạnh rằng, sự khoan giảm sẽ được xem xét nếu người liên quan tự nguyện trở về, hợp tác và khắc phục hậu quả. Đây là thông điệp quen thuộc trong nhiều vụ án trước, nhưng hiệu quả thực tế ra sao vẫn còn là một dấu hỏi.
Vụ việc của ông Nguyễn Hải Thanh không chỉ còn là một vụ án tham nhũng đơn lẻ, mà phản ánh một vấn đề rộng hơn: nỗ lực chống tham nhũng của cộng sản Việt Nam đang được đẩy mạnh, nhưng vẫn phải đối diện với những lỗ hổng ngay trong chính hệ thống.
Trong bối cảnh đó, lời kêu gọi từ phía viên chức công tố có thể được xem như một cánh cửa mở, nhưng cũng là một phép thử. Liệu người liên quan có quay về để đối diện với luật pháp, hay câu chuyện sẽ còn kéo dài qua những nỗ lực truy tìm và các thủ tục pháp lý quốc tế? Và quan trọng hơn, liệu những bài học từ vụ việc này có đủ để cộng sản Việt Nam khắc phục những sơ hở đã lộ ra, hay rồi sẽ lại lặp lại trong một kịch bản quen thuộc khác?./.
NGƯỜI QUAN SÁT
