Nhà cầm quyền CSVN giải tán một nhóm sinh hoạt tôn giáo tại Quảng Trị đang làm dấy lên nhiều tranh luận gay gắt về ranh giới giữa việc quản lý và siết chặt quyền tự do tín ngưỡng tại Việt Nam hiện nay…
Ngày 19 tháng 4 năm 2026, công an tỉnh Quảng Trị của Việt Nam loan báo đã phát giác và giải tán một nhóm sinh hoạt liên quan đến cái gọi là “Hội thánh Đức Chúa Trời Mẹ” trên địa bàn, với khoảng 50 người tham gia. Người bị cho là cầm đầu tên Nguyễn Duy Cường, 35 tuổi, quê ở Bắc Ninh.
Theo thông tin từ phía nhà chức trách, nhóm này sinh hoạt tại nhiều nơi khác nhau như các phường Đồng Hới, Đồng Thuận, Đồng Sơn và khu vực Quảng Ninh, thường xuyên đổi chỗ để tránh bị phát giác. Đáng chú ý là các buổi tụ họp được tổ chức kín đáo, có người canh chừng, người tham gia bị yêu cầu tắt điện thoại, hạn chế liên lạc với bên ngoài và phải tuân theo những quy định nội bộ khá nghiêm ngặt.
Trước đó, vào đầu tháng 4 năm 2026, người cầm đầu đã đứng ra tổ chức cái gọi là “lễ vượt qua” tại nhiều địa điểm trong tỉnh, mỗi nơi có từ 5 đến 6 người tham dự. Đến ngày 1 tháng 4, lực lượng công an đã đồng loạt kiểm tra 8 địa điểm sinh hoạt, thu giữ nhiều vật dụng như máy vi tính, điện thoại, tài liệu thuyết giảng và kinh sách có liên quan.
Phía nhà chức trách cho biết nhóm này có dấu hiệu tổ chức sinh hoạt tôn giáo không được phép, đồng thời còn bị nghi có liên quan đến hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản và hành nghề mê tín dị đoan. Một số tài liệu thu giữ cho thấy người tham gia bị yêu cầu đóng góp tiền bạc theo tỷ lệ thu nhập, kèm theo những thông điệp về tận thế và cứu rỗi.
Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ hơn, câu chuyện không chỉ đơn giản là một vụ dẹp bỏ “tà đạo” như cách các bản tin của nhà cầm quyền Việt Nam thường trình bày. Khái niệm “sinh hoạt tôn giáo không được phép” từ lâu đã là một vùng không rõ ràng, nơi ranh giới giữa quyền tự do tín ngưỡng và sự kiểm soát của nhà nước thường bị kéo giãn theo hướng có lợi cho phía quản lý.
Hiến pháp có ghi nhận quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân. Nhưng trên thực tế, quyền này lại gắn liền với điều kiện phải được công nhận hoặc cho phép. Điều đó dẫn đến một nghịch lý: một nhóm người tụ họp đọc kinh, cầu nguyện, nếu có giấy phép thì được xem là hợp pháp; còn nếu không có thì có thể bị coi là vi phạm.
Trong trường hợp tại Quảng Trị, nhà chức trách nhấn mạnh các yếu tố như không đăng ký, sinh hoạt kín, thường xuyên đổi địa điểm như là căn cứ để xử lý. Nhưng cũng cần đặt lại vấn đề: trong một môi trường mà việc đăng ký sinh hoạt tôn giáo không phải lúc nào cũng dễ dàng, thì việc các nhóm nhỏ tự tụ họp với nhau có thật sự là điều bất thường, hay chỉ là hệ quả tất nhiên của một cơ chế kiểm soát chặt chẽ?
Những cáo buộc như mê tín, nói về tận thế hay kêu gọi đóng góp tài chính cũng thường xuất hiện trong nhiều vụ tương tự. Nhưng nếu nhìn rộng ra, không ít tôn giáo được công nhận cũng có những nghi lễ mang màu sắc siêu nhiên, thậm chí cũng kêu gọi tín đồ đóng góp tiền bạc. Điểm khác biệt nằm ở chỗ ai được công nhận và ai thì không.
Điều đáng nói là cách xử lý theo kiểu giải tán, dẹp bỏ thường tạo ra một vòng lẩn quẩn quen thuộc: càng cấm thì các nhóm lại càng sinh hoạt kín đáo hơn; càng siết thì họ càng phân tán nhỏ lẻ, khó kiểm soát hơn. Và rồi chính những biểu hiện đó lại được dùng làm lý do để khẳng định họ nguy hiểm.
Trong khi đó, những người tham gia, phần lớn được mô tả là người có hoàn cảnh khó khăn hoặc đang gặp vấn đề tâm lý lại là những người dễ bị tổn thương nhất. Việc họ tìm đến một niềm tin mới, đúng hay sai, nhiều khi phản ánh một khoảng trống trong đời sống tinh thần và xã hội. Nhưng thay vì giải quyết tận gốc, cách làm quen thuộc vẫn là dập tắt hiện tượng.
Không thể phủ nhận rằng bất kỳ tổ chức nào có dấu hiệu lừa đảo hay trục lợi đều cần được điều tra và xử lý theo luật pháp. Nhưng khi mọi hình thức tôn giáo khác với khuôn mẫu đều dễ dàng bị gán cho những nhãn như tà đạo hay mê tín, thì câu chuyện không còn chỉ là vấn đề an ninh trật tự nữa, mà đã đụng chạm đến bản chất của quyền tự do tín ngưỡng.
Vì vậy, vụ việc tại Quảng Trị không chỉ là một bản tin an ninh thông thường. Nó phản ánh một thực tế rộng hơn: cách mà nhà cầm quyền Việt Nam quản lý tôn giáo đang đối diện với những niềm tin nằm ngoài khuôn khổ chính thống. Và trong cách tiếp cận đó, ranh giới giữa việc bảo vệ xã hội và kiểm soát niềm tin nhiều khi trở nên rất mong manh, khó phân định rõ ràng.
NGƯỜI QUAN SÁT
