(AP) — Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm thứ Ba cho biết ông đã chỉ đạo ngoại trưởng nước này “theo đuổi các cuộc đàm phán công bằng và bình đẳng” với Hoa Kỳ. Đây là tín hiệu rõ ràng đầu tiên từ Tehran cho thấy họ sẵn sàng thử nối lại đối thoại trong bối cảnh căng thẳng với Washington vẫn ở mức cao sau cuộc trấn áp đẫm máu các cuộc biểu tình trên toàn quốc hồi tháng trước.
Tuyên bố này đánh dấu bước chuyển đáng kể của nhà lãnh đạo theo đường lối cải cách, người trước đó nhiều tuần cảnh báo tình hình bất ổn trong nước đã vượt ngoài tầm kiểm soát của ông. Động thái cũng cho thấy ông nhận được sự ủng hộ của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, người từng bác bỏ ý tưởng đàm phán.
Thổ Nhĩ Kỳ được cho là đã âm thầm xúc tiến tổ chức đối thoại ngay trong tuần này, khi đặc phái viên Trung Đông của Mỹ Steve Witkoff đang công du khu vực. Ngoại trưởng Oman, Pakistan, Qatar, Saudi Arabia và UAE cũng được mời tham dự nếu cuộc họp diễn ra.
Tuy vậy, khả năng đạt thỏa thuận vẫn bỏ ngỏ, nhất là khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa chương trình hạt nhân Iran vào danh sách yêu cầu trong bất kỳ cuộc thương lượng nào. Ông Trump từng ra lệnh ném bom ba cơ sở hạt nhân Iran trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày do Israel phát động hồi tháng Sáu.
Tín hiệu sẵn sàng đối thoại
Trên mạng xã hội X, ông Pezeshkian viết bằng tiếng Anh và tiếng Ba Tư rằng quyết định được đưa ra sau “đề nghị từ các chính phủ thân thiện trong khu vực nhằm đáp lại đề xuất đàm phán của Tổng thống Mỹ.”
“Tôi đã chỉ đạo Bộ trưởng Ngoại giao, với điều kiện môi trường phù hợp — không có đe dọa và kỳ vọng vô lý — theo đuổi các cuộc đàm phán công bằng và bình đẳng, dựa trên các nguyên tắc về phẩm giá, thận trọng và lợi ích,” ông viết.
Phía Mỹ chưa xác nhận các cuộc đàm phán sẽ diễn ra.
Vấn đề hạt nhân là trọng tâm
Cố vấn an ninh của ông Khamenei, Ali Shamkhani, nói trên kênh Al Mayadeen rằng nếu đàm phán diễn ra, ban đầu có thể là gián tiếp rồi tiến tới trực tiếp nếu triển vọng thỏa thuận rõ ràng. Ông cho biết nội dung chỉ tập trung vào vấn đề hạt nhân.
Ông bác bỏ khả năng Nga tiếp nhận uranium làm giàu của Iran như trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015, khẳng định “không có lý do” để làm vậy. Điện Kremlin trước đó nói Nga từng đề xuất phương án này như một lựa chọn.
“Iran không tìm kiếm, sẽ không tìm kiếm và sẽ không bao giờ tích trữ vũ khí hạt nhân, nhưng phía bên kia cũng phải trả giá cho điều đó,” ông nói.
Iran từng làm giàu uranium tới mức tinh khiết 60%, gần ngưỡng cấp độ vũ khí. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết Iran là quốc gia duy nhất làm giàu tới mức này mà không sở hữu bom hạt nhân. Tehran hiện từ chối yêu cầu của IAEA kiểm tra các cơ sở bị ném bom hồi tháng Sáu.
Hoạt động ngoại giao dồn dập
Ông Witkoff dự kiến gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và các quan chức an ninh Israel. Israel muốn mọi thỏa thuận phải bao gồm việc đưa uranium làm giàu ra khỏi Iran, chấm dứt làm giàu uranium, hạn chế tên lửa đạn đạo và ngừng hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm của Tehran.
Tuy nhiên, phía Iran vẫn bác bỏ yêu cầu từ bỏ hoàn toàn việc làm giàu uranium — một trở ngại lớn trong các vòng đàm phán trước đây.
Tổng thống Trump nói tại Phòng Bầu dục: “Chúng tôi đang nói chuyện với Iran… Nếu đạt được thỏa thuận thì rất tốt, nếu không thì có thể sẽ có những điều tồi tệ xảy ra.”
Trong khi đó, cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho rằng khó có thể đạt một thỏa thuận lâu dài mang lại ổn định khi giới lãnh đạo hiện nay của Iran vẫn nắm quyền.
Cùng ngày, một tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz báo cáo bị nhiều tàu vũ trang nhỏ gọi qua vô tuyến, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh, trong khu vực được cho là thuộc vùng biển Iran — nơi lực lượng Vệ binh Cách mạng đang tiến hành tập trận hải quân.
