Thủ đô New Delhi của Ấn Độ đang đối diện với một đợt ô nhiễm không khí nghiêm trọng sau lễ hội ánh sáng Diwali, khi hàng triệu người dân đốt pháo hoa, pháo nổ bất chấp những biện pháp hạn chế của chính quyền. Một lớp khói mù dày đặc bao phủ nhiều khu vực, khiến tầm nhìn suy giảm, không khí ngột ngạt và làm dấy lên mối lo ngại về sức khỏe của hơn 30 triệu cư dân trong vùng đô thị. Các chuyên gia y tế cảnh báo số người phải nhập viện vì những chứng bệnh liên quan đến đường hô hấp có thể gia tăng đáng kể trong những ngày tới…
Theo hãng thông tấn Reuters ngày 9 tháng 11 năm 2026, chỉ số phẩm chất không khí AQI trung bình tại thủ đô New Delhi của Ấn Độ lên tới 370 điểm, thuộc mức rất xấu theo thang đánh giá của quốc gia này. Tại nhiều khu vực, chỉ số này vượt quá 400 điểm, rơi vào mức nguy hiểm. Hình ảnh tại khu vực India Gate cho thấy một lớp khói xám dày đặc bao phủ những công trình nổi tiếng và khu vực gần Quốc hội Ấn Độ. Theo bảng xếp hạng của IQAir, New Delhi đứng thứ ba trong số những thành phố ô nhiễm nhất thế giới, sau Lahore của Pakistan, nơi chỉ số AQI lên tới 563 điểm.
Tình trạng ô nhiễm lan rộng khắp thủ đô. Theo báo Indian Express, trạm quan trắc tại Jahangirpuri ghi nhận AQI 433 điểm, Chandni Chowk đạt 418 điểm và Mundka đạt 417 điểm. Những khu vực khác như Anand Vihar đạt 335 điểm, phi trường quốc tế Indira Gandhi đạt 301 điểm, RK Puram đạt 364 điểm và Lodhi Road đạt 370 điểm. Khói mù khiến nhiều con đường bị che phủ, gây trở ngại cho việc lưu thông và sinh hoạt của dân chúng.
Nguyên nhân trực tiếp khiến tình hình trở nên nghiêm trọng là hoạt động đốt pháo trong dịp Diwali, một trong những ngày lễ quan trọng nhất của người theo Ấn Độ giáo. Trước lễ hội, Tối cao Pháp viện Ấn Độ chỉ cho phép sử dụng một số loại pháo xanh có mức phát thải thấp hơn, trong những khoảng thời gian giới hạn từ 6 đến 7 giờ sáng và 8 đến 10 giờ tối trong hai ngày 7 và 8 tháng 11. Lệnh cấm pháo nổ thông thường vẫn được duy trì. Tuy nhiên, nhiều người dân tại New Delhi và Mumbai vẫn đốt pháo kéo dài đến khuya, vượt quá thời gian được phép. Khói pháo hoa cộng với tình trạng ô nhiễm vốn đã nghiêm trọng khiến bầu không khí càng thêm độc hại.
Theo hãng thông tấn AFP, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại khu vực Mandir Marg vào sáng sớm sau đêm Diwali lên tới 879 microgam mỗi mét khối, gần 59 lần mức giới hạn trung bình 24 giờ do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo. Đây là loại bụi cực nhỏ có thể xâm nhập sâu vào phổi và đi vào hệ tuần hoàn máu, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và hô hấp.
Trong khi đó, nền tảng theo dõi độc lập AQI.in ghi nhận chỉ số tại New Delhi từng lên tới 1.331 điểm vào lúc 1 giờ 31 phút sáng, sau đó vẫn ở mức 663 điểm lúc 8 giờ 01 phút. Tuy nhiên, đây là số liệu từ hệ thống độc lập, sử dụng phương pháp tính toán khác với hệ thống quan trắc chính thức của Ấn Độ. Dầu vậy, những con số này vẫn phản ánh mức độ ô nhiễm đáng lo ngại sau lễ hội.
Một vấn đề khác đang gây tranh luận là tính đầy đủ của dữ liệu quan trắc. Ông Ajay Maken, lãnh đạo cao cấp thuộc đảng Quốc Đại Ấn Độ, cho biết 25 trong tổng số 39 trạm quan trắc được đề cập không ghi nhận dữ liệu PM2.5 trong khoảng thời gian từ 2 đến 3 giờ sáng ngày 9 tháng 11. Tại chín trạm có số liệu, nồng độ bụi mịn trung bình lên tới 576 microgam mỗi mét khối, cao gấp 38,4 lần mức khuyến cáo của WHO. Ông Maken cho rằng tình trạng thiếu dữ liệu khiến công chúng khó đánh giá đầy đủ mức độ ô nhiễm thực tế. Tuy nhiên, đây hiện vẫn là cáo buộc do ông đưa ra, chưa phải kết luận điều tra chính thức.
Bác sĩ Randeep Guleria, chuyên gia bệnh hô hấp và cựu Giám đốc Viện Khoa học Y khoa Toàn Ấn Độ (AIIMS), cảnh báo ô nhiễm sau Diwali có thể dẫn đến một đợt gia tăng đáng kể số bệnh nhân cấp cứu. Trong cuộc phỏng vấn với India Today ngày 9 tháng 11, ông dự báo số người đến khám và cấp cứu vì những vấn đề liên quan đến đường hô hấp có thể tăng từ 20% đến 30% trong những ngày tới. Ngay cả người khỏe mạnh cũng có thể bị ho, tức ngực, khó thở và kích ứng mắt, cổ họng. Trẻ em, người cao niên, phụ nữ mang thai và những người mắc bệnh suyễn hoặc tim mạch là những đối tượng có nguy cơ cao nhất.
Thực tế, ô nhiễm không khí tại New Delhi không phải vấn đề mới. Đây là cuộc khủng hoảng môi sinh kéo dài nhiều năm, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa đông. Những nguồn gây ô nhiễm chính bao gồm khói thải xe cộ, hoạt động kỹ nghệ, bụi từ công trường xây cất và việc đốt phụ phẩm nông nghiệp tại những tiểu bang lân cận. Khói đốt rơm rạ và thân cây lúa tại Punjab và Haryana thường theo chiều gió bay về thủ đô, góp phần làm gia tăng lượng bụi và khí độc.
Theo số liệu do AFP dẫn từ Bộ Môi trường Ấn Độ, xe cộ đóng góp khoảng 23% lượng ô nhiễm mùa đông tại Delhi, việc đốt sinh khối chiếm khoảng 20%, hoạt động kỹ nghệ và các nhà máy điện chạy bằng than chiếm khoảng 9%. Ngoài ra, khoảng 27% đến từ những hạt bụi thứ cấp hình thành khi khí thải từ xe cộ, nhà máy và hoạt động đốt sinh khối phản ứng trong bầu khí quyển. Khi nhiệt độ xuống thấp, gió yếu và không khí ít lưu thông, những chất ô nhiễm tiếp tục tích tụ gần mặt đất, tạo thành lớp sương khói dày đặc.
Trước tình hình đó, chính quyền New Delhi đã triển khai các biện pháp khẩn cấp thuộc Giai đoạn III của Kế hoạch Ứng phó Phân cấp (GRAP) kể từ ngày 6 tháng 11 trên toàn khu vực Delhi-NCR. Những biện pháp bao gồm hạn chế một số hoạt động xây cất và phá dỡ, kiểm soát phương tiện giao thông gây ô nhiễm cao, tăng cường kiểm tra khí thải kỹ nghệ, hạn chế máy phát điện diesel và yêu cầu một số trường học chuyển sang hình thức học trực tuyến hoặc kết hợp. Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn không đủ sức ngăn chặn tình trạng ô nhiễm tăng vọt sau đêm hội pháo hoa.
Bà Shweta Narayan, chuyên gia y tế công cộng thuộc Liên minh Toàn cầu về Khí hậu và Sức khỏe, cho rằng chính quyền Ấn Độ vẫn đang giải quyết vấn đề theo từng đợt, thay vì xử lý tận gốc những nguyên nhân gây ô nhiễm. Theo bà, những biện pháp tạm thời khó tạo ra thay đổi lâu dài nếu không có chiến lược kiểm soát khí thải toàn diện, chuyển sang năng lượng sạch, kiểm soát khí thải xe cộ và chấm dứt tình trạng đốt phụ phẩm nông nghiệp.
Mức độ nghiêm trọng của vấn đề cũng được phản ánh qua một nghiên cứu công bố năm 2024 trên tập san y khoa The Lancet Planetary Health. Theo nghiên cứu này, khoảng 3,8 triệu trường hợp tử vong tại Ấn Độ trong giai đoạn 2009–2019 có liên quan đến ô nhiễm không khí. Con số cho thấy đây không còn là chuyện khói bụi gây khó chịu trong vài ngày lễ hội, mà đã trở thành một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng và hệ thống y tế quốc gia.
Diwali vốn là dịp đoàn tụ gia đình, cầu mong bình an và đón chào những điều tốt đẹp. Thế nhưng, tại New Delhi năm nay, niềm vui lễ hội lại đi kèm hậu quả nghiêm trọng đối với môi sinh. Hàng triệu người dân phải thức dậy giữa bầu trời xám đục, hít thở bầu không khí chứa lượng bụi mịn vượt xa mức an toàn. Các bệnh viện có nguy cơ tiếp nhận thêm nhiều bệnh nhân, trong khi trẻ em, người cao niên và những người có bệnh kinh niên phải đối diện với nhiều rủi ro hơn.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
