Reza Pahlavi — con trai của Quốc vương Mohammad Reza Pahlavi — cho rằng ông có thể đóng vai trò dẫn dắt Iran trong một giai đoạn chuyển tiếp dân chủ nếu chế độ giáo quyền hiện nay sụp đổ. Sau 47 năm sống lưu vong, ông đang trở lại tâm điểm chú ý khi người biểu tình trong nước hô vang tên ông và lan truyền các thông điệp của ông trên mạng xã hội.
Phát biểu tại Washington, Pahlavi nói ông đã cùng các chuyên gia xây dựng kế hoạch cho “100 ngày đầu” sau khi chế độ tan rã, nhằm tránh hỗn loạn, khôi phục kinh tế và đặt nền móng cho một nhà nước dân chủ. Ông kêu gọi tập hợp phe đối lập quanh các nguyên tắc như toàn vẹn lãnh thổ, tách tôn giáo khỏi nhà nước, tự do cá nhân, bình đẳng công dân và quyền của người dân được lựa chọn thể chế tương lai.
Tuy nhiên, con đường của Pahlavi còn nhiều trở ngại. Phe đối lập Iran vẫn phân mảnh, chưa xuất hiện các vụ đào ngũ đáng kể trong lực lượng an ninh, và các chuyên gia cho rằng ông thiếu một tổ chức chính trị thực sự bên trong Iran để điều phối phong trào biểu tình ngoài đời thực, thay vì chủ yếu trên mạng.
Các khảo sát dư luận cho thấy khoảng 30% người Iran ủng hộ mạnh mẽ Pahlavi — cao hơn các nhân vật đối lập khác — nhưng tỷ lệ phản đối cũng gần tương đương, phần còn lại còn do dự. Hình ảnh người cha quá cố giúp ông nhận được sự hoài niệm từ một bộ phận dân chúng, song triều đại quân chủ trước đây vẫn gây chia rẽ vì gắn với đàn áp và đời sống xa hoa của hoàng gia.
Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump từng nhận xét Pahlavi là “người tốt”, nhưng vẫn bày tỏ nghi ngờ về khả năng ông có thể thực sự lãnh đạo Iran. Dù Trump không loại trừ các biện pháp cứng rắn với Tehran, Tòa Bạch Ốc đến nay chưa đưa ra sự hậu thuẫn chính trị rõ ràng cho Pahlavi. Điều này cho thấy con đường để ông chuyển từ vai trò biểu tượng đối lập sang một nhân tố lãnh đạo thực tế vẫn vấp phải cả rào cản trong nước lẫn sự thận trọng từ Washington.
Một yếu tố khác ảnh hưởng đến vị thế của Pahlavi là thực tế phần lớn các tiếng nói đối lập có khả năng tổ chức trong nước đều đang bị bắt giữ hoặc bị kiểm soát chặt chẽ. Việc thiếu các lãnh đạo phong trào hoạt động công khai trong nội địa khiến không gian chính trị bị thu hẹp, và Pahlavi — dù ở bên ngoài — lại nổi lên như một biểu tượng thay thế. Tuy nhiên, biểu tượng không đồng nghĩa với năng lực điều hành, nhất là trong bối cảnh chuyển tiếp đầy bất ổn.
Ngoài ra, nội bộ những người ủng hộ ông cũng không hoàn toàn đồng nhất. Một bộ phận mong muốn khôi phục chế độ quân chủ, trong khi Pahlavi tuyên bố vai trò của ông chỉ là dẫn dắt giai đoạn chuyển tiếp và để người dân quyết định thể chế thông qua tiến trình dân chủ. Sự khác biệt này khiến một số nhà hoạt động khác dè dặt hợp tác, lo ngại hình ảnh phong trào bị gắn với việc quay lại quá khứ thay vì hướng đến một mô hình chính trị mới.
Vì vậy, nhiều nhà quan sát quốc tế cho rằng hiện nay Pahlavi mang ý nghĩa như một “biểu tượng chính trị” — đại diện cho khát vọng thay đổi và sự bác bỏ trật tự đương thời — hơn là một bộ máy lãnh đạo hoàn chỉnh. Trong bối cảnh Iran còn nhiều biến động và thế giới theo dõi chặt chẽ, vai trò thực chất của ông sẽ phụ thuộc không chỉ vào mức độ ủng hộ trong dân chúng, mà còn vào việc ông có thể tập hợp được một liên minh đối lập rộng rãi, có tổ chức và đủ năng lực biến sự bất mãn xã hội thành chuyển biến chính trị cụ thể hay không.
Nguồn nbc news
