“Vị trí, vị trí và vị trí”: Nằm trên Vòng Bắc Cực, Greenland — hòn đảo lớn nhất thế giới — giữ vai trò then chốt trong chiến lược an ninh. Nhưng an ninh cho ai?
Căng thẳng quốc tế gia tăng, biến đổi khí hậu và sự thay đổi của kinh tế toàn cầu đã đưa Greenland vào tâm điểm tranh luận về thương mại và an ninh toàn cầu. Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn bảo đảm Mỹ kiểm soát hòn đảo giàu khoáng sản này — nơi canh giữ các lối tiếp cận Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương vào Bắc Mỹ.
Greenland là lãnh thổ tự trị của Denmark, một đồng minh lâu năm của Mỹ, nhưng Copenhagen đã bác bỏ các động thái tiếp cận của ông Trump. Chính quyền Greenland cũng phản đối tham vọng của Mỹ, khẳng định người dân Greenland sẽ tự quyết định tương lai của mình.
Khoảng 80% diện tích đảo nằm trên Vòng Bắc Cực, với dân số khoảng 56.000 người, chủ yếu là người Inuit — cộng đồng lâu nay phần nào bị thế giới bên ngoài bỏ quên.
Dưới đây là những lý do vì sao Greenland có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh Bắc Cực:
Vị trí của Greenland mang tính then chốt
Greenland nằm ngoài khơi bờ đông bắc Canada, hơn hai phần ba lãnh thổ ở trong Vòng Bắc Cực. Từ Thế chiến II, vị trí này đã trở nên sống còn với phòng thủ Bắc Mỹ, khi Mỹ từng chiếm đóng Greenland để ngăn Đức Quốc xã kiểm soát và bảo vệ các tuyến hàng hải quan trọng ở Bắc Đại Tây Dương.
Sau Chiến tranh Lạnh, Bắc Cực chủ yếu là không gian hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu làm băng tan, mở ra triển vọng tuyến đường Tây Bắc cho thương mại toàn cầu và khơi lại cạnh tranh với Russia, China cùng các nước khác về quyền tiếp cận tài nguyên khoáng sản trong khu vực.
Khoáng sản đất hiếm
Greenland sở hữu trữ lượng lớn các khoáng sản “đất hiếm” — thành phần thiết yếu của điện thoại, máy tính, pin và nhiều thiết bị công nghệ cao dự kiến sẽ vận hành nền kinh tế thế giới trong nhiều thập kỷ tới.
Điều này thu hút sự quan tâm của Mỹ và các nước phương Tây khi họ tìm cách giảm sự thống trị của Trung Quốc trên thị trường khoáng sản chiến lược. Tuy nhiên, việc khai thác tại Greenland gặp nhiều thách thức do khí hậu khắc nghiệt và các quy định môi trường nghiêm ngặt, khiến nhà đầu tư dè dặt.
Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland
Bộ Quốc phòng Mỹ vận hành căn cứ xa xôi Pituffik Space Base ở tây bắc Greenland, được xây dựng sau khi Mỹ và Đan Mạch ký Hiệp ước Phòng thủ Greenland năm 1951. Căn cứ này hỗ trợ cảnh báo tên lửa, phòng thủ tên lửa và giám sát không gian cho Mỹ và NATO.
Greenland còn trấn giữ một phần “khe hở” GIUK Gap (Greenland–Iceland–Vương quốc Anh), nơi NATO theo dõi hoạt động hải quân của Nga ở Bắc Đại Tây Dương.
Lực lượng quân sự Đan Mạch tại Greenland
Đan Mạch đang tăng cường hiện diện quân sự quanh Greenland và toàn khu vực Bắc Đại Tây Dương. Năm ngoái, chính phủ công bố thỏa thuận trị giá khoảng 14,6 tỷ kroner (2,3 tỷ USD) với các bên, bao gồm chính quyền Greenland và Faroe Islands, nhằm “nâng cao năng lực giám sát và duy trì chủ quyền trong khu vực”.
Kế hoạch gồm ba tàu hải quân Bắc Cực mới, hai máy bay không người lái giám sát tầm xa và tăng cường năng lực vệ tinh.
Bộ Chỉ huy Bắc Cực Liên hợp của Đan Mạch đặt trụ sở tại thủ đô Nuuk, chịu trách nhiệm “giám sát, khẳng định chủ quyền và phòng thủ quân sự đối với Greenland và Quần đảo Faroe”. Ngoài ra còn có các trạm vệ tinh nhỏ trên khắp đảo.
Đơn vị tinh nhuệ Sirius Dog Sled Patrol — lực lượng hải quân Đan Mạch chuyên trinh sát tầm xa và thực thi chủ quyền ở vùng hoang dã Bắc Cực — cũng đóng quân tại Greenland.
Các mối đe dọa an ninh tại Bắc Cực
Năm 2018, Trung Quốc tự tuyên bố là một “quốc gia cận Bắc Cực” nhằm gia tăng ảnh hưởng trong khu vực, đồng thời công bố kế hoạch xây dựng “Con đường Tơ lụa vùng Cực” trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường.
Khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã bác bỏ động thái này, đặt câu hỏi: “Chúng ta có muốn Bắc Băng Dương biến thành một Biển Đông mới, đầy quân sự hóa và các yêu sách lãnh thổ cạnh tranh hay không?”
Trong khi đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết Moscow lo ngại các hoạt động của NATO tại Bắc Cực và sẽ đáp trả bằng cách tăng cường năng lực quân sự ở vùng cực. Mối lo của các lãnh đạo châu Âu càng gia tăng sau khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện Ukraine năm 2022.
