Một đợt El Niño được dự báo mạnh bất thường đang khiến giới khoa học lo ngại, khi nhiệt độ cực đoan có thể kéo theo hàng trăm ngàn ca tử vong trên toàn thế giới. Con số 451.000 là ước tính của một công trình nghiên cứu, tuy không phải số người đã thiệt mạng, nhưng lời cảnh báo cho thấy mùa nóng sắp tới có thể đặt nhiều quốc gia trước áp lực rất lớn về y tế, nguồn nước và an toàn của người dân…
“Siêu El Niño” tiếp tục là mối lo trên toàn cầu, khi một nghiên cứu mới cảnh báo hiện tượng khí hậu đang hình thành tại Thái Bình Dương có thể làm nhiệt độ tăng mạnh tại nhiều khu vực, kéo theo hàng trăm ngàn ca tử vong vì nắng nóng trong những tháng tới. Theo Reuters ngày 23/9/2026, nhóm nghiên cứu thuộc Climate Impact Lab của Đại học Chicago đưa ra dự báo ước tính El Niño lần này có thể liên quan tới tối đa khoảng 451.000 ca tử vong vượt mức bình thường trên toàn thế giới trong khoảng thời gian từ tháng 6/2026 tới tháng 2/2027.
Điều khiến giới khoa học đặc biệt quan tâm là El Niño năm nay đang phát triển với cường độ rất mạnh và sớm tạo ra những mức nhiệt bất thường tại vùng xích đạo Thái Bình Dương. Theo Reuters ngày 24/9, nhiệt độ mặt biển tại khu vực Niño 3.4 trong tháng 9 đã cao hơn mức trung bình khoảng 3,05 độ C, vượt mức cao nhứt từng được ghi nhận trong những đợt El Niño trước đây. Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ, NOAA, đã chính thức xác nhận điều kiện El Niño từ tháng 6/2026.
Tổ chức Khí tượng Thế giới, WMO, cũng cho biết El Niño đã được xác lập rõ ràng và nhiều phần sẽ tiếp tục mạnh lên trong những tháng cuối năm. Trong bản cập nhựt ngày 3/9, WMO dự báo khả năng El Niño kéo dài tới tháng 2/2027 gần như 100%, đồng thời có thể đạt cường độ “rất mạnh” vào cuối năm. Tổng thư ký WMO Celeste Saulo cảnh báo hiện tượng này có thể làm thay đổi đáng kể các mô hình nhiệt độ và lượng mưa, từ đó làm gia tăng nguy cơ nắng nóng cực đoan, hạn hán và lũ lụt tại nhiều nơi. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres cũng mô tả El Niño năm nay là một biến cố đặc biệt, đòi hỏi phải có sự chuẩn bị đặc biệt.
Theo Climate Impact Lab, số ngày có nhiệt độ cực cao trong giai đoạn được nghiên cứu có thể tăng khoảng 44% so với một năm bình thường. Chính sự gia tăng của những ngày nắng nóng cực đoan này là căn cứ để các nhà nghiên cứu ước tính số ca tử vong vượt mức bình thường. Michael Greenstone, giáo sư kinh tế Đại học Chicago và đồng sáng lập Climate Impact Lab, cho rằng những dữ kiện này có thể giúp các nhà hoạch định chánh sách xác định những khu vực cần hành động khẩn cấp để giảm thiểu số người thiệt mạng vì nhiệt độ quá cao.
Những khu vực nghèo hơn được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề hơn. Theo nghiên cứu, trong khoảng thời gian từ tháng 9/2026 tới tháng 2/2027, Nigeria có thể ghi nhận khoảng 31.400 ca tử vong vượt mức bình thường liên quan tới nhiệt độ cực đoan, Indonesia khoảng 19.300 và Sudan khoảng 17.600. Riêng vùng Sahel tại Phi Châu, gồm Nigeria, Sudan, Niger và Chad, được ước tính có thể phải chịu thêm khoảng 66.800 ca tử vong.
Đông Nam Á cũng nằm trong nhóm được cảnh báo. Climate Impact Lab ước tính Philippines, Việt Nam, Thái Lan và Campuchia cộng lại có thể phải chịu thêm khoảng 19.400 ca tử vong liên quan tới nhiệt độ cực đoan trong khoảng thời gian sáu tháng nói trên. Indonesia, một trong những quốc gia đông dân nhứt Đông Nam Á, được dự báo riêng khoảng 19.300 ca. Những con số này một lần nữa cho thấy ảnh hưởng của một hiện tượng khí hậu hình thành tại Thái Bình Dương có thể lan đi rất xa khỏi vùng biển nơi nó bắt đầu.
Ấn Độ cũng được dự báo có thể phải chịu thêm khoảng 15.800 ca tử vong vì nhiệt trong các mô hình của nghiên cứu. Brazil được ước tính khoảng 13.300 ca. Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu cảnh báo con số toàn cầu có thể còn tăng nếu El Niño kéo dài sang năm 2027. Khi đó, những khu vực ở Bắc bán cầu như Ấn Độ và Pakistan bước vào mùa nóng có thể phải đối mặt với một mức độ rủi ro khác so với giai đoạn cuối năm 2026.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa El Niño và tình trạng biến đổi khí hậu do con người gây ra. El Niño là một hiện tượng khí hậu tự nhiên, xuất hiện theo chu kỳ và không phải do biến đổi khí hậu tạo ra. Nhưng theo WMO và Reuters, nền nhiệt toàn cầu đã tăng cao do tình trạng khí hậu nóng lên có thể làm cho những tác động của El Niño trở nên nghiêm trọng hơn. Nói cách khác, El Niño tạo ra một cú hích tự nhiên đối với nhiệt độ và thời tiết, trong khi nền nhiệt toàn cầu cao hơn khiến điểm xuất phát của hệ thống khí hậu hiện nay đã nóng hơn trước.
Không chỉ có nắng nóng. Reuters cho biết El Niño mạnh thường làm thay đổi mô hình mưa trên một phạm vi rộng, khiến một số nơi phải đối mặt với hạn hán, trong lúc những khu vực khác có nguy cơ mưa lớn và lũ lụt. Hiện tượng này cũng có thể gây thiệt hại mùa màng, làm giảm nguồn nước và ảnh hưởng tới an ninh lương thực. Theo Reuters, Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hiệp Quốc dự báo gần 50 triệu người có thể đứng trước nguy cơ thiếu ăn cấp tính vào cuối năm 2027 do những ảnh hưởng liên quan tới El Niño, trong đó miền nam Phi Châu và Nam Mỹ là những khu vực đáng chú ý.
Đối với những quốc gia đang phát triển, ảnh hưởng có thể nghiêm trọng hơn vì khả năng thích ứng với nhiệt độ cực đoan không giống nhau. Những người làm việc ngoài trời, người nghèo, những người không có điều kiện sử dụng hệ thống làm mát, cư dân sống tại các đô thị đông đúc và những cộng đồng đang thiếu nước có thể đặc biệt dễ bị tổn thương. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết stress nhiệt là một trong những nguy cơ sức khỏe quan trọng liên quan tới thời tiết và có thể làm cho nhiều chứng bệnh trở nên trầm trọng hơn, trong khi sốc nhiệt là một tình trạng cấp cứu có nguy cơ tử vong cao.
Điểm đáng chú ý là các nhà nghiên cứu không xem con số 451.000 như một “định mệnh” đã được xác định. Đây là ước tính về số ca tử vong vượt mức thông thường nếu những điều kiện nhiệt độ được dự báo thật sự xảy ra. Climate Impact Lab cho rằng những biện pháp thích ứng như hệ thống báo động sớm, các trung tâm tránh nóng, bảo vệ người lao động ngoài trời và chuẩn bị về y tế có thể giúp giảm đáng kể thiệt hại. Michael Greenstone nhấn mạnh mục tiêu của nghiên cứu là chỉ ra những nơi có thể hành động ngay để cứu sống hàng chục ngàn người.
Tamma Carleton, đồng tác giả công trình nghiên cứu và là giảng viên Đại học California, Berkeley, cho rằng điều đáng lo không chỉ nằm ở mùa El Niño hiện nay. Theo bà, nhiệt độ cực đoan đang được quan sát có thể được xem như một hình ảnh về điều kiện khí hậu mà thế giới có thể phải đối mặt thường xuyên hơn trong tương lai nếu không đầu tư đầy đủ vào khả năng thích ứng.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
