(AP) — Ngoại trưởng Marco Rubio cùng các quan chức cấp cao khác đã báo cáo kín cho lãnh đạo Quốc hội vào tối thứ Hai về chiến dịch quân sự gây chấn động tại Venezuela, trong bối cảnh ngày càng nhiều lo ngại rằng Tổng thống Donald Trump đang mở ra một kỷ nguyên mở rộng ảnh hưởng mới của Hoa Kỳ mà không tham vấn đầy đủ Quốc hội và chưa có tầm nhìn rõ ràng về việc điều hành quốc gia Nam Mỹ này.
Các lãnh đạo Cộng hòa bước vào cuộc họp kín tại Điện Capitol nhìn chung ủng hộ quyết định của ông Trump dùng vũ lực loại bỏ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Trái lại, nhiều nghị sĩ Dân chủ rời cuộc họp với nhiều câu hỏi hơn, khi ông Trump vẫn duy trì hạm đội tàu hải quân ngoài khơi Venezuela và kêu gọi các doanh nghiệp Mỹ tái đầu tư vào ngành dầu mỏ đang hoạt động kém hiệu quả của nước này.
Một nghị quyết về quyền lực chiến tranh — nhằm cấm hành động quân sự của Mỹ tại Venezuela nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội — dự kiến sẽ được đưa ra bỏ phiếu tại Thượng viện trong tuần này.
“Chúng tôi không kỳ vọng có bộ binh trên thực địa,” Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (Cộng hòa – Louisiana) nói sau cuộc họp.
Ông Johnson cho biết chính quyền mới tại Venezuela không thể bị cho phép dính líu đến khủng bố ma túy hay buôn lậu ma túy vào Mỹ — những gì đã châm ngòi cho chiến dịch không kích bằng tàu thuyền ban đầu của ông Trump, khiến hơn 115 người thiệt mạng.
“Đây không phải là thay đổi chế độ. Đây là yêu cầu thay đổi hành vi,” ông Johnson nói. “Chúng tôi không mong đợi sự can dự trực tiếp nào khác ngoài việc gây sức ép để chính quyền lâm thời mới đi vào quỹ đạo đó.”
Ông Johnson nói thêm: “Chúng tôi có cách thuyết phục — bởi xuất khẩu dầu mỏ của họ, như các bạn biết, đã bị thu giữ; và tôi tin điều đó sẽ đưa đất nước này tới một mô hình quản trị mới trong thời gian rất ngắn.”
Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen, Dân chủ cao cấp nhất tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, cho biết: “Vẫn còn rất nhiều câu hỏi cần được trả lời.”
“Chi phí là bao nhiêu? Việc này sẽ tốn kém đến mức nào đối với Hoa Kỳ?” Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, Dân chủ đứng đầu Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, nói sau đó.
Quốc hội bị đặt ra ngoài lề
Cuộc báo cáo kéo dài hai giờ diễn ra chỉ vài ngày sau hành động quân sự bất ngờ mà rất ít — nếu có — lãnh đạo Quốc hội biết trước khi chiến dịch bắt đầu, một độ trễ đáng kể trong việc thông tin cho Quốc hội — cơ quan nắm quyền tối hậu đối với các vấn đề chiến tranh.
Các quan chức chính quyền phải trả lời hàng loạt câu hỏi — từ khả năng mỹ triển khai thêm binh sĩ trên thực địa đến vai trò của phe đối lập Venezuela, vốn dường như đã bị gạt sang bên khi Phó Tổng thống thân Maduro Delcy Rodríguez nhanh chóng trở thành tổng thống lâm thời.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân — Đại tướng Không quân Dan Caine — và Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi (người đã khởi tố các cáo buộc buôn ma túy đối với ông Maduro) đều tham dự phiên họp mật. Phiên họp dành cho “nhóm tám người” (gang of eight), gồm lãnh đạo các ủy ban tình báo cùng chủ tịch và nghị sĩ cao cấp của các ủy ban an ninh quốc gia.
Khi được hỏi sau đó liệu đã rõ ràng hơn ai thực sự điều hành Venezuela hay chưa, Thượng nghị sĩ Mark Warner, Dân chủ đứng đầu Ủy ban Tình báo Thượng viện, nói thẳng: “Tôi ước gì có thể nói là có, nhưng không thể.”
Lãnh đạo Ủy ban Tư pháp Thượng viện — Chủ tịch Chuck Grassley (Cộng hòa) và nghị sĩ Dân chủ cao cấp Richard Durbin — cho rằng lẽ ra họ phải được mời dự báo cáo mật, vì ủy ban của họ giám sát Bộ Tư pháp dưới quyền bà Bondi.
Trước đó trong ngày, Lãnh đạo Dân chủ Thượng viện Chuck Schumer cảnh báo rằng hành động của ông Trump tại Venezuela chỉ là khởi đầu cho một cách tiếp cận đối ngoại nguy hiểm, khi tổng thống công khai bày tỏ sự quan tâm tới Colombia, Cuba và Greenland.
“Người dân Mỹ không đăng ký cho một vòng chiến tranh bất tận mới,” ông Schumer nói.
Sau cuộc họp, ông nhận định buổi báo cáo “dù chi tiết và kéo dài, nhưng đặt ra nhiều câu hỏi hơn là trả lời.”
Trong nội bộ Cộng hòa, quan điểm cũng chia rẽ, phản ánh rạn nứt ngày càng sâu trong phong trào “Make America Great Again”, khi ông Trump — người từng cam kết “Nước Mỹ trên hết” — nay tiến gần hơn tới những vướng mắc ở nước ngoài mà nhiều nghị sĩ ở cả hai đảng muốn tránh, nhất là sau các cuộc chiến kéo dài ở Iraq và Afghanistan.
Chưa rõ lộ trình tiếp theo
Các bước đi tiếp theo và kêu gọi bầu cử tại Venezuela hiện vẫn bất định.
Chính quyền Trump từng đàm phán với bà Rodríguez, người thay thế đồng minh Maduro và đề nghị “hợp tác” với Washington. Trong khi đó, ông Trump tỏ ra lạnh nhạt với lãnh đạo đối lập María Corina Machado, người đoạt Giải Nobel Hòa bình tháng trước vì nỗ lực thúc đẩy chuyển tiếp dân chủ; ông Trump nói bà thiếu “sự ủng hộ” hoặc “uy tín” để lãnh đạo đất nước.
Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Rick Scott (Cộng hòa – Florida), một đồng minh thân cận của ông Trump, cho biết ông sẽ sớm trao đổi với bà Machado và gọi bà là “rất được ưa chuộng nếu nhìn vào kết quả bầu cử gần đây”.
“Cuối cùng, tôi nghĩ bà ấy sẽ là tổng thống Venezuela,” ông Scott nói. “Con đường tới dân chủ là một quá trình, không hề dễ. Vẫn còn nhiều kẻ xấu, nên sẽ mất thời gian. Họ sẽ tổ chức bầu cử, và tôi tin bà ấy sẽ đắc cử.”
Thượng nghị sĩ Rand Paul (Cộng hòa – Kentucky), người dẫn đầu phe chỉ trích chiến dịch không kích bằng tàu thuyền của ông Trump nhằm vào các đối tượng nghi buôn ma túy, nói rằng có hàng chục lãnh đạo trên thế giới mà Mỹ có thể cáo buộc vi phạm luật quốc tế hoặc nhân quyền.
“Và chúng ta chưa từng xông vào bắt họ ra khỏi đất nước,” ông Paul nói với phóng viên. “Điều này tạo ra một tiền lệ rất xấu và vi hiến. Không thể nói rằng việc ném bom thủ đô và lật đổ tổng thống của một quốc gia khác không phải là khởi đầu của chiến tranh.”
