Người đứng đầu Chính Phủ CSVN, ông Lê Minh Hưng, vừa đưa ra yêu cầu rà soát lại toàn bộ hệ thống luật lệ ở quốc gia này. Động thái được nói là nhằm tháo gỡ những chỗ rối rắm, chồng chéo đã tồn tại từ lâu, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên nhiều nghi ngại rằng đây có thể chỉ là một vòng lặp quen thuộc của những cuộc cải cách mang tính hình thức kéo dài qua nhiều năm…
Ngày 19 tháng 4 năm 2026, Thủ Tướng CSVN ông Lê Minh Hưng đã ban hành một công điện yêu cầu tiến hành việc rà soát toàn diện các văn bản luật lệ đang áp dụng trên toàn Việt Nam. Văn bản này do ông Lê Tiến Châu, cấp phó trong chính phủ, ký thay. Đây được xem như một cuộc “đại tu” về mặt luật lệ trong bối cảnh những bất cập đã tích tụ suốt nhiều năm mà chưa được giải quyết dứt điểm.
Theo nội dung được nêu ra, việc rà soát lần này không chỉ là chuyện xem xét lại cho có lệ, mà được đặt thành một nhiệm vụ mang tính lâu dài, nhằm giải quyết tận gốc tình trạng luật lệ chồng chéo, mâu thuẫn và thiếu rõ ràng. Chính những điểm này, theo phía điều hành, đã làm phát sinh nhiều chi phí xã hội và gây khó khăn cho đời sống người dân cũng như việc làm ăn của giới doanh nghiệp.
Người đứng đầu chính phủ yêu cầu tất cả những người đứng đầu các bộ, ngành và chính quyền các tỉnh, thành phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về kết quả rà soát trong phạm vi mình phụ trách. Mỗi nơi phải lập ra một nhóm chuyên trách riêng, do lãnh đạo đứng đầu, quy tụ những người có chuyên môn vững, đồng thời có thể mời thêm chuyên gia bên ngoài tham gia góp ý.
Điểm đáng chú ý là lần rà soát này được ông Hưng yêu cầu phải đi vào chi tiết, không chỉ dừng lại ở mức tổng quát. Từng văn bản, từng điều khoản phải được chỉ ra rõ ràng chỗ nào cần sửa đổi, bổ sung, thay thế hay bãi bỏ, đồng thời phải xác định rõ ai chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn tất.
Song song với đó, phía cơ quan điều hành cũng đặt ra mục tiêu cắt giảm mạnh các điều kiện kinh doanh, thủ tục giấy tờ và những chi phí mà người dân, doanh nghiệp phải gánh chịu khi tuân theo luật lệ. Đồng thời, có chủ trương chuyển dần từ cách kiểm soát ngay từ đầu sang cách kiểm tra về sau, từ cách quản lý nặng về kiểm soát sang hướng tạo điều kiện cho phát triển – một điều đã được nhắc đi nhắc lại trong nhiều năm nhưng chưa thấy tạo ra thay đổi rõ rệt.
Một điểm khác cũng được Lê Minh Hưng nhấn mạnh, là việc áp dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào quá trình rà soát, đồng thời sắp xếp lại và làm sạch dữ liệu luật lệ trên hệ thống chung của quốc gia, với kỳ vọng xây dựng một nền tảng rõ ràng và đồng bộ hơn trong tương lai.
Tuy vậy, đằng sau những chỉ thị có vẻ quyết liệt này là một thực tế khó phủ nhận: hệ thống luật lệ trong nước đã nhiều lần được nói là “rà soát toàn diện”, nhưng càng làm thì càng phình ra, càng sửa thì lại càng rối thêm. Những cụm từ như chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu rõ ràng đã xuất hiện đi xuất hiện lại qua nhiều năm, gần như trở thành một điệp khúc quen thuộc.
Điều khiến nhiều người đặt câu hỏi là vì sao một hệ thống được xây dựng bởi rất nhiều người, qua nhiều tầng lớp xét duyệt, lại vẫn liên tục rơi vào tình trạng luật chồng lên luật, văn bản dưới lại đè lên văn bản trên, thậm chí có khi còn làm lệch hẳn tinh thần của luật ban đầu. Việc phải tiến hành một cuộc rà soát toàn diện như lần này, vì vậy, không chỉ thể hiện quyết tâm thay đổi, mà cũng gián tiếp cho thấy những lỗ hổng đã tồn tại từ lâu trong cách làm luật.
Ở một góc nhìn khác, việc kêu gọi góp ý từ người dân và doanh nghiệp cũng không phải là điều mới. Vấn đề nằm ở chỗ những ý kiến đó có thật sự được lắng nghe và tiếp thu hay không, hay chỉ dừng lại ở việc làm cho đủ thủ tục. Không ít doanh nghiệp từng phản ánh rằng những góp ý của họ hầu như không được thay đổi, thậm chí có khi quy định sau đó còn trở nên rắc rối hơn.
Chuyện chuyển từ kiểm soát trước sang kiểm tra sau được xem là một hướng đi tiến bộ. Nhưng trên thực tế tại Việt Nam, trong nhiều lĩnh vực, cách quản lý của nhà cầm quyền cộng sản vẫn còn nặng về kiểm soát ngay từ đầu. Điều này dẫn đến tình trạng các loại giấy phép con biến tướng dưới nhiều hình thức khác nhau. Khi một thủ tục bị cắt bỏ, lại có một thủ tục khác mọc lên thay thế, khiến việc cải cách rơi vào cảnh luẩn quẩn.
Chính vì vậy, nếu lần rà soát này chỉ dừng lại ở việc liệt kê rồi chỉnh sửa mang tính kỹ thuật, thì khó có thể tạo ra thay đổi thật sự. Vấn đề cốt lõi không nằm ở chỗ sửa bao nhiêu văn bản, mà nằm ở cách suy nghĩ khi làm luật: có dám bỏ đi những quy định không cần thiết, có dám trao thêm quyền cho thị trường và xã hội hay không, hay vẫn tiếp tục giữ cách điều hành bằng mệnh lệnh hành chánh như lâu nay.
Việc yêu cầu công khai tiến độ và gắn trách nhiệm cụ thể cho từng người đứng đầu được xem là một bước tiến đáng chú ý. Tuy nhiên, trong một hệ thống mà trách nhiệm thường bị chia nhỏ và phân tán, việc truy đến cùng ai phải chịu trách nhiệm vẫn là một bài toán không dễ giải.
Bởi vậy, cuộc rà soát luật lệ lần này không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà còn là phép thử cho khả năng thay đổi thật sự của cả bộ máy. Nếu làm tới nơi tới chốn, đây có thể là cơ hội để Chính Phủ CSVN dọn dẹp một hệ thống đang quá rối rắm. Nhưng nếu vẫn làm theo lối cũ, thì rất có thể chỉ vài năm nữa, một cuộc “rà soát toàn diện” khác lại được đưa ra , và mọi chuyện lại quay về điểm xuất phát như trước.
NGƯỜI QUAN SÁT
