Năm ngoái, Tổng thống Donald Trump thành công trong việc nắm quyền kiểm soát trung tâm trình diễn nghệ thuật lớn nhất của nước Mỹ- John F Kennedy Memorial Center for the Performing Arts. Nhưng không đem lại kết quả tốt. Ông ra lệnh sa thải người đứng đầu trung tâm Kennedy và thay thế bằng một nhân vật trung thành, thân tín với ông. Ông tự ý bổ nhiệm mình làm Chủ tịch Hội Đồng Quản Trị mới vừa được ông khai sinh. Ông cũng ra lệnh hủy bỏ lịch trình biểu diễn, làm lại lịch trình mới, sa thải tất cả những người đang làm việc, hay đang tập sự ở trung tâm. Ông tự mình đứng ra làm MC – emcee- cho buổi tiệc gây quỹ rất long trọng. vĩ đại. Ông tự xem Trung Tâm Nghệ Thuật Kennedy này là cánh tay nối dài của Bạch Cung, bởi vì tin tức đăng tải về Trung Tâm đều viết ông là nhân vật chính của tất cả các sự kiện.
Chỉ ngần đó thôi cũng đủ hiểu ông muốn nắm quyền sở hữu toàn bộ trung tâm này, không còn hoài nghi gì nữa. Đến tháng Mười Hai, ông ra lệnh bỏ tên cũ và để tên của ông vào mặt tiền của bin đinh. Đương nhiên tên của ông đứng vào vị trí cao nhất.
Vừa mới đến Hoa Thịnh Đốn chưa đầy một năm, bất thình lình, ngày 1 tháng Hai, ông Trump ra lệnh đóng cửa trung tâm Kennedy Center trong hai năm- coi như gần hết nhiệm kỳ của ông. Ông nói là để sau đó trung tâm sẽ tưng bừng khai trương trở lại một cách hoành tráng vào những ngày cuối nhiệm kỳ hai của ông. Ở thủ đô, mọi người đều lặng thinh, trước những động thái bất thường của ông Tổng thống. Và người ta bắt đầu đi tìm hiểu xem ông đóng cửa Trung Tâm Kennedy để làm gì. Một cựu nhân viên của Kennedy Center nói rằng: “Có lẽ ông ấy xem Hội Đồng Quản Trị Kennedy Center cũng giống như Hội Đồng Quản Trị của Show Truyền Hình The Apprentice của ông trước đây.”.
Hành động đóng cửa Trung Tâm của ông được đưa ra không một lời báo trước, khiến cho mọi người hụt hẫng. Nhất là đối với những nghệ sĩ được sắp xếp sẽ ra trình diễn ở Trung Tâm Kennedy trong những năm sắp tới. Người ta dự đoán Có lẽ vì lỗ quá khiến cho những thành phần chủ yếu của trung tâm Kennedy bị sa thải, hoặc vì trong suốt năm vừa qua sinh hoạt ở Trung Tâm này xuống dốc, dân địa phương tẩy chay không đi xem trình diễn nữa vì tinh thần chia rẽ đảng phái lộ liễu quá.
Ông Trump thì nói rằng Trung Tâm bị xuống cấp quá nhiều, cần phải mất vài năm để chỉnh trang tu bổ lại. Nói chuyện với các ký giả hôm 2 tháng Hai, Tổng thống hé lộ tin tức ông sẽ cho phá bỏ tất cả thiết kế ở bên trong, chỉ còn giữ lại cái vỏ bên ngoài mà thôi. Ông nói: “Tôi sẽ không kéo sập bin đinh xuống, tôi sẽ dùng lại những cột bằng sắt, giữ lại một số đá cẩm thạch, một số khác thì bỏ đi.”.
Không rõ phải chăng ông định thực hiện dự án mở rộng trung tâm Kennedy với ngân khoản $250 triệu đô la như ông đã dự trù hồi nhiệm kỳ đầu. Một số cư dân ở Hoa Thịnh Đốn bàn tán với nhau rằng có lẽ Trung Tâm đóng cửa không phải để sửa chửa mà là để thay đổi bộ mặt bên ngoài.
Kennedy Center là một định chế mang tính chất cao quý, linh thiêng, được lập ra để phát huy văn hóa Mỹ, bây giờ đang bị thay đổi một cách chóng mặt từ hình thức đến nội dung. Kennedy Center từng nổi tiếng với màn trình diễn song tấu giữa cựu Ngoại Trưởng Condoleezza Rice với thiên tài cello Yo Yo Ma, với lần trình diễn nhạc thời trang của ca sĩ lừng danh Diana Ross cùng dàn nhạc giao hưởng National Symphony Orchestra. Nói một cách giản lược nhất, Trung Tâm Kennedy có lúc nổi danh, có lúc trầm lắng, song lúc nào cũng là một định chế nghiêm trang, hoàn hảo. Chính tại đây ca sĩ soprano hàng đầu của thế giới Renee Fleming đã thu âm bản nhạc của mình. Tại đây, sân khấu này đã thực hiện màn ca vũ nhạc kịch Roots, với loại nhạc hip-hop. Tài tử Holland Taylor đã diễn tả lại hình ảnh người phụ nữ duy nhất làm Thống đốc tiểu bang Texas, bà Ann Richards. Tựu chung có khoảng một triệu học sinh đến đây để học hỏi, hay thăm viếng.
Thế rồi, ông Trump xuất hiện.
Ông là một con buôn trong ngành địa ốc, và là tay trùm về quảng cáo, ông cũng là người rất háo danh, tự dưng nhảy sang làm chính trị, ông Trump có tật hay lẫn lộn giữa việc làm gián đoạn-disruption- với việc làm nổi bt- distinction. Hồi nhiệm kỳ đầu, ông có thái độ gây chia rẽ, khiến cho nhiều nghệ sĩ tuyên bố rằng họ thề sẽ không bao giờ đặt chân đến Kennedy Center nếu ông Trump còn làm việc ở đây. Buổi dạ vũ The Kennedy Center Honors chỉ được thực hiện sau khi ông Trump hứa sẽ không có mặt trong buổi dạ vũ, vinh danh những tài năng kiệt xuất. Đây là một cái bạt tai nhẹ mà ông Tổng thống không bao giờ quên được.
Sau khi quay trở lại Kennedy Center, chưa đầy một tuần, ông Trump ra lệnh sa thải bà Giám đốc của Trung Tâm, một nhân vật được nhiều người kính nể, thay thế bằng một nhân viên trước đây làm nghề gián điệp, ông Ric Grenell. Rất nhiều nghệ sĩ đã vội vàng từ chối trình diễn tại Trung tâm. Họ rút lui nhanh hơn nhịp độ thiết lập lịch trình biểu diễn, từ vở nhạc kịch nổi danh Hamilton, đến vở Wicked . Nhà soạn nhạc kịch Stephen Schwartz thề sẽ không bước chân đến Kennedy Center nếu còn ông Trump. Thực ra, theo nhiều nhân viên làm việc ở Kennedy Center, việc áp dụng chính sách mới là một phần trong lý do khiến nghệ sĩ từ chối trình diễn ở Kennedy Center, một phần quan trọng khác là việc điều hành hoạt động ở Trung Tâm. Ông Trump đuổi hết các nhân viên có chân trong nghiệp đoàn công nhân làm việc ở Trung Tâm. Nhiều nghệ sĩ không trình diễn ở Kennedy Center, bỏ sang trình diễn ở những địa điểm cạnh tranh với Kennedy Center.
Tình trạng nghệ sĩ hủy bỏ trình diễn tăng lên rất nhiều kể từ ngày ông Trump cho gắn tên ông trên tòa nhà của Trung Tâm Kennedy hồi tháng Mười Hai. Tháng Giêng, ông Philip Glass hủy bỏ hợp đồng trình diễn của ông với lý do là sự có mặt của ông Trump đi ngược lại với mục đích của chương trình trình diễn nhằm vinh danh Tổng thống Abraham Lincoln. Việc này khiến cho nhạc trưởng của dàn nhạc giao hưởng National Symphony phải than vãn là “ Tôi không thể nào làm vui lòng tất cả mọi người..
Công chúng cũng nhận ra tình trạng hỗn loạn xảy ra. Số vé bán cho khán giả xuống rất thấp. Ai cũng nhận thấy có rất nhiều ghế bỏ trống trong các màn trình diễn nổi tiếng trước đậy. Thậm chí nhiều khán giả bực tức kêu gọi hãy loại bỏ chính trị ra khỏi biểu diễn nghệ thuật. Nhiều lần, thay vì chơi nhạc dạo đầu, người ta lại nghe bài hát quốc ca.
Thái độ tẩy chay của khán giả không làm cho ông Trump sờn lòng. Trong lần biểu diễn để vinh danh những nghệ sĩ tài ba- Kennedy Center Honors- ông Trump đòi giành lấy quyền tự mình đứng ra lập danh sách những nghệ sĩ được vinh danh. Ông nói nói hé lộ thông tin cho biết chính ông sẽ là người lập chương trình biểu diễn sắp tới, nhân dịp kỷ niệm sinh nhật thứ 250 của đất nước Hoa Kỳ. Không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra trong mùa trình diễn nhân ngày Quốc Khánh Hoa Kỳ bắt đầu từ ngày 4 tháng Bảy. Sau đó, còn có những chương trình quan trọng khác của Kennedy Center Honors, như ngày trao giải thưởng Mark Twain.
Sinh hoạt của Trung Tâm Kennedy ngày càng ế ẩm, vì khán giả tẩy chay. Nhiều tổ chức nổi tiếng không còn ủng hộ tiền cho Trung Tâm Kennedy nữa. Ví dụ như Washington National Opera từ năm 2018 đến nay thường tặng cho Kennedy Center số tiền từ $8 triệu đô la đến $30 triệu đô la hàng năm. Họ quyết định đi nơi khác trình diễn vì có hiện diện của ông “nhạc trường Trump” ở Kennedy Center.
Chuyện rắc rối ở Kennedy Center chính là mô hình tiêu biểu cho thái độ phá hủy mọi thứ của ông Trump. Đây là một định chế lẽ ra có những giá trị nghiêm trang, đáng kính, bỗng dưng bị ông Trump phá tan, thay vào bằng cái mới kệch cỡm, kém giá trị. Chính ông Trump đã ra lệnh phá hủy cánh phía Đông của Bạch Cung, và lát gạch cho khu Vườn Hồng- Jacqueline Kennedy Rose Garden- ở Bạch Cung. Ông cho gắn tên của ông trên mặt tiền của Bộ Ngoại Giao. Ông cho nối liền nhà ga xe điện ngầm ở Hoa Thịnh Đốn đến khu đánh golf và phi trường quốc tế. Ông ra lệnh cho bảo tàng viện Smithsonian viết lại tiểu sử của ông, xóa bỏ phần ông bị lôi ra đàn hạch. Nghe đồn rằng ông dự tính sẽ bắt chước kiểu Paris lập ra Đài Chiến Thắng ở trước đài tưởng niệm Tổng thống Lincoln khiến cho tượng đài Lincoln trông thấp bé hẳn đi.
Tuy nhiên, việc đập phá đi để tu bổ lại trung tâm Kennedy Center có ý nghĩa quan trọng hơn. Trung tâm Kennedy là một tổ chức bán công, do Quốc Hội Hoa Kỳ khai sinh ra. Phần lớn ngân sách là do các tổ chức tư nhân tặng cho, và do tiền bán vé. Rồi đây, khi số vé bán xuống thấp, không hiểu ông Trump sẽ lấy tiền ở đâu ra để tài trợ cho kinh phí.
Ông Grenell, Giám đốc Trung Tâm do ông Trump bổ nhiệm viết một văn thư phân trần với nhân viên làm việc ở Trung Tâm rằng: “Việc đóng cửa Trung Tâm để tu bổ chỉ là một hành động tạm thời, diễn ra trong một thời gian ngắn mà thôi.Rồi đây mọi việc sẽ được sắp xếp lại tốt hơn.”. Đối với công chúng, ông Giám đốc Grenell viết văn thư nói rằng: “Chúng tôi tin chắc rằng sau khi tu bổ, chúng ta sẽ có một sân khấu hùng hậu hơn, và một Cơ Sở Vĩ Đại để phục hồi sinh hoạt Văn Hóa, Giả Trí Quốc Gia hoàn hảo hơn.”.
Sân khấu mới ư? Dĩ nhiên sân khấu đó sẽ do ông Trump độc diễn, đưa tên tuổi ông lên chỗ sáng chói. Cuối cùng thì trong đầu của ông Trump, nước Mỹ chẳng qua chỉ là “Vở Tuồng Do Một Cá Nhân Độc Diễn.”- America is a one man show
Nguyễn Minh Tâm dịch theo báo TIME ngày 23/2/2026
