WASHINGTON (Calitoday News)– Hoa Kỳ lần đầu tiên công khai xác nhận đã triển khai vũ khí trên quỹ đạo Trái Đất, đánh dấu một bước thay đổi đáng chú ý trong cách Ngũ Giác Đài nói về khả năng tác chiến trong không gian giữa lúc cạnh tranh quân sự với Trung Quốc và Nga ngày càng gia tăng.
Bộ trưởng Không quân Hoa Kỳ Troy Meink, người đứng đầu dân sự của cả Không quân và Lực lượng Không gian Hoa Kỳ, đưa ra xác nhận trong bài phát biểu tại hội nghị Air, Space and Cyber Conference ở National Harbor, Maryland, hôm thứ Hai, 14 tháng 9.
Meink tuyên bố Hoa Kỳ hiện có:
“on-orbit space control weapons capable of defending the Joint Force against hostile adversary action” – “các vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo có khả năng bảo vệ lực lượng liên quân trước hành động thù địch của đối phương.”
Thông báo chính thức của Không quân Hoa Kỳ xác nhận đây là lần đầu tiên Space Force công khai thừa nhận đã triển khai vũ khí trong không gian.
Mỹ không tiết lộ đó là loại vũ khí gì
Thông báo gây chú ý không chỉ vì Mỹ thừa nhận có vũ khí trên quỹ đạo, mà còn vì Ngũ Giác Đài gần như không tiết lộ bất cứ thông tin kỹ thuật nào về chúng.
Meink không nói:
- Có bao nhiêu vũ khí đang trên quỹ đạo;
- Chúng được phóng lên khi nào;
- Đang hoạt động ở quỹ đạo nào;
- Có khả năng phá hủy vệ tinh hay không;
- Sử dụng laser, sóng điện từ, gây nhiễu hay một phương thức khác;
- Hoặc chúng có khả năng tấn công các mục tiêu trên Trái Đất hay không.
Khi được hỏi tại sao Ngũ Giác Đài lại quyết định công khai thông tin vào thời điểm này, Meink cho biết cách diễn đạt của ông đã được “well thought out” – cân nhắc rất kỹ.
Ông cho rằng việc thừa nhận năng lực này có ý nghĩa đối với chiến lược răn đe, nhưng nói tiết lộ chi tiết về cách vũ khí hoạt động sẽ làm giảm hiệu quả của chính sự răn đe đó.
“Space control weapons” thực sự có nghĩa gì?
Đây là điểm cần phân biệt.
Việc Ngũ Giác Đài nói “weapons in space” không nhất thiết có nghĩa Hoa Kỳ đã đưa lên quỹ đạo những khẩu pháo hoặc hỏa tiễn kiểu khoa học viễn tưởng có thể bắn xuống mặt đất.
Lực lượng Không gian Hoa Kỳ giải thích khái niệm “space control” – kiểm soát không gian bao gồm các khả năng nhằm tác động đến năng lực của đối phương thông qua phá rối, làm suy giảm hoặc, nếu cần thiết, phá hủy chúng.
Những phương tiện đó có thể thuộc hai nhóm lớn: kinetic, tức sử dụng tác động vật lý, và non-kinetic, không cần va chạm vật lý.
Loại thứ hai có thể bao gồm những công nghệ như gây nhiễu tín hiệu, năng lượng định hướng hoặc các phương pháp khác nhằm vô hiệu hóa hoạt động của vệ tinh mà không cần cho nổ tung nó.
Space Force cho biết những khả năng này có thể được sử dụng cho cả nhiệm vụ tấn công lẫn phòng thủ, tùy theo chỉ thị của các bộ tư lệnh tác chiến.
Tuy nhiên, khi được hỏi liệu những hệ thống Mỹ hiện có trên quỹ đạo thuộc loại kinetic hay non-kinetic, Space Force từ chối trả lời và chỉ xác nhận rằng Hoa Kỳ có vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo.
Một mục tiêu có thể là vệ tinh của đối phương
Một trong những nhiệm vụ có thể có của loại vũ khí này là đối phó với vệ tinh của đối phương.
Một quan chức Mỹ nói với Washington Post rằng “space control” có thể bao gồm khả năng vô hiệu hóa một vệ tinh đối phương nếu vệ tinh đó đang được sử dụng để nhắm mục tiêu vào quân đội Mỹ hoặc đe dọa một vệ tinh của Hoa Kỳ.
Nhưng đây chỉ là mô tả về những khả năng mà thuật ngữ có thể bao hàm; Ngũ Giác Đài chưa xác nhận công khai rằng hệ thống vừa được tiết lộ có khả năng cụ thể đó.
Tại sao vệ tinh lại quan trọng đến mức phải có vũ khí bảo vệ?
Chiến tranh hiện đại phụ thuộc rất lớn vào không gian.
Vệ tinh hỗ trợ quân đội trong hàng loạt nhiệm vụ như GPS và định vị, liên lạc, cảnh báo hỏa tiễn, tình báo, giám sát, theo dõi mục tiêu và phối hợp lực lượng.
Nhiều hệ thống dân sự và hoạt động kinh tế cũng phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng vệ tinh.
Richard Palmer, một quan chức cao cấp của U.S. Space Command, nói hôm thứ Ba rằng việc công khai thừa nhận những khả năng này là một bước quan trọng nhằm củng cố răn đe.
Ông nhấn mạnh rằng không chỉ quân đội Mỹ và các đồng minh cần không gian mà nền kinh tế hiện đại cũng phụ thuộc vào không gian.
Mỹ lo Trung Quốc và Nga có thể tấn công vệ tinh
Trong nhiều năm, Washington đã cảnh báo rằng Trung Quốc và Nga đang phát triển các khả năng chống vệ tinh và counter-space có thể đe dọa hệ thống không gian của Mỹ.
Các phương thức có thể bao gồm gây nhiễu tín hiệu, laser làm mất khả năng hoạt động của cảm biến, tấn công mạng, tiếp cận vệ tinh của đối phương hoặc sử dụng vũ khí phá hủy vệ tinh.
Các lãnh đạo Space Force đã cảnh báo rằng trong một cuộc xung đột lớn, đối phương có thể tìm cách tấn công các hệ thống không gian của Hoa Kỳ ngay từ những giai đoạn đầu nhằm làm giảm khả năng tác chiến của quân đội Mỹ.
Tướng Douglas Schiess, lãnh đạo mới của Space Force, nói hôm thứ Ba rằng sự tiến bộ trong khả năng chống vệ tinh của Trung Quốc và Nga là một phần lý do Washington quyết định đã đến lúc công khai nói về khả năng của chính mình.
Năm 2024 Mỹ từng cảnh báo Nga phát triển vũ khí hạt nhân chống vệ tinh
Cuộc cạnh tranh trở nên đáng lo ngại hơn vào năm 2024, khi chính quyền Biden công khai thông tin tình báo cho rằng Nga đang phát triển một loại vũ khí chống vệ tinh có thành phần hạt nhân đặt trong không gian.
Theo các quan chức Mỹ khi đó, hệ thống có thể gây thiệt hại cho nhiều vệ tinh nếu được kích hoạt.
Thông tin này thúc đẩy một cuộc tranh luận mới tại Liên Hiệp Quốc về việc quân sự hóa không gian.
Nhưng Mỹ từng bắn hạ vệ tinh từ mặt đất
Việc Mỹ lần đầu thừa nhận có vũ khí đang ở trên quỹ đạo không có nghĩa đây là lần đầu tiên Hoa Kỳ sở hữu khả năng chống vệ tinh.
Mỹ từ lâu đã có khả năng tấn công các vật thể trong không gian từ mặt đất.
Năm 2008, một chiến hạm Mỹ sử dụng hỏa tiễn SM-3 để bắn hạ vệ tinh USA-193 đang mất kiểm soát.
Trung Quốc, Nga và Ấn Độ cũng từng chứng minh những khả năng chống vệ tinh khác nhau.
Điểm khác biệt của tuyên bố lần này là vũ khí mà Meink nói tới đã nằm trên quỹ đạo.
Hiệp ước không gian có cấm Mỹ làm điều này?
Không hoàn toàn.
Outer Space Treaty năm 1967, mà Hoa Kỳ và Nga đều tham gia, cấm đưa vũ khí hạt nhân hoặc các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt khác lên quỹ đạo hay đặt chúng trên các thiên thể.
Nhưng hiệp ước không đặt ra một lệnh cấm toàn diện đối với tất cả vũ khí thông thường trên quỹ đạo.
Space Force tuyên bố các hoạt động quân sự của Hoa Kỳ được thực hiện phù hợp với luật quốc tế, bao gồm Outer Space Treaty và luật xung đột vũ trang.
Trung Quốc lập tức phản ứng
Sau thông báo của Mỹ, Bắc Kinh lên tiếng hôm thứ Ba.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn (Guo Jiakun) nói Trung Quốc ủng hộ việc sử dụng không gian cho mục đích hòa bình và phản đối chạy đua vũ trang hoặc biến không gian thành chiến trường.
Ông kêu gọi Hoa Kỳ ngừng mở rộng hoạt động quân sự trong không gian và có những hành động cụ thể nhằm duy trì ổn định chiến lược toàn cầu.
Nga cũng cảnh báo rằng việc Mỹ công khai thừa nhận vũ khí trên quỹ đạo có thể gây ảnh hưởng tới sự ổn định lâu dài của các hoạt động trong không gian.
Golden Dome sẽ đưa thêm vũ khí lên không gian
Việc thừa nhận này diễn ra khi chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy dự án phòng thủ hỏa tiễn Golden Dome.
Trump đã yêu cầu Ngũ Giác Đài phát triển các space-based interceptors – hệ thống đánh chặn đặt trong không gian nhằm phát hiện và đánh chặn những mối đe dọa hỏa tiễn.
Tổng thống nói hệ thống dự kiến có khả năng đánh chặn hỏa tiễn kể cả khi chúng được phóng từ không gian và đặt mục tiêu đưa Golden Dome vào hoạt động trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào tháng 1/2029.
Theo ước tính được Associated Press dẫn lại từ Congressional Budget Office, riêng các thành phần đặt trong không gian của một hệ thống như vậy có thể tốn tới $542 tỷ trong vòng 20 năm, tùy cấu hình và quy mô cuối cùng.
Không gian đang chuyển từ nơi hỗ trợ chiến tranh thành một chiến trường tiềm tàng
Trong nhiều thập niên, vệ tinh quân sự chủ yếu được xem là công cụ hỗ trợ lực lượng dưới mặt đất – cung cấp thông tin, liên lạc và định vị.
Nhưng cách nhìn đó đang thay đổi.
Các cường quốc hiện chuẩn bị cho khả năng một cuộc xung đột tương lai có thể lan trực tiếp lên quỹ đạo, nơi vệ tinh không chỉ hỗ trợ chiến tranh mà bản thân chúng cũng có thể trở thành mục tiêu hoặc phương tiện tác chiến.
U.S. Space Command gần đây đã tiến hành cuộc diễn tập Apollo Maneuvers, với nhiều vệ tinh hoạt động và cơ động trên các quỹ đạo khác nhau cùng sự tham gia của đối tác quốc tế và thương mại. Bộ tư lệnh mô tả đây là cuộc diễn tập loại này lớn nhất mà họ từng tiến hành xét cả số lượng phi thuyền lẫn loại cơ động.
Vì vậy, điều quan trọng trong tuyên bố ngày 14 tháng 9 không phải là Hoa Kỳ đột nhiên bắt đầu nghiên cứu chiến tranh không gian. Washington đã chuẩn bị cho lĩnh vực này trong nhiều năm.
Điểm mới là Ngũ Giác Đài lần đầu tiên công khai nói với thế giới rằng Mỹ đã có vũ khí kiểm soát không gian đang ở trên quỹ đạo và sẵn sàng được sử dụng để bảo vệ lực lượng Hoa Kỳ trước hành động thù địch.
Calitoday tổng hợp
