Một tiếng “thưa”, một lời “chào” vốn là chuyện rất đỗi bình thường trong nếp sống của người Việt. Thế nhưng nay, việc dạy trẻ biết chào hỏi người lớn lại được đặt ra như một nội dung cần đưa vào chương trình lớp 1. Đề nghị này không khỏi khiến nhiều người suy nghĩ về sự thay đổi trong cách giáo dục lễ phép và nhân cách cho trẻ em ngày nay…
Sáng ngày 11 tháng 8 năm 2026, trong phiên thảo luận tại Quốc hội Việt Nam về dự thảo Luật Phát triển đô thị, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh, đoàn Gia Lai, đưa ra một đề nghị đáng chú ý trong lãnh vực giáo dục: cho thí điểm đưa nội dung dạy trẻ biết chào người lớn vào chương trình giáo dục bổ sung dành cho học sinh lớp 1. Theo ông Cảnh, đây là một kỹ năng ứng xử hết sức căn bản nhưng đang có dấu hiệu bị xem nhẹ trong đời sống của một bộ phận trẻ em hiện nay.
Phát biểu của đại biểu Nguyễn Văn Cảnh được đưa ra trong phần thảo luận về việc phát triển giáo dục và đào tạo trong dự thảo luật. Ông cho rằng dự thảo trao thêm thẩm quyền cho Ủy ban Nhân dân thành phố trong việc bổ sung một số nội dung vào chương trình giáo dục mầm non và phổ thông. Tuy nhiên, thời giờ học tập của học sinh vốn có giới hạn, trong khi trẻ em cũng cần thời gian vui chơi, cho nên việc lựa chọn những nội dung bổ sung cần được cân nhắc cẩn thận. Theo ông, cần xác định rõ nên bổ sung kiến thức ở những lãnh vực nào, từ toán học, điện toán, ngoại ngữ cho tới lịch sử, văn học, đạo đức hay giáo dục công dân.
Từ vấn đề đó, ông Cảnh đề nghị phải có một quy trình thẩm định phẩm chất và hiệu quả đối với những nội dung giáo dục được bổ sung. Những nội dung mới không nên đưa vào chương trình một cách tùy tiện, mà cần được lấy ý kiến rộng rãi, thẩm định kỹ lưỡng và xác định rõ trách nhiệm của người xây dựng nội dung. Theo ông, bất cứ nội dung bổ sung nào cũng có thể tác động tới học sinh, vì vậy phải bảo đảm sự thích hợp và hiệu quả.
Trong phần phát biểu của mình, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh đặc biệt nhắc tới một hiện tượng mà ông cho rằng khá phổ biến: trẻ em không chủ động chào hỏi khi có khách tới nhà hoặc khi gặp người lớn. Ông nhận định một lời chào tưởng chừng rất đơn giản nhưng lại là biểu hiện căn bản của phép lịch sự trong giao tiếp. Khi một đứa trẻ không biết chào hỏi hoặc không chào đúng lúc, hành vi ấy có thể bị xem là thiếu lễ phép. Theo ông, hiện tượng này cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc và phải tìm hiểu nguyên nhân, trong đó có phần trách nhiệm của cả gia đình lẫn nhà trường.
Để làm rõ đề nghị của mình, ông Cảnh cho biết ông đã đọc 5 cuốn sách Đạo đức dành cho học sinh tiểu học nhưng không thấy nội dung này được trình bày như ông mong muốn. Ông dẫn lại sách Đạo đức lớp 1 năm 1993, trong đó bài 13 đề cập tới lễ phép và việc chào hỏi người lớn. Bài học khi ấy hướng dẫn trẻ biết chào bạn của thầy cô, chào ông bà, cha mẹ và chào khách tới nhà.
Từ sự so sánh đó, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh đề nghị thành phố có thể thí điểm đưa nội dung dạy trẻ biết chào người lớn vào chương trình giáo dục bổ sung dành cho học sinh lớp 1. Theo ông, việc giáo dục không nên chỉ dừng lại ở lý thuyết mà cần có sự phối hợp giữa thầy cô giáo và cha mẹ để uốn nắn, hướng dẫn trẻ thực hành trong đời sống hằng ngày. Nếu việc thí điểm cho thấy có hiệu quả, ông đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể cứu xét việc cập nhật nội dung này vào sách Đạo đức lớp 1 hiện hành.
Như vậy, đề nghị của đại biểu Nguyễn Văn Cảnh hiện mới chỉ dừng ở mức kiến nghị thí điểm, chưa phải là một quy định bắt buộc học sinh lớp 1 trên toàn quốc phải thực hiện. Điều đáng chú ý nằm ở một câu hỏi rộng lớn hơn: trong lúc chương trình giáo dục ngày càng chú trọng tới kiến thức và những kỹ năng mới, liệu những phép tắc ứng xử căn bản như lễ phép, chào hỏi và cách giao tiếp với người khác có cần được đặt trở lại đúng vị trí trong việc giáo dục trẻ em hay không? Đây cũng là vấn đề đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình, bởi một bài học về lễ phép chỉ thật sự có ý nghĩa khi đứa trẻ được cha mẹ và thầy cô hướng dẫn rồi thực hành thường xuyên trong đời sống.
Giáo dục không thể chỉ trở thành một cuộc chạy đua về điểm số, điện toán hay ngoại ngữ, trong khi cách ứng xử tối thiểu của một đứa trẻ lại bị xem nhẹ. Việc đại biểu Quốc hội nhắc tới sách Đạo đức năm 1993, từng dạy học sinh biết thưa gửi, chào hỏi, cho thấy trước đây việc giáo dục lễ nghĩa từng được đặt một cách cụ thể trong đời sống học đường. Nhìn rộng hơn, trước năm 1975, triết lý giáo dục “Nhân bản – Dân tộc – Khai phóng” của miền Nam dưới chính thể Việt Nam Cộng Hòa cũng đặt vấn đề rèn luyện đức dục, nhân cách và tư cách công dân ở một vị trí quan trọng trong việc đào tạo con người. Những bài học rất đời thường về cách thưa gửi, kính trên nhường dưới, biết tôn trọng người khác không phải là những điều xa vời, mà chính là nền móng của một con người biết sống giữa cộng đồng.
Trẻ em cần kiến thức để thành tài, nhưng trước hết phải được dạy cách làm người. Một lời chào tuy nhỏ, nhưng phía sau lời chào là sự kính trọng, là phép lịch sự và cũng là cách một con người nhìn nhận những người chung quanh mình. Đưa bài học chào hỏi trở lại trường học, nếu được thực hiện đúng cách, không phải là một bước thụt lùi, mà có thể là một sự nhìn lại cần thiết để giáo dục trở về với một giá trị căn bản: dạy người trước khi dạy chữ.
NGƯỜI QUAN SÁT
