Ba người Việt Nam bị Bộ Công an Việt Nam khởi tố sau khi được cho là xuất hiện tại khu vực biên giới Campuchia đang gây chú ý đặc biệt. Phía nhà chức trách Việt Nam nói ba người này đã nhập cảnh trái phép từ Campuchia vào Việt Nam, trong khi tổ chức Việt Tân đưa ra thông cáo hoàn toàn khác, cho rằng hai thành viên của họ đã mất liên lạc tại Campuchia rồi bị bắt cóc và cưỡng bức đưa về Việt Nam…
Ngày 28 tháng 9 năm 2026, Bộ Công an Việt Nam thông báo Cơ quan An ninh điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh tạm giam ba người gồm Nguyễn Đức Thuận, Hồ Phạm Hiệp Huy, còn được biết tới với tên Trần Hiệp, và Thái Công Trường Sơn.
Theo thông tin do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Bộ Công an công bố, vào lúc 9 giờ 50 tối ngày 18/9, Đồn Biên phòng cửa khẩu Mỹ Quý Tây, tỉnh Tây Ninh, phát hiện ba người đang nhập cảnh trái phép từ khu vực biên giới Campuchia vào Việt Nam. Bộ Công an cho biết Nguyễn Đức Thuận mang theo hai căn cước công dân giả mang tên Phan Đức Trung, cùng một hộ chiếu Na Uy mang tên Nguyen Duc Thuan; trong khi Hồ Phạm Hiệp Huy mang theo hộ chiếu Úc mang tên Tran Hiep.
Theo nhà chức trách Việt Nam, trong quá trình điều tra, cả ba khai là thành viên của tổ chức Việt Tân và sử dụng giấy tờ giả để nhập cảnh vào Việt Nam nhằm thực hiện những hoạt động mà phía nhà chức trách cáo buộc là khủng bố, phá hoại. Ngày 28/9, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh tạm giam cả ba người để điều tra về tội “Khủng bố”, theo khoản 2 Điều 299, và tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức”, theo khoản 2 Điều 341 Bộ luật Hình sự. Những quyết định này được Viện Kiểm sát nhân dân tối cao phê chuẩn cùng ngày.
Tuy nhiên, câu chuyện trở nên đặc biệt nghiêm trọng khi phía Việt Tân đưa ra một diễn biến hoàn toàn khác. Trong tuyên bố ngày 28/9, tổ chức này nói Nguyễn Đức Thuận, một công dân Na Uy, và Trần Hiệp, một công dân Úc, đã mất liên lạc tại Campuchia từ sáng 18/9, trong lúc đang di chuyển về khu vực Kaoh Andaet, tỉnh Takeo. Việt Tân khẳng định hai người không có ý định nhập cảnh Việt Nam, đồng thời cáo buộc họ đã bị bắt cóc tại Campuchia rồi bị cưỡng bức đưa qua biên giới vào Việt Nam. Tổ chức này gọi đây là một trường hợp “đàn áp xuyên quốc gia” và kêu gọi chính phủ Úc cùng Na Uy tìm cách tiếp cận hai người để xác nhận tình trạng và sự an toàn của họ.
Trường hợp Trần Hiệp đặc biệt được chú ý tại Úc. Theo những tường thuật của truyền thông Úc, ông Trần Hiệp, một người cư ngụ tại Melbourne, đã tới Phnom Penh từ Bangkok vào ngày 15/9 cùng Nguyễn Đức Thuận. Hai người dự trù trở lại Bangkok vào sáng 19/9 nhưng không xuất hiện trên chuyến bay. Gia đình cho biết lần cuối cùng liên lạc được với ông Hiệp là vào sáng 18/9. Vợ ông, bà Chloe Dang, cho biết bà chờ chồng tại Bangkok nhưng ông không xuất hiện, sau đó đã liên lạc với cơ quan ngoại giao Úc để tìm hiểu tin tức về chồng.
Ngày 29/9, Thủ tướng Úc Anthony Albanese xác nhận chính phủ Úc đang liên lạc với gia đình ông Trần Hiệp và cung cấp sự hỗ trợ lãnh sự. Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc cũng cho biết đang khẩn cấp liên hệ với phía Việt Nam để xác minh tin tức liên quan tới một công dân Úc được cho là đang bị bắt giữ. Chi tiết này khiến vụ việc không còn chỉ là một vụ án hình sự được nhà chức trách Việt Nam điều tra, mà còn liên quan trực tiếp tới quyền lợi lãnh sự của một công dân Úc và một công dân Na Uy.
Điểm gây tranh cãi lớn nhất hiện nay vẫn là câu hỏi: hai người đã thực sự vào lãnh thổ Việt Nam bằng cách nào? Theo Bộ Công an Việt Nam, ba người bị bắt vào lúc 9 giờ 50 tối ngày 18/9 tại khu vực cửa khẩu Mỹ Quý Tây, khi đang nhập cảnh trái phép từ Campuchia. Trong khi đó, Việt Tân nói Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp đã mất tích tại Campuchia trước thời điểm đó và cáo buộc họ bị bắt cóc rồi đưa sang Việt Nam. Cho tới nay, những nguồn công khai chưa đưa ra được bằng chứng độc lập đầy đủ để xác nhận hoàn toàn một trong hai tường thuật. Chính sự khác biệt này khiến hành trình của hai người từ Campuchia tới nơi họ bị bắt giữ trở thành một trong những điểm then chốt của vụ việc.
Vụ việc cũng làm sống lại những quan ngại về khái niệm “đàn áp xuyên quốc gia”, tức việc một chính quyền bị cáo buộc tìm cách theo dõi, đe dọa, bắt giữ, cưỡng bức hồi hương hoặc gây sức ép đối với những người bất đồng chính kiến ở bên ngoài lãnh thổ của mình. Trong những năm qua, các tổ chức nhân quyền từng nêu một số trường hợp liên quan tới Việt Nam. Năm 2017, vụ Trịnh Xuân Thanh bị đưa từ Đức về Việt Nam đã khiến chính phủ Đức phản ứng mạnh và cho rằng chủ quyền lãnh thổ của Đức đã bị xâm phạm. Đây là một vụ việc có những diễn biến và hoàn cảnh pháp lý riêng, nhưng thường được nhắc tới trong các cuộc thảo luận về hoạt động truy bắt người ở ngoài lãnh thổ.
Một trường hợp khác được các tổ chức nhân quyền nhắc tới là blogger Dương Văn Thái, người rời Việt Nam sang Thái Lan năm 2019 và bị bắt cóc tại Thái Lan vào tháng 4/2023 rồi sau đó xuất hiện tại Việt Nam, theo Human Rights Watch. Năm 2024, tổ chức này cũng cảnh báo nguy cơ nhà hoạt động Y Quynh Bdap bị đưa từ Thái Lan về Việt Nam. Sau đó, Thái Lan đã dẫn độ ông về Việt Nam vào năm 2025, trong bối cảnh một số tổ chức nhân quyền phản đối vì lo ngại về sự an toàn và cách đối xử đối với ông.
Chính vì vậy, những cáo buộc cho rằng Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp bị bắt tại Campuchia rồi bị đưa về Việt Nam được xác minh, vụ việc sẽ đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng liên quan tới chủ quyền của Campuchia, quyền được bảo hộ lãnh sự của công dân Úc và Na Uy, cũng như giới hạn của hoạt động truy đuổi những người bất đồng chính kiến ra ngoài biên giới.
NGƯỜI QUAN SÁT
