Calitoday:- Vào chiều thứ Năm cuối tháng Mười, tôi, Nguyễn Ngọc Mùi, với tư cách ký giả nhật báo Calitoday là một trong những tờ báo lớn nhất của tiểu bang California , và Truyền Hình Việt Nam 1 có cơ hội tháp tùng ông Cao Hồng, Giám đốc Việt Museum, đến Trường Đại học Stanford để tham dự một buổi thuyết trình đặc biệt về lịch sử Việt Nam Cộng Hòa và hành trình vượt biên tìm tự do của người Việt sau biến cố năm 1975.
Stanford không chỉ là một trong những đại học danh tiếng hàng đầu của Hoa Kỳ và thế giởi mà còn là trung tâm nghiên cứu và sáng tạo có tầm ảnh hưởng quốc tế. Trường quy tụ những giáo sư, học giả và sinh viên ưu tú đến từ nhiều quốc gia, nhiều nền văn hóa khác nhau. Với môi trường học thuật đề cao tư duy phản biện, đối thoại và nghiên cứu liên ngành, Stanford từ lâu đã trở thành nơi gặp gỡ của những tài năng xuất sắc trên thế giới.
Chính trong bối cảnh học thuật uy tín ấy, câu chuyện về Việt Nam, về người tỵ nạn và về hành trình đi tìm tự do đã được trình bày bởi một nhân chứng sống, một người đã trải nghiệm tận cùng những biến động của lịch sử.
Người đứng ra mời diễn giả là Giáo sư Bắc Trần (Bac Tran), hiện là giảng viên tiếng Việt tại Stanford. Ông là một nhà giáo, tác giả giáo trình và dịch giả chuyên nghiệp, đồng thời là tác giả và đồng tác giả nhiều sách học tiếng Việt được sử dụng rộng rãi tại các trường đại học Hoa Kỳ.
Lời mời của Giáo sư Bắc Trần dành cho ông Cao Hồng không phải là một sự lựa chọn ngẫu nhiên. Trong nhiều năm qua, ông Cao Hồng đã âm thầm đảm nhận sứ mệnh mang lịch sử Việt Nam đến các trường đại học tại Bắc California. Xuất thân là một kỹ sư công chánh từng phục vụ cho chính quyền địa phương hơn ba thập niên, ông đồng thời là người dành nhiều tâm huyết cho việc bảo tồn ký ức lịch sử của cộng đồng người Việt tỵ nạn thông qua các hoạt động của Việt Museum.
Điều khiến những bài nói chuyện của ông Cao Hồng trở nên đặc biệt không nằm ở những con số hay tài liệu lưu trữ, mà nằm ở chính cuộc đời ông.
Ông là người đã sống dưới hai chế độ chính trị khác nhau. Ông là một thuyền nhân đã từng đối diện với hiểm nguy giữa biển khơi. Ông đã trải qua cuộc sống trong các trại tỵ nạn, nơi mà tương lai còn là một dấu hỏi lớn. Ông cũng là người từng phải bắt đầu cuộc đời mới trên đất Mỹ từ con số không, đối mặt với rào cản ngôn ngữ, văn hóa, nghề nghiệp và vô vàn thử thách của một người nhập cư.
Vì vậy, trong khán phòng hôm ấy, ông không chỉ là một diễn giả. Ông là một nhân chứng của lịch sử.
Những câu chuyện mà ông kể không xuất phát từ sách vở mà từ ký ức, từ những trải nghiệm đau thương và những bài học được trả giá bằng chính cuộc đời mình. Những chia sẻ ấy đã giúp sinh viên hiểu rằng đằng sau hai chữ “tự do” là biết bao hy sinh, mất mát và nghị lực phi thường của một thế hệ người Việt.
Buổi thuyết trình thu hút đông đảo sinh viên thuộc nhiều sắc dân, nhiều quốc tịch khác nhau đang theo học và nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, di dân và các vấn đề nhân quyền. Điều đáng ghi nhận là sự quan tâm sâu sắc của các sinh viên không có nguồn gốc Việt Nam. Họ chăm chú lắng nghe, ghi chép và liên tục đặt những câu hỏi liên quan đến chiến tranh Việt Nam, cuộc di tản năm 1975, đời sống trong các trại tỵ nạn cũng như tiến trình hội nhập của người Việt tại Hoa Kỳ.
Nhiều sinh viên tỏ ra ngạc nhiên khi biết rằng đằng sau sự thành công của cộng đồng người Việt ngày nay là một hành trình đầy nước mắt và gian khổ. Các câu hỏi được đặt ra liên tục, từ khía cạnh lịch sử, chính trị cho đến những giá trị nhân bản mà người tỵ nạn đã mang theo khi xây dựng cuộc sống mới.
Khung cảnh ấy cho thấy lịch sử không phải là những trang sách khô khan. Lịch sử trở nên sống động khi được kể lại bởi những con người đã đi qua nó.
Đó cũng là ý nghĩa cao đẹp trong sự kết nối giữa người mời và người nhận lời. Một bên là nhà giáo tận tụy mong muốn giúp sinh viên hiểu đúng về Việt Nam thông qua các góc nhìn đa chiều. Một bên là người mang trong mình ký ức và trách nhiệm truyền lại sự thật lịch sử cho thế hệ mai sau.
Trong thời đại mà những nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi, những buổi nói chuyện như thế này càng trở nên quý giá. Đó không chỉ là một tiết học đại học, mà còn là một nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa thế hệ đi trước và thế hệ đi sau, giữa ký ức của người Việt và sự hiểu biết của cộng đồng quốc tế.
Việc Giáo sư Bắc Trần mời ông Cao Hồng đến Stanford để chia sẻ là một việc làm thiết thực, ý nghĩa và rất đáng trân trọng. Cũng đáng quý không kém là tinh thần dấn thân của ông Cao Hồng, người đã nhiều năm tình nguyện mang câu chuyện của dân tộc mình đến với các giảng đường đại học.
Khi một người kể lại lịch sử bằng trải nghiệm thật của chính cuộc đời mình, và khi những người trẻ biết lắng nghe bằng sự cởi mở và tôn trọng, thì ký ức của một dân tộc sẽ không bị lãng quên.
Đó chính là giá trị lớn nhất của buổi thuyết trình tại Stanford chiều cuối tháng Mười năm ấy. Không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn gieo vào lòng người niềm cảm thông, sự hiểu biết và lòng trân quý đối với hành trình đi tìm tự do của hàng triệu người Việt Nam.
Nguyễn Ngọc Mùi
