Việt Nam tiếp tục bị FATF giữ lại trong danh sách xám vì chậm trễ trong việc cải tổ hệ thống phòng chống rửa tiền. Lời cảnh báo được đưa ra ngày 30 tháng 10 vừa qua không chỉ tạo thêm áp lực đối với giới lãnh đạo Việt Nam, mà còn làm dấy lên những lo ngại về uy tín tài chánh, nguồn vốn đầu tư và niềm tin của các đối tác quốc tế…
Ngày 30 tháng 10 năm 2026, Lực lượng Đặc nhiệm Tài chánh (FATF), một tổ chức quốc tế chuyên đề ra những tiêu chuẩn chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, tiếp tục giữ Việt Nam trong danh sách các quốc gia thuộc diện giám sát tăng cường, thường được gọi là “danh sách xám”. Đáng chú ý, lần này FATF không chỉ yêu cầu Việt Nam đẩy nhanh tiến trình cải tổ mà còn đưa ra lời cảnh cáo rõ ràng: nếu không đạt được những tiến bộ thực chất trước kỳ họp toàn thể kế tiếp, tổ chức này sẽ xem xét những biện pháp tiếp theo. Đây là một tín hiệu đáng lo ngại đối với môi trường tài chánh và khả năng thu hút nguồn vốn đầu tư quốc tế của Việt Nam.
Cụ thể theo thông cáo được công bố sau phiên họp toàn thể FATF diễn ra từ ngày 28 đến 30 tháng 10 năm 2026 tại Paris, cơ quan này bày tỏ sự quan ngại đáng kể về tốc độ thực hiện những cam kết cải tổ của Việt Nam. FATF cho rằng Việt Nam cần khẩn trương khắc phục những khiếm khuyết có tính cách chiến lược trong hệ thống phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và chống tài trợ cho việc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Tổ chức này nhấn mạnh rằng những cải thiện trên giấy tờ vẫn chưa đủ, điều quan trọng là phải có những kết quả thực tế và có thể kiểm chứng được.
Danh sách xám không có nghĩa là một quốc gia bị trừng phạt hoặc bị cấm giao dịch với quốc tế. Tuy nhiên, việc bị đặt vào diện giám sát tăng cường có thể khiến các ngân hàng và định chế tài chánh ngoại quốc thận trọng hơn khi giải quyết những giao dịch có liên quan đến quốc gia đó. Các tổ chức tài chánh có thể phải bỏ thêm thời giờ, nhân lực và tiền bạc để kiểm tra nguồn tiền, xác minh khách hàng cũng như thẩm định những nguy cơ liên quan. Theo hãng thông tấn Reuters ngày 30 tháng 10, những thủ tục kiểm tra nghiêm ngặt hơn có thể làm gia tăng phí tổn giao dịch, gây trở ngại cho dòng vốn xuyên biên giới và ảnh hưởng đến các hoạt động đầu tư.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ rằng FATF không bắt buộc các quốc gia thành viên tự động áp dụng biện pháp thẩm tra tăng cường đối với tất cả những giao dịch đến từ các quốc gia nằm trong danh sách xám. Theo chính tổ chức này, mỗi quốc gia cần áp dụng phương thức thẩm định dựa trên mức độ rủi ro thích hợp, chứ không được mặc nhiên cắt đứt toàn bộ quan hệ tài chánh với một nhóm khách hàng chỉ vì quốc gia của họ thuộc diện giám sát. Dù vậy, trên thực tế, danh sách xám vẫn là một dấu hiệu cảnh báo rủi ro, khiến nhiều định chế tài chánh phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn trước khi thực hiện giao dịch.
Theo những nhận định của FATF, Việt Nam đã đưa ra cam kết ở cấp cao về việc hợp tác với tổ chức này từ tháng 6 năm 2023, nhằm nâng cao hiệu quả hệ thống phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Chương trình hành động của Việt Nam bao gồm nhiều nội dung quan trọng: nâng cao sự hiểu biết về những nguy cơ rửa tiền, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, giám sát các tổ chức tài chánh căn cứ theo mức độ rủi ro, quản lý tài sản ảo và những cơ sở cung cấp dịch vụ tài sản ảo, đồng thời khắc phục những thiếu sót trong các quy định pháp luật về việc truy tố và xử lý tội phạm rửa tiền.
Một vấn đề đặc biệt quan trọng khác là sự minh bạch trong việc công bố tin tức về những người thật sự sở hữu doanh nghiệp. Đây là yếu tố giúp các cơ quan hữu trách xác định ai mới là người thực sự điều khiển hoặc hưởng lợi từ một công ty, thay vì chỉ căn cứ vào những người đứng tên trên giấy tờ. FATF cũng đòi hỏi phải nâng cao phẩm chất của công tác phân tích tin tức tình báo tài chánh, tăng cường những cuộc điều tra song song về dòng tiền trong các vụ án và chứng minh rằng số vụ điều tra, truy tố tội phạm rửa tiền đã được cải thiện. Ngoài ra, Việt Nam phải tăng cường kiểm soát các tổ chức tài chánh và những ngành nghề phi tài chánh có liên quan, nhằm ngăn chặn việc lợi dụng hệ thống kinh tế để thực hiện những hoạt động bất hợp pháp.
Đáng chú ý, trong bản cập nhật tháng 6 năm 2026, FATF cho biết Việt Nam mới đạt được một số tiến bộ nhất định, nhưng vẫn còn nhiều thiếu sót cần phải khắc phục. Cơ quan này nhấn mạnh rằng toàn bộ thời hạn thực hiện chương trình hành động đã kết thúc từ tháng 5 năm 2025 và yêu cầu Việt Nam khẩn trương hoàn tất những cam kết còn tồn đọng. Ngày 26 tháng 6 năm 2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã ký Quyết định số 1139/QĐ-TTg, ban hành chương trình hành động cấp quốc gia nhằm thực hiện những cam kết với FATF, hướng đến mục tiêu đưa Việt Nam ra khỏi danh sách xám. Tuy nhiên, việc ban hành một chương trình hành động không có nghĩa là những đòi hỏi của FATF đã được đáp ứng.
Trong khi Việt Nam tiếp tục bị giữ lại, bốn quốc gia khác là Bulgaria, Bờ Biển Ngà, Cộng hòa Dân chủ Congo và Monaco đã được rút tên khỏi danh sách xám sau khi hoàn tất những cam kết cải tổ và vượt qua các cuộc kiểm tra cần thiết. Sự khác biệt này cho thấy việc được rút tên khỏi danh sách không chỉ tùy thuộc vào những lời hứa của chính phủ, mà còn phải được chứng minh bằng những kết quả thực hiện cụ thể. Trong lần cập nhật ngày 30 tháng 10, danh sách đen của FATF gồm có Iran, Myanmar và Bắc Hàn, những quốc gia bị xác định có những thiếu sót chiến lược nghiêm trọng hơn trong lãnh vực phòng chống tội phạm tài chánh.
Nhìn vào diễn biến này, điều đáng lo ngại không chỉ là vị trí của Việt Nam trên một danh sách giám sát quốc tế, mà còn là câu hỏi về khả năng thực hiện những cam kết đã đưa ra. Trong nhiều năm qua, Việt Nam liên tục kêu gọi đầu tư ngoại quốc, quảng bá môi trường kinh doanh và đặt mục tiêu trở thành một trung tâm sản xuất, tài chánh có sức cạnh tranh trong khu vực. Nhưng muốn thuyết phục các nhà đầu tư quốc tế, một quốc gia không thể chỉ dựa vào những lời tuyên bố hoặc những chương trình được ban hành trên giấy tờ. Sự minh bạch tài chánh, khả năng điều tra độc lập, kiểm soát những dòng tiền bất hợp pháp và thi hành luật pháp một cách nhất quán mới là những thước đo quan trọng.
NGƯỜI QUAN SÁT
