Sudan đang chìm sâu trong thảm họa chiến tranh khi các cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái khiến ít nhất 306 thường dân thiệt mạng chỉ trong ba tuần. Trong lúc chiến trường ngập tràn khói lửa, các nỗ lực ngoại giao tại Geneva, Thụy Sĩ, vẫn chật vật tìm kiếm một lối thoát cho cuộc nội chiến đẫm máu…
Theo những tin tức cập nhật đến ngày 26 tháng 10 năm 2026, Sudan đang phải đối diện với một đợt leo thang bạo lực đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ trong ba tuần đầu tháng 10, các cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái đã khiến ít nhất 306 thường dân thiệt mạng và hàng trăm người khác bị thương, theo Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc. Trong khi đó, tại Geneva, đại diện của gần 24 quốc gia cùng các tổ chức quốc tế tiếp tục phối hợp tìm kiếm con đường dẫn đến một thỏa thuận đình chiến. Tuy nhiên, đây chủ yếu là nỗ lực phối hợp ngoại giao, chớ chưa phải một cuộc thương thuyết hòa bình trực tiếp giữa hai phe đang giao tranh.
Theo thông tin do Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc công bố ngày 23 tháng 10 và được các cơ quan truyền thông cập nhật trong những ngày kế tiếp, các cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái đang trở thành một trong những nguyên nhân gây thương vong nghiêm trọng nhất cho thường dân tại Sudan. Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc Volker Türk lên án tình trạng sử dụng drone ngày càng gia tăng, đồng thời cảnh báo rằng những cuộc tấn công nhắm vào nhà dân, chợ búa, bệnh viện, nơi tạm trú của người phải di tản, trạm điện và nguồn cung cấp nước đang khiến cuộc khủng hoảng nhân đạo ngày càng trầm trọng.
Đáng chú ý, thương vong được ghi nhận tại nhiều khu vực, gồm Darfur, Kordofan, Blue Nile và thủ đô Khartoum. Một số vụ tấn công gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng. Ngày 18 tháng 10, ít nhất 139 người thiệt mạng khi một chiếc xe tải chở người bị tấn công tại Dibab, thuộc bang West Kordofan. Theo cơ quan nhân quyền Liên Hiệp Quốc, đây là một vụ tấn công lặp lại nhắm vào cùng một mục tiêu, làm dấy lên mối lo ngại rằng thường dân có thể đã bị cố ý đặt vào tình thế nguy hiểm dẫn đến thương vong hàng loạt.
Tại bang West Kordofan, những cuộc tấn công bằng drone được cho là do Lực lượng Vũ trang Sudan (SAF) thực hiện, nhắm vào các nơi tạm trú của người di tản tại Ghubeish và El Nuhud trong khoảng thời gian từ ngày 6 đến ngày 10 tháng 10. Những vụ tấn công này khiến ít nhất 25 thường dân thiệt mạng và 31 người bị thương. Trong khi đó, tại Abu Shendi, thuộc bang Blue Nile, một cuộc tấn công được cho là do Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) thực hiện ngày 9 tháng 10 đã khiến ít nhất 31 người thiệt mạng; phần lớn nạn nhân là phụ nữ và trẻ em đang trên đường lánh nạn.
Cơ quan nhân quyền Liên Hiệp Quốc cũng ghi nhận các cuộc tấn công tại những khu vực khai thác vàng thuộc bang South Kordofan. Hai vụ tấn công bị quy trách nhiệm cho RSF vào ngày 9 và ngày 16 tháng 10 đã khiến 42 thường dân thiệt mạng và 25 người bị thương. Những sự việc này cho thấy chiến sự không còn giới hạn trong các vị trí quân sự mà ngày càng lan rộng đến những nơi người dân kiếm sống, tìm chỗ trú ẩn hoặc tiếp cận các dịch vụ thiết yếu để duy trì cuộc sống.
Ông Volker Türk cảnh báo rằng việc tấn công thường dân và các cơ sở hạ tầng dân sự có thể cấu thành những hành vi vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế. Ông kêu gọi cả SAF lẫn RSF chấm dứt những hành động đặt sinh mạng người dân vào vòng nguy hiểm, đồng thời thúc giục các quốc gia có ảnh hưởng ngăn chặn việc chuyển giao võ khí được sử dụng để thực hiện những hành vi vi phạm luật chiến tranh. Theo ông, một thỏa thuận đình chiến cùng tiến trình hòa giải có cơ chế quy trách nhiệm rõ ràng là con đường khả thi để tiến tới nền hòa bình lâu dài.
Cuộc chiến tại Sudan bùng nổ ngày 15 tháng 4 năm 2023, bắt nguồn từ cuộc tranh giành quyền lực giữa quân đội chính quy do tướng Abdel Fattah al-Burhan lãnh đạo và lực lượng bán quân sự RSF do Mohamed Hamdan Dagalo, thường được gọi là Hemedti, cầm đầu. Hai nhân vật này từng là đồng minh trong cuộc đảo chánh năm 2021. Tuy nhiên, những bất đồng về việc sáp nhập RSF vào quân đội chính quy cũng như tương lai quyền lực tại Sudan đã khiến quan hệ giữa đôi bên đổ vỡ, cuối cùng dẫn đến cuộc chiến võ trang.
Sau hơn ba năm giao tranh, quốc gia thuộc vùng Đông Phi này trên thực tế đã bị chia cắt. Nhiều thành phố và khu dân cư bị tàn phá nặng nề, hàng triệu người buộc phải rời bỏ nhà cửa để lánh nạn. Các tổ chức cứu trợ nhân đạo liên tục báo động về tình trạng thiếu ăn, thiếu thuốc men, thiếu nước sạch và nguy cơ xảy ra nạn đói tại một số khu vực, đặc biệt là Darfur và Kordofan. Theo Liên Hiệp Quốc, gần 34 triệu người Sudan cần được trợ giúp nhân đạo, trong khi khoảng 20 triệu người đang phải đối diện với tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng. Trẻ em không được tiếp tục đến trường; phụ nữ và trẻ em gái đứng trước nguy cơ bị bạo hành tình dục, còn các bệnh viện và cơ sở y tế thường xuyên thiếu nhân viên chuyên môn cùng những vật tư cần thiết.
Trong lúc tình hình chiến trường ngày càng khốc liệt, các nỗ lực ngoại giao vẫn được duy trì tại Geneva. Ngày 21 tháng 10, đại diện gần 24 quốc gia cùng các đối tác quốc tế đã tham dự một cuộc họp nhằm tăng cường phối hợp những sáng kiến tìm kiếm hòa bình cho Sudan. Cuộc họp do Liên Hiệp Quốc và Thụy Sĩ đồng tổ chức, với mục tiêu tìm ra những biện pháp giảm bớt căng thẳng, cải thiện việc tiếp cận cứu trợ nhân đạo và tạo điều kiện tiến tới một lệnh đình chiến toàn diện.
Ông Pekka Haavisto, đặc phái viên của Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc về Sudan, kêu gọi các bên tham dự tận dụng những đường dây liên lạc và ảnh hưởng của mình để xây dựng lòng tin, đồng thời thúc đẩy những điều kiện cần thiết cho một thỏa thuận đình chiến. Về phía Thụy Sĩ, ông Alexandre Fasel, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao, cảnh báo rằng cuộc chiến đã biến thành một cuộc chiến bằng drone, gây thiệt hại chủ yếu cho thường dân. Ông nhấn mạnh rằng việc bảo vệ người dân và bảo đảm viện trợ nhân đạo phải được tiến hành ngay, chớ không thể chờ đến khi các bên đạt được một thỏa thuận chính trị.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cuộc họp tại Geneva không phải là một vòng thương thuyết trực tiếp giữa SAF và RSF. Đây là cơ chế để các bên trung gian cùng những đối tác quốc tế phối hợp các sáng kiến ngoại giao vốn đang phân tán tại nhiều diễn đàn khác nhau. Đại diện chánh phủ Sudan và lực lượng RSF không trực tiếp tham dự cuộc họp này. Trước đó, những cuộc tham khảo và vận động ngoại giao tương tự đã diễn ra tại Cairo, Djibouti, Nouakchott và Brussels, nhưng cho đến nay vẫn chưa đem lại một lệnh đình chiến toàn diện và bền vững.
Các đại diện tham dự hội nghị Geneva dự trù tiếp tục thảo luận về vai trò của những nhóm trung gian quan trọng, trong đó có cơ chế Quad, gồm Hoa Kỳ, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ai Cập. Bên cạnh đó còn có cơ chế Quintet, quy tụ Liên minh châu Phi, Cơ quan Liên chánh phủ về Phát triển (IGAD), Liên Hiệp Quốc, Liên Hiệp Âu Châu và Liên đoàn Ả Rập. Những tổ chức này có thể góp phần gia tăng áp lực ngoại giao, thúc đẩy công tác cứu trợ và hỗ trợ một tiến trình chuyển tiếp chánh trị do chính người Sudan làm chủ.
Trở ngại lớn nhất hiện nay là các phe tham chiến vẫn tin rằng ưu thế quân sự có thể giúp họ giành thêm lợi thế khi bước vào bàn thương thuyết. Việc sử dụng drone có khả năng tấn công từ xa khiến phạm vi chiến sự ngày càng mở rộng, đồng thời làm mờ đi ranh giới giữa mục tiêu quân sự và khu dân cư. Những đợt tấn công trả đũa qua lại còn tạo thành một vòng xoáy bạo lực, khiến các nỗ lực đình chiến khó đạt kết quả nếu không có cơ chế giám sát và những biện pháp bảo đảm thi hành đáng tin cậy.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
