17 ngôi mộ của 16 gia đình bị xe xúc đất san bằng trong đêm tại công trình phi trường Gia Bình (Bắc Ninh ), nhưng nhiều ngày đã trôi qua, người điều khiển máy ủi đã được xác định còn người ra lệnh vẫn là một dấu hỏi. Khi cả những người đã khuất cũng không được yên nghỉ, dư luận đang chờ đợi một câu trả lời rõ ràng hơn là những lời giải thích chung chung…
Chỉ trong vài giờ thi công vào đêm 13 tháng 6 năm 2026, 17 ngôi mộ của 16 gia đình tại nghĩa trang làng Ngọc Xuyên, xã Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh (Việt Nam)đã bị xe xúc đất san bằng trong quá trình xây dựng khu định cư mới phục vụ Phi trường Quốc tế Gia Bình. Nhưng điều khiến dư luận sửng sốt hơn cả không chỉ nằm ở biến cố đau lòng ấy, mà còn ở chỗ nhiều ngày sau khi sự việc xảy ra, chính quyền địa phương vẫn chưa xác định được ai là người đã ra lệnh san bằng khu nghĩa trang.
Theo các tin tức được công bố, đơn vị thi công liên hệ là Công ty Cổ phần Thái Minh Group. Ông Nguyễn Hồng Nguyên, đại diện công ty này, giải thích rằng sự việc xảy ra do sự bất cẩn của người điều khiển xe xúc đất trong lúc làm việc ban đêm, dẫn tới việc san lấp nhầm các phần mộ của người dân. Tuy nhiên, lời giải thích ấy vẫn chưa thể làm nguôi cơn phẫn nộ của các gia đình bị ảnh hưởng, bởi sai sót xảy ra tại một nơi đặc biệt nhạy cảm, gắn liền với tín ngưỡng và truyền thống thờ cúng tổ tiên của người Việt.
Ngày 16 tháng 6, tại cuộc gặp gỡ lần thứ hai giữa chính quyền địa phương và các gia đình liên hệ, nhiều thân nhân yêu cầu nhà chức trách phải xác định cụ thể từng ngôi mộ bị ảnh hưởng để thuận tiện cho việc nhang khói, thờ phụng và khắc phục hậu quả. Người dân cũng yêu cầu việc giải quyết phải được tiến hành khẩn cấp, minh bạch và có trách nhiệm.
Cùng ngày, phía Thái Minh Group đưa ra phương án bồi thường khoảng 37 triệu đồng cho mỗi ngôi mộ. Nếu thực hiện việc cải táng và hỏa táng, các gia đình sẽ được hỗ trợ thêm khoảng 10 triệu đồng. Ngoài ra, công ty còn đề nghị hỗ trợ thêm từ 15 đến 20 triệu đồng để xây cất phần mộ mới. Tuy nhiên, nhiều gia đình cho rằng mức bồi thường này chưa tương xứng với những tổn thương về tinh thần và tín ngưỡng mà họ phải gánh chịu.
Đáng chú ý, ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Gia Bình, cho biết vào thời điểm đó “chưa có cơ sở” để xác định ai là người đã chỉ đạo việc san bằng khu nghĩa trang. Trong khi đó, Trung tá Nguyễn Bá Phú, Trưởng Công an xã Gia Bình, lại xác nhận rằng nhà chức trách đã xác định được người trực tiếp điều khiển xe xúc đất.
Sự khác biệt giữa việc đã xác định được người thi hành nhưng vẫn chưa làm rõ được người ra lệnh đã đặt ra nhiều nghi vấn trong dư luận. Bởi lẽ, hiếm có một công trình quy mô lớn nào lại được tiến hành mà không có kế hoạch, không có người điều động hoặc không có sự phân công cụ thể. Nếu một người điều khiển xe xúc đất tự ý san bằng cả khu nghĩa trang thì đây là một giả thiết khó có sức thuyết phục. Còn nếu có lệnh từ cấp quản lý, việc làm rõ trách nhiệm lại càng cần thiết để bảo đảm sự nghiêm minh của luật pháp.
Theo Điều 319 Bộ luật Hình sự năm 2015, hành vi xâm phạm mồ mả, hài cốt có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm. Quy định này phản ánh quan điểm nhất quán của luật pháp rằng việc tôn trọng người đã khuất không chỉ là một giá trị văn hóa mà còn là điều được pháp luật bảo vệ.
Ngày 17 tháng 6, ông Đinh Đình Diệp, Bí thư Chi bộ làng Ngọc Xuyên, cho biết toàn bộ các gia đình liên hệ và phía doanh nghiệp đã chấp thuận phương án khắc phục hậu quả và cam kết sẽ không phát sinh tranh chấp hay khiếu nại về sau. Tuy nhiên, việc chấp nhận một giải pháp bồi thường dân sự không đồng nghĩa với việc trách nhiệm hành chánh hay trách nhiệm hình sự, nếu có, đương nhiên được khép lại.
Biến cố lần này xảy ra trong bối cảnh dự án Phi trường Quốc tế Gia Bình đang được xúc tiến với quy mô rất lớn. Theo Nghị quyết số 256/2025 được Quốc hội CSVN thông qua ngày 11 tháng 12 năm 2025, dự án do Bộ Công an quản lý, có tổng vốn đầu tư khoảng 196.378 tỷ đồng, diện tích thu hồi gần 1.885 hecta, ảnh hưởng đến khoảng 7.100 gia đình và 118 tổ chức. Tính đến tháng 11 năm 2025, địa phương đã chi trả gần 1.998 tỷ đồng tiền bồi thường cho hơn 4.000 gia đình.
Nhưng càng là những công trình mang tầm vóc quốc gia thì càng cần được xây dựng trên nền tảng luật pháp và sự đồng thuận của xã hội. Tốc độ thi công có thể phản ánh tiến độ của dự án, nhưng cách đối xử với con người, với truyền thống văn hóa và với những người đã khuất mới phản ánh chiều sâu của một nền quản trị.
Một phi trường hiện đại có thể được xây dựng chỉ trong vài năm. Nhưng lòng tin của người dân, nếu bị tổn thương, có khi phải mất rất nhiều năm mới hàn gắn lại được. Và đó mới chính là cái giá đắt nhất mà bất cứ dự án nào cũng không nên đem ra đánh đổi.
NGƯỜI QUAN SÁT
