Khói lửa, hơi cay và tiếng hô đòi tổng thống từ chức đang bao trùm thủ đô La Paz của Bolivia. Chỉ sau sáu tháng cầm quyền, Tổng thống Rodrigo Paz đang đối diện một cơn bão chính trị dữ dội giữa lúc kinh tế suy sụp và làn sóng phẫn nộ ngoài đường phố ngày càng lan rộng….
Thủ đô La Paz của Bolivia cuối tuần qua đã thực sự biến thành một “chảo lửa” khi hàng ngàn người biểu tình tràn xuống đường, đụng độ dữ dội với cảnh sát chống bạo động và tiến sát khu vực dinh tổng thống trong bầu không khí căng thẳng nghẹt thở. Chỉ mới lên nắm quyền chưa đầy sáu tháng, Tổng thống Rodrigo Paz đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất kể từ ngày nhậm chức — một làn sóng nổi dậy xã hội lan rộng từ các khu hầm mỏ, vùng quê nghèo cho tới các cộng đồng thổ dân nghèo khó nhất quốc gia Nam Mỹ này.
Theo hãng thông tấn Reuters và nhật báo La Razón của Bolivia, cuộc biểu tình lớn bùng phát ngày 18 tháng 5 năm 2026 sau nhiều tuần bất mãn vì giá nhiên liệu tăng vọt, tình trạng thiếu thực phẩm và lạm phát leo thang ngoài tầm kiểm soát. Hàng ngàn thợ mỏ từ vùng Potosí, công nhân vận tải, giáo chức, nông dân và lao động nghèo đã đổ về trung tâm La Paz, mang theo biểu ngữ chống chính phủ và hô vang khẩu hiệu đòi Tổng thống Rodrigo Paz từ chức.
Nhiều tuyến đường dẫn vào quảng trường Murillo — nơi đặt phủ tổng thống và quốc hội Bolivia — bị phong tỏa từ sáng sớm. Đến trưa, tình hình bắt đầu vượt khỏi tầm kiểm soát khi người biểu tình tìm cách vượt hàng rào cảnh sát để áp sát dinh tổng thống. Cảnh sát chống bạo động lập tức sử dụng hơi cay, vòi rồng và đạn cao su để giải tán đám đông. Đáp lại, nhiều người biểu tình ném đá, phá hàng rào chắn và đốt bánh xe giữa đường phố La Paz trong cảnh hỗn loạn kéo dài hàng giờ.
Các đoạn phim lan truyền trên mạng xã hội cho thấy từng cột khói đen bốc cao giữa trung tâm thủ đô, tiếng còi hụ vang dội khắp các con phố dốc đặc trưng của La Paz, trong khi người biểu tình tháo chạy giữa màn hơi cay dày đặc. Một số nhân chứng nói với báo chí địa phương rằng đây là bầu không khí căng thẳng nhất kể từ cuộc khủng hoảng chính trị năm 2019 khiến cựu Tổng thống Evo Morales phải rời khỏi quyền lực.
Điểm đặc biệt của làn sóng biểu tình lần này là sự tham gia đông đảo của các cộng đồng thổ dân — lực lượng từng là nền tảng chính trị quan trọng của phe khuynh tả Bolivia suốt hai thập niên qua. Nhiều lãnh tụ thổ dân cáo buộc chính quyền Rodrigo Paz “phản bội người nghèo” sau khi chấm dứt chương trình trợ giá nhiên liệu vào cuối năm 2025 theo khuyến nghị của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF và các định chế tài chánh quốc tế.
Việc cắt bỏ trợ giá được xem là bước ngoặt khiến cuộc khủng hoảng bùng nổ. Trong nhiều năm, Bolivia từng duy trì mức trợ giá xăng dầu rất lớn nhằm ổn định xã hội. Nhưng khi dự trữ ngoại tệ suy giảm nghiêm trọng và ngân sách quốc gia cạn kiệt, chính phủ buộc phải chấm dứt chương trình này. Hậu quả gần như xảy ra ngay lập tức: giá nhiên liệu tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải, thực phẩm và điện năng leo thang trên toàn quốc.
Theo số liệu do Ngân hàng Trung ương Bolivia công bố đầu tháng 5 năm 2026, tỷ lệ lạm phát toàn quốc đã vượt mức 28% — cao nhất trong gần ba thập niên. Tại nhiều khu vực nghèo, người dân phải xếp hàng hàng giờ để mua xăng và khí đốt. Một số địa phương ghi nhận tình trạng thiếu nhiên liệu kéo dài khiến hoạt động vận tải gần như tê liệt và giá thực phẩm tăng chóng mặt.
Trong bài phát biểu tối 18 tháng 5, Tổng thống Rodrigo Paz tuyên bố chính phủ sẽ không lùi bước trước “các hành động gây bất ổn”. Ông cáo buộc một số tổ chức công đoàn và phe đối lập đang lợi dụng khó khăn kinh tế để kích động bạo loạn nhằm lật đổ chính phủ. “Bolivia sẽ không khuất phục trước bạo lực,” ông Paz phát biểu trên truyền hình quốc gia trong lúc tiếng nổ và tiếng còi hụ vẫn vang lên ngoài đường phố La Paz.
Tuy nhiên, phát biểu cứng rắn của tổng thống dường như càng khiến tình hình thêm căng thẳng. Chỉ một ngày sau, Viện Công tố Bolivia ban hành lệnh bắt giữ ông Marcelo Quiroga — lãnh đạo tổ chức công đoàn lao động lớn nhất nước này — với các cáo buộc khủng bố, kích động bạo lực và âm mưu chống chính phủ.
Động thái này lập tức làm bùng lên làn sóng giận dữ mới. Nhiều công đoàn tuyên bố sẽ mở rộng đình công trên toàn quốc nếu chính quyền không hủy bỏ lệnh bắt giữ. Một số khu hầm mỏ lớn tại Oruro và Potosí đã bắt đầu ngưng hoạt động, trong khi các tài xế xe vận tải phong tỏa nhiều tuyến giao thông liên tỉnh.
Nhiều nhà quan sát cho rằng Bolivia đang đứng trước nguy cơ rơi vào vòng xoáy bất ổn tương tự các cuộc khủng hoảng từng xảy ra tại Venezuela, Ecuador hay Peru trong hơn một thập niên qua. Quốc gia Nam Mỹ này vốn phụ thuộc nặng vào xuất cảng khí đốt và khoáng sản, nhưng nhiều năm quản lý yếu kém, tham nhũng và chi tiêu công quá lớn đã khiến nền kinh tế mất dần sức chống đỡ.
Một số chuyên gia kinh tế Bolivia cho rằng chính quyền Rodrigo Paz hiện đang mắc kẹt giữa hai lựa chọn đều đầy nguy hiểm: nếu tiếp tục cắt giảm trợ cấp để cứu ngân sách, làn sóng biểu tình sẽ càng dữ dội hơn; nhưng nếu quay lại trợ giá quy mô lớn, nguy cơ khủng hoảng tài chánh và vỡ nợ quốc gia hoàn toàn có thể xảy ra.
Điều khiến nhiều người lo ngại hơn là Bolivia hiện không chỉ đối mặt với khủng hoảng kinh tế, mà còn là cuộc khủng hoảng niềm tin chính trị sâu sắc. Sau nhiều năm chia rẽ giữa phe khuynh tả của Evo Morales và các lực lượng đối lập, xã hội Bolivia đang trở nên cực kỳ phân hóa. Bất kỳ quyết định cứng rắn nào từ chính phủ cũng dễ bị xem là đàn áp, trong khi các cuộc biểu tình ngày càng mang màu sắc chính trị rõ rệt hơn.
Tại La Paz, đêm 19 tháng 5, nhiều tuyến phố trung tâm vẫn chìm trong khói lửa và các chốt barricade dựng tạm. Hàng đoàn cảnh sát chống bạo động tiếp tục được điều động quanh dinh tổng thống và quốc hội trong tình trạng báo động cao. Trên mạng xã hội Bolivia, nhiều lời kêu gọi tổng đình công và tuần hành quy mô lớn tiếp tục xuất hiện dồn dập.
Các hãng thông tấn quốc tế nhận định Bolivia đang bước vào giai đoạn cực kỳ nguy hiểm. Chỉ sau sáu tháng cầm quyền, Tổng thống Rodrigo Paz đã phải đối mặt với thử thách có thể quyết định sự tồn tại của chính phủ ông. Trong một đất nước mà bất ổn chính trị từng nhiều lần khiến tổng thống phải từ chức giữa nhiệm kỳ, mọi kịch bản hiện nay đều có thể xảy ra.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
