Việc cán bộ công chức Việt Nam phải khai báo vàng, kim cương, đá quý cùng nhiều loại tài sản trị giá từ 150 triệu đồng trở lên đang gây chú ý mạnh trong dư luận. Đằng sau những bản kê khai ấy, nhiều người đặt câu hỏi: đây có thật sự là một bước tiến chống tham nhũng, hay rốt cuộc vẫn còn những “vùng xám” khó ai đụng tới?…
Ngày 21 tháng 5 năm 2026, nhà cầm quyền Việt Nam ban hành Nghị định 164/2026/NĐ-CP liên quan việc kiểm soát tài sản và lợi tức của người có chức vụ, quyền hạn trong guồng máy công quyền. Điểm gây chú ý nhất là kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, các viên chức thuộc diện phải kê khai sẽ buộc phải khai báo cả vàng, kim cương, đá quý, tài sản kỹ thuật số cùng nhiều loại tài sản giá trị lớn khác nếu vượt ngưỡng 150 triệu đồng.
Theo quy định mới, những người phải kê khai gồm các viên chức giữ chức vụ từ trưởng phòng trở lên trong cơ quan công quyền; lãnh đạo tại doanh nghiệp quốc doanh; người đại diện phần vốn quốc doanh trong doanh nghiệp cùng nhiều chức vụ quản trị khác. Không chỉ tài sản đứng tên cá nhân, tài sản của vợ hoặc chồng và con chưa đủ tuổi trưởng thành cũng nằm trong diện phải khai báo.
Danh mục tài sản lần này được mở rộng đáng kể. Ngoài nhà cửa, đất đai và công trình xây dựng như trước đây, nghị định mới còn bổ sung vàng, kim cương, bạch kim, đá quý, tiền mặt, ngoại tệ, cổ phiếu, trái phiếu, phần hùn vốn, tài sản kỹ thuật số và cả các khoản nợ có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên. Những tài khoản hoặc tài sản ở ngoại quốc cũng phải được báo cáo đầy đủ.
Điều đáng chú ý là sự thay đổi này không phải xuất hiện bất ngờ. Trước đó, cuối năm 2025, Quốc hội Việt Nam cũng đã thông qua Luật sửa đổi một số điều liên quan Luật Phòng chống tham nhũng. Khi ấy, Tổng Thanh tra nhà nước Đoàn Hồng Phong từng giải trình rằng việc nâng mức kê khai từ 50 triệu lên 150 triệu đồng nhằm phù hợp với biến động kinh tế và mặt bằng giá cả hiện nay.
Tuy nhiên, chính việc nâng ngưỡng ấy lại làm nảy sinh nhiều tranh cãi. Trong bối cảnh giá vàng tại Việt Nam leo thang dữ dội suốt thời gian qua, chỉ vài lượng vàng SJC hiện nay đã trị giá hàng trăm triệu đồng. Điều đó cho thấy chuyện tích trữ vàng, kim cương hay đá quý không còn là điều hiếm thấy trong giới có thu nhập cao. Nhiều ý kiến cho rằng quy định mới phản ánh ý định của nhà nước muốn siết mạnh hơn đối với những loại tài sản khó truy dấu, dễ cất giấu và dễ chuyển dịch.
Nhưng ở chiều ngược lại, cũng xuất hiện câu hỏi lớn: liệu những bản kê khai ấy có phản ánh đúng khối tài sản thật sự hay không? Suốt nhiều năm qua, dư luận liên tục nghi ngờ tình trạng tài sản được đứng tên người thân, bạn bè hoặc chuyển sang các dạng “khó định giá” để tránh bị chú ý. Vàng, kim cương hay tài sản kỹ thuật số vốn rất dễ cất giữ, khó kiểm đếm và cực kỳ linh động trong giao dịch. Nếu cơ chế kiểm chứng không đủ mạnh, chuyện kê khai rất có thể chỉ dừng lại ở mức hình thức.
Một điểm khác cũng gây chú ý là quy định mới cho phép từng bước thực hiện kê khai trên hệ thống điện tử nhằm xây dựng cơ sở dữ kiện quốc gia về tài sản và lợi tức. Trên lý thuyết, đây được xem là bước tiến giúp cơ quan hữu trách dễ dàng đối chiếu và theo dõi biến động tài sản. Tuy nhiên, điều khiến nhiều người quan tâm hơn là dữ kiện ấy sẽ được quản lý ra sao, mức độ công khai tới đâu và ai mới thật sự có quyền tiếp cận.
Trong quá trình sửa luật trước đây, nhà cầm quyền Việt Nam từng có đề nghị công khai tài sản của viên chức trên cổng thông tin điện tử quốc gia. Tuy nhiên, phía nhà nước cho rằng điều này liên quan quyền riêng tư và bí mật cá nhân nên chưa thích hợp. Chính lập luận ấy tiếp tục gây tranh cãi, bởi chống tham nhũng luôn đòi hỏi tính minh bạch, nhưng ranh giới giữa “bí mật cá nhân” và “quyền giám sát của xã hội” cho tới nay vẫn còn rất mập mờ.
Ngoài ra, việc xác minh tài sản hiện vẫn áp dụng cơ chế “bốc thăm ngẫu nhiên”. Điều đó đồng nghĩa không phải mọi bản kê khai đều được kiểm tra toàn diện. Với số lượng người kê khai quá lớn, phía nhà nước cho rằng đây là giải pháp tiết kiệm nhân lực và nguồn lực. Nhưng nhiều chuyên gia pháp lý nhận định nếu chỉ xác minh ngẫu nhiên, nguy cơ bỏ sót tài sản bất minh là chuyện khó tránh khỏi.
Trong bối cảnh chiến dịch chống tham nhũng vẫn tiếp tục được đẩy mạnh suốt nhiều năm qua, nghị định mới được xem là bước kế tiếp nhằm kiểm soát dòng tài sản trong guồng máy công quyền. Tuy nhiên, điều mà dư luận thật sự chờ đợi không chỉ là những bản kê khai trên giấy tờ hay dữ kiện điện tử, mà là khả năng truy ra nguồn gốc thật sự của các khối tài sản khổng lồ mà nhiều viên chức sở hữu sau hàng chục năm làm việc trong bộ máy nhà nước.
Bởi sau cùng, câu hỏi lớn nhất vẫn còn nguyên đó: nếu tài sản bất minh đã được che giấu qua nhiều tầng trung gian, qua người thân, qua công ty bình phong hay tài sản kỹ thuật số ở ngoại quốc, thì liệu vài dòng kê khai có đủ sức chạm tới phần sự thật nằm phía sau hay không?
NGƯỜI QUAN SÁT
