Trung Đông rung chuyển vì căng thẳng quân sự, giá dầu thế giới lên xuống từng giờ và cuộc đối đầu Mỹ – Trung ngày càng gay gắt, Hội nghị ASEAN 48 tại Philippines trở thành tâm điểm chính trị của Á Châu. Chuyến công du ngoại quốc đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng được xem như phép thử cho vị thế mới của Việt Nam trên bàn cờ khu vực…
Ngày 7 tháng 5 năm 2026, chuyên cơ chở Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng cùng phái đoàn cao cấp đáp xuống phi trường quốc tế Cebu của Philippines để tham dự Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 48. Đây không chỉ là chuyến xuất ngoại đầu tiên của ông Lê Minh Hưng trên cương vị người đứng đầu nội các Chính Phủ, mà còn là lần đầu tiên ông xuất hiện trực tiếp tại một hội nghị đa phương quy mô lớn kể từ khi guồng máy lãnh đạo mới tại Hà Nội được sắp xếp lại sau Đại hội XIV của Đảng CSVN.
Đón phái đoàn Việt Nam tại Cebu có Cố vấn An ninh Quốc gia Philippines Eduardo Oban Jr., Thống đốc Cebu Pamela Baricuatro cùng nhiều viên chức thuộc ban tổ chức ASEAN 2026. Manila năm nay giữ vai trò Chủ tịch ASEAN với khẩu hiệu “Navigating Our Future, Together”- tạm dịch: “Cùng nhau định hình tương lai”.
Nhưng phía sau khẩu hiệu nghe đầy lạc quan ấy là một thực tế chẳng mấy yên ổn: Đông Nam Á đang bước vào một giai đoạn bất định mới, nơi mọi tính toán kinh tế đều bị phủ bóng bởi xung đột địa chính trị, khủng hoảng năng lượng và cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.
Theo chương trình nghị sự được công bố, các lãnh đạo ASEAN tập trung bàn thảo ba chủ đề chính: an ninh khu vực, chuyển đổi kỹ thuật số và tác động từ căng thẳng Trung Đông đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Đây không còn là những vấn đề nằm trên giấy tờ hay chỉ để thảo luận tượng trưng.
Chỉ trong vài tháng đầu năm 2026, giá dầu thế giới liên tục biến động mạnh vì nguy cơ chiến sự lan rộng quanh eo biển Hormuz (Trung Đông) — tuyến hàng hải năng lượng sống còn của thế giới. Chính Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cũng nhìn nhận hội nghị năm nay buộc phải rút ngắn chương trình để tập trung vào các vấn đề “khẩn cấp và thực tế”, từ nhiên liệu, giá lương thực cho tới lao động di cư.
Trong bối cảnh ấy, Việt Nam bước vào hội nghị với một vị thế vừa có cơ hội, vừa đầy áp lực. ASEAN hiện được xem là một trong số ít trung tâm tăng trưởng còn giữ được nhịp phát triển tương đối ổn định giữa lúc kinh tế toàn cầu chao đảo. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: ASEAN từ lâu vẫn mạnh về tuyên bố hơn là hành động thống nhất.
Suốt nhiều năm qua, khối này liên tục nói tới “vai trò trung tâm”, nhưng lại lúng túng trước hàng loạt cuộc khủng hoảng lớn, từ Biển Đông cho tới Miến Điện. Những tuyên bố ngoại giao nghe rất tròn trịa, nhưng khi đụng tới quyền lợi chiến lược của từng quốc gia, sự đồng thuận gần như lập tức rạn nứt.
Bởi vậy, các phát biểu của lãnh đạo Việt Nam tại Cebu lần này được giới quan sát theo dõi khá sát. Theo truyền thông Việt Nam, ông Hưng dự kiến đưa ra nhiều đề nghị nhằm tăng cường “khả năng chống đỡ” của ASEAN trước biến động toàn cầu, đồng thời thúc đẩy hợp tác về kinh tế số và an ninh năng lượng.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn lại nằm ở tầng sâu chính trị. Đây là thời điểm Hà Nội cần chứng minh với khu vực rằng tiến trình chuyển giao quyền lực trong nước không làm suy giảm vai trò đối ngoại của Việt Nam. Việc ông này chọn ASEAN làm điểm công du đầu tiên mang tính biểu tượng rất rõ rệt: Hà Nội muốn phát đi thông điệp rằng Việt Nam vẫn xem ASEAN là ưu tiên chiến lược hàng đầu, bất chấp những biến động nội bộ phía sau hậu trường chính trị.
Nhưng ASEAN 2026 đồng thời cũng phản ánh một nghịch lý ngày càng lộ rõ. Trong khi các lãnh đạo liên tục nhắc tới “đoàn kết khu vực”, thì trên thực tế, mỗi quốc gia vẫn âm thầm tự bảo vệ quyền lợi riêng của mình.
Philippines tăng cường hợp tác quân sự với Hoa Kỳ. Thái Lan và Campuchia vừa phải nối lại đối thoại sau các vụ va chạm biên giới. Indonesia tiếp tục lo ngại các tranh chấp trên biển. Còn Việt Nam vẫn đứng trước bài toán quen thuộc: làm sao giữ thế cân bằng giữa Washington, Bắc Kinh và Moscow mà không bị cuốn vào một thế đối đầu trực diện.
Kinh tế số cũng là đề tài được nhắc tới nhiều tại Cebu, nhưng khoảng cách giữa tham vọng và thực tế vẫn còn rất lớn. ASEAN muốn xây dựng một thị trường kỹ thuật số thống nhất, song hạ tầng công nghệ, luật lệ dữ liệu và trình độ phát triển giữa các quốc gia còn quá chênh lệch.
Ngay cả Việt Nam, nơi thường xuyên nói tới “chuyển đổi số quốc gia” cũng đang đối mặt hàng loạt khó khăn, từ vấn đề bảo mật dữ liệu, sự lệ thuộc vào nền tảng ngoại quốc cho tới áp lực kiểm soát không gian mạng ngày càng nặng nề.
Có thể nói, Hội nghị ASEAN lần thứ 48 không phải sân khấu của những lời tuyên bố hào nhoáng, mà là nơi các quốc gia Đông Nam Á buộc phải đối diện với thực tế rằng thời kỳ “hòa bình giá rẻ” đã chấm dứt. Giá dầu, chiến tranh, cạnh tranh Hoa Kỳ – Trung Quốc cùng khủng hoảng chuỗi cung ứng đang đẩy cả khu vực vào một giai đoạn khó lường hơn rất nhiều.
Chuyến đi Cebu của Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng vì vậy không đơn thuần là một hoạt động ngoại giao thường lệ. Nó là phép thử đầu tiên cho khả năng điều hành đối ngoại của guồng máy mới tại Hà Nội, đồng thời cho thấy ASEAN vẫn là chiếc bàn mà mọi quốc gia trong khu vực buộc phải ngồi lại với nhau, dù ai cũng mang theo những tính toán riêng phía sau nụ cười ngoại giao.
NGƯỜI QUAN SÁT
